AI-luchtverdediging boven Europa & Zuid-Korea chipexport

Linda: Welkom bij The State of Tech, zondag 1 november 2026. Ik ben Linda Duursma.

Erik: En ik ben Erik Van Doorn. Vandaag: Amerikaanse troepen in Europa zetten AI in tegen massale raket- en droneaanvallen, Zuid-Korea boekt een recordexportmaand dankzij chips, Meta bouwt in stilte een humanoïde robot, en twee actief misbruikte lekken in GitLab en Cisco-firewalls hebben vandaag hun deadline. Plus twee dingen om zelf te proberen: Microsoft PowerToys, een gratis gereedschapskist voor Windows, en NotebookLM van Google, dat vragen beantwoordt over je eigen documenten. We beginnen met AI in de luchtverdediging boven Europa.

Amerikaanse troepen in Europa zetten AI in tegen massale aanvallen met raketten en drones.

Linda: Amerikaanse strijdkrachten in Europa zijn begonnen met AI-systemen die gebouwd zijn voor een nachtmerriescenario: honderden raketten en drones die tegelijk aankomen. Dat volgt op maanden van testen en inbouwen in de loop van dit jaar. De systemen voegen gegevens van radars, verkenning vanuit de lucht en satellieten direct samen, en voorspellen vervolgens waar elk binnenkomend object naartoe gaat.

Erik: Het draait allemaal om snelheid. Bij zo'n aanval heb je maar een paar seconden om honderden doelen te sorteren. Volgens de berichten neemt de software daarna ook de rangschikking over: welke dreiging is het gevaarlijkst, welk afweerwapen gaat naar welk doel, en in welke volgorde. Concreet betekent dat: welke drone krijgt welke onderscheppingsraket, en wat komt eerst.

Linda: En dat is precies waar zwermen drones op mikken. Ze zijn ontworpen om een verdediging te overweldigen met pure aantallen: heel veel apparaten, allemaal tegelijk. Deze inzet is het Amerikaanse antwoord op die tactiek, en het belangrijke is dat het nu van het testterrein naar de praktijk is verhuisd. Daarmee verandert de manier waarop legers zich voorbereiden op moderne oorlogvoering.

Erik: Vroeger ging luchtverdediging over een handvol dure dreigingen. Een gevechtsvliegtuig, één kruisraket. Massale zwermen draaien die logica om: het gaat er niet meer om dat ene doel uit te schakelen, maar om uit honderden tegelijk eerst de juiste aan te pakken. Wat de berichten niet duidelijk maken, is hoeveel van de uiteindelijke beslissing bij menselijke operