Kabinet AI-visie 2026: soevereine AI & bedrijfsuitgaven

Linda: Welkom bij The State of Tech, zondag 8 november 2026. Ik ben Linda Duursma.

Erik: En ik ben Erik Van Doorn. Vandaag: het kabinet zet in op Europese AI en een eigen veiligheidsinstituut, AI die galstenen en een vette lever op de echo herkent, bedrijven die pas op de plaats maken met hun AI-uitgaven, en cybersecurity die definitief op het bureau van de baas belandt. Plus twee dingen om vandaag zelf te lezen: Scientias over een algoritme dat kwantumcomputers nabootst op een gewone computer, en Phys punt org over een robot die zelfstandig een constructie voor de ruimte bouwt. We beginnen met de AI-plannen van het kabinet.

Het kabinet presenteert een AI-visie met honderdtwintig miljoen euro voor een Europees project en een eigen veiligheidsinstituut.

Linda: Het kabinet heeft op 7 november een nieuwe visie op kunstmatige intelligentie gepresenteerd, en de rode draad laat zich in één woord vangen: soevereiniteit. Nederland wil minder afhankelijk worden van buitenlandse aanbieders en de eigen positie én die van Europa versterken. Het meest concrete onderdeel is geld. Het kabinet zegt honderdtwintig miljoen euro toe voor deelname aan een Europees AI-project onder leiding van Duitsland. Dat project richt zich op drie sporen: technologie, infrastructuur en toepassingen.

Erik: Daarnaast zet het kabinet stappen richting een eigen Nederlands AI-veiligheidsinstituut, een plek die zich specifiek met de veiligheid van AI-systemen gaat bezighouden. En er komt een zogeheten Mediapact. Daarin wil het kabinet het gesprek aangaan over een gevoelige kwestie: AI-systemen gebruiken journalistieke informatie, en de vraag is hoe daarmee om te gaan. Volgens de plannen gaat het in eerste instantie om dat gesprek. Welke afspraken daar uiteindelijk uitkomen, moet nog blijken.

Linda: Het derde spoor is minder zichtbaar, maar raakt misschien de meeste mensen. Het kabinet wil de drempels verlagen voor kleine bedrijven en publieke diensten om AI te gaan gebruiken. Denk aan een installatiebedrijf met een handvol mensen in dienst, of een gemeenteloket. Grote bedrijven hebben vaak eigen IT-afdelingen en budgetten, kleine organisaties niet. Hoe die drempels precies omlaag moeten, staat in de berichtgeving nog niet in detail beschreven. Daar zal de uitwerking dus het verschil moeten maken.

Erik: Opvallend is hoe centraal het woord afhankelijkheid staat. Het kabinet investeert niet alleen in eigen land, maar sluit aan bij een groter Europees project onder Duitse leiding. Dat past bij het hoofddoel uit de visie: niet alleen de Nederlandse, maar ook de Europese positie versterken. AI wordt in dit stuk dus niet alleen als economische kans behandeld, maar ook als een vraag over wie de technologie in handen heeft waarop bedrijven, overheden en burgers straks leunen.

Linda: Voor Nederlanders betekent dit voorlopig vooral een richting, nog geen direct merkbare verandering. Het veiligheidsinstituut en het Mediapact moeten nog vorm krijgen, en wat het Europese project oplevert, zal pas over langere tijd blijken. Wat wel vaststaat: het kabinet heeft de vraag wie onze AI levert nadrukkelijk op de politieke agenda gezet, met een concreet bedrag eraan gekoppeld. Voor journalisten, ondernemers en ambtenaren is het nu zaak te volgen hoe die plannen worden ingevuld.

Een nieuw AI-systeem herkent galstenen, een vette lever en vocht in de buik op een echo.

Erik: Dan de zorg. Wetenschappers hebben een AI-systeem ontwikkeld dat met grote nauwkeurigheid drie dingen kan herkennen op een echo: galstenen, een vervette lever en vocht in de buik. Het nieuws kwam op 6 november naar buiten. Dat klinkt als een specialistisch detail, maar het gaat om precies de vragen die een arts heeft bij iemand die met hevige buikpijn binnenkomt. En daar telt elke minuut die je wint bij een goede beslissing.

Linda: Echografie is op de spoedeisende hulp vaak het allereerste onderzoek bij patiënten met hevige buikpijn. Het lastige is dat de betrouwbaarheid van zo'n echo sterk kan verschillen, afhankelijk van de ervaring van de arts die het beeld beoordeelt. Een arts met jarenlange ervaring leest hetzelfde beeld soms anders dan iemand die net begint. Voor de patiënt op de brancard betekent dat: de kwaliteit van de diagnose kan afhangen van wie er toevallig dienst heeft.

Erik: Daar zit de belofte van deze tool. Volgens de onderzoekers kan het systeem de nauwkeurigheid van de diagnose verbeteren en leiden tot snellere en beter onderbouwde beslissingen voor patiënten. Belangrijk is wel wat er niet in het bericht staat: het gaat om een ontwikkeld systeem, niet om een product dat al breed in ziekenhuizen draait. Hoe het presteert in de dagelijkse drukte van een echte spoedeisende hulp, moet nog blijken.

Linda: Voor Nederland is de kans vooral dat zo'n hulpmiddel de beoordeling van een echo minder afhankelijk maakt van wie er dienst heeft. Dat zou de kwaliteit van zorg gelijker kunnen maken, tussen ziekenhuizen en tussen dag en nacht. Maar of en wanneer zo'n systeem hier op de werkvloer mag komen, hangt af van verder onderzoek en toelating, en daarover zegt dit bericht nog niets. Voorlopig is het een veelbelovend onderzoeksresultaat.

Linda: Even een kleine onderbreking. Luister je vaker naar The State of Tech? Druk dan op de likeknop en abonneer je, zodat je nooit een aflevering mist. Oké, verder.

Nederlandse bedrijven geven niet langer steeds meer uit aan AI-tools, de uitgaven stabiliseren.

Erik: De uitgaven van Nederlandse bedrijven aan AI-tools stabiliseren. Dat blijkt uit cijfers waarover Dutch IT Channel vandaag bericht. Na een periode van sterke groei is de stijging afgevlakt, en sinds de zomer blijven de investeringen ongeveer gelijk. Geen terugval dus, wel een plateau.

Linda: Vooral in het eerste kwartaal ging het hard, met name bij de AI-tools van Anthropic. Juist die sterke stijging is inmiddels afgevlakt. Het beeld is dus niet dat bedrijven afhaken, maar dat de groeicurve van begin dit jaar is omgebogen naar een vlakke lijn.

Erik: Tegelijk blijft technologie voor bijna de helft van de organisaties de belangrijkste prioriteit om toekomstbestendig te zijn. Het vertrouwen in technologie is er dus nog steeds. Wat verandert, is de manier van kijken: bedrijven beoordelen hun techbudgetten kritischer dan een paar maanden geleden.

Linda: Volgens de berichtgeving markeert dit een kantelpunt in de markt. De puur experimentele fase ligt achter ons, en bedrijven zoeken steeds meer naar aantoonbare toegevoegde waarde. Dus niet tien licenties om eens te kijken wat het doet, maar een duidelijke rekensom: wat kost het, en wat levert het op aan tijd of geld?

Erik: Voor Nederlandse werknemers kan dat merkbaar worden. Wie op het werk een AI-tool gebruikt, kan vaker de vraag krijgen wat die tool concreet bijdraagt. En voor de aanbieders betekent een vlakke lijn sinds de zomer dat groei in deze cijfers niet meer vanzelf komt. Zij zullen moeten laten zien wat hun tools echt opleveren.

Cybersecurity is definitief een zaak voor de top van het bedrijf geworden.

Linda: Een ander verhaal, en dit keer zonder AI. Cybersecurity is definitief een zaak voor de top van het bedrijf geworden. Op de conferentie Cybersec Netherlands 2026 werd dat samengevat met het Duitse woord chefsache: een zaak van de baas. Beveiliging is dus niet langer iets wat je bij de IT-afdeling parkeert en vergeet. Het vraagt volgens de deelnemers om een integrale aanpak en om continue aandacht van de hoogste leiding.

Erik: En de blik reikt veel verder dan firewalls en het afvinken van regels. De nadruk ligt nu sterk op ketenbeveiliging. Dat betekent: je bent niet alleen zo veilig als je eigen systemen, maar ook als die van je leveranciers en partners. Toeleveringsketens zijn complex geworden, met veel schakels die met elkaar verbonden zijn. Wie alleen de eigen voordeur op slot doet, laat dus mogelijk de achterdoor bij een partner openstaan.

Linda: Daar komt nieuwe wetgeving bij, zoals de Europese cyberwet nis-twee. Bedrijven erkennen volgens de conferentie dat een robuuste cyberstrategie essentieel is om door te kunnen draaien, zeker nu de dreigingen steeds geavanceerder worden. De sleutelwoorden zijn bedrijfscontinuïteit en veerkracht: hoe snel sta je weer overeind als het toch misgaat? Dat is een andere vraag dan alleen hoe je een aanval tegenhoudt.

Erik: Voor Nederlandse bedrijven, ook de middelgrote, betekent dit dat cyberveiligheid een vast agendapunt van de directie wordt, in plaats van een project dat ooit af is. En dat raakt uiteindelijk ook gewone mensen. Als een leverancier van je energiebedrijf, je zorgverzekeraar of je webwinkel wordt getroffen, kan dat ook bij jou terechtkomen. Juist daarom krijgt die hele keten nu zoveel aandacht.

Op Scientias lees je hoe een nieuw algoritme kwantumcomputers nabootst met een fractie van de rekenkracht.

Linda: Tot slot twee dingen waar je vandaag zelf iets mee kunt, allebei om verder te lezen. Eerst Scientias punt nl, een Nederlandstalige site over wetenschap. Daar staat een stuk over een nieuw algoritme waarmee gewone computers kwantumcomputers kunnen nabootsen. En dat met maar een fractie van de rekenkracht die daar normaal voor nodig is. Tot nu toe waren zulke simulaties voorbehouden aan de krachtigste supercomputers. Dat maakt het nieuws behalve interessant ook goed te volgen voor wie niet dagelijks met kwantumtechnologie bezig is.

Erik: Dit telt, omdat echte kwantumcomputers nog volop in ontwikkeling zijn. Onderzoekers die een nieuw kwantumalgoritme of een theoretisch model willen uitproberen, hebben dus een manier nodig om dat te testen zonder zo'n machine. Met deze software kan dat efficiënter, op een gewone computer. Volgens het artikel verlaagt dat de drempel voor onderzoek en kan het de vooruitgang op dit gebied aanzienlijk versnellen. Het werk komt daarmee binnen bereik van meer onderzoeksgroepen, niet alleen van wie toegang heeft tot een supercomputer.

Linda: Wat je ermee kunt: open Scientias in je browser en zoek het artikel over het algoritme dat kwantumcomputers simuleert met een fractie van de rekenkracht. Het is in het Nederlands geschreven, dus je hoeft geen natuurkundige te zijn om de grote lijn te volgen. Eén kanttekening: je leest hier uitleg over onderzoek. De software zelf ga je er niet mee installeren. Maar als je wilt begrijpen waarom kwantumcomputing steeds vaker in het nieuws komt, is dit een toegankelijk begin.

Op Phys punt org lees je hoe een robot zelfstandig een constructie voor de ruimte bouwde.

Erik: Het tweede: Phys punt org, een Engelstalige nieuwssite over wetenschap en techniek. Daar lees je het verhaal van een robot die op 6 november met succes een ruimtestructuur heeft gebouwd. Het ging om de eerste demonstratie van autonoom bouwen, dus zonder directe menselijke tussenkomst. De robot zette de constructie zelfstandig in elkaar.

Linda: En dat is meer dan een technisch kunstje. Als robots zelf infrastructuur in de ruimte kunnen assembleren, kunnen de kosten en risico's van zulke bouwprojecten volgens het bericht flink omlaag. Denk aan grote telescopen, satellieten of zelfs woonmodules. Ook het tempo waarin zulke complexe constructies worden gerealiseerd, zou daarmee sterk omhoog kunnen gaan.

Erik: Het bericht plaatst dit in een groter perspectief: een stap richting langdurige menselijke aanwezigheid en verkenning in de ruimte. Tegelijk gaat het nu om een eerste demonstratie. Wanneer zulke robots echt op grote schaal aan het werk gaan bij ruimtemissies, staat er niet in. Het is dus een begin, geen bouwplaats in een baan om de aarde.

Linda: Praktisch: Phys punt org open je gewoon in je browser, en het artikel vind je door te zoeken op de robot die autonoom een ruimtestructuur bouwde. Het stuk is in het Engels. Liever in het Nederlands? Zet dan de vertaalfunctie van je browser aan. Zo heb je in een paar minuten het hele verhaal.

Linda: Vandaag hadden we het over: de AI-visie van het kabinet met honderdtwintig miljoen voor een Europees project, AI die galstenen en leverproblemen op de echo herkent, bedrijven die hun AI-uitgaven stabiliseren, en cybersecurity als zaak van de baas. En twee dingen om zelf te lezen: Scientias over kwantumsimulaties op een gewone computer en Phys punt org over een robot die zelfstandig in de ruimte bouwt.

Erik: Meer weten of reageren? Ga naar thestateoftech.nl of mail ons op info@doorzetters.net.

Erik: State of Tech, de techwereld in 15 minuten.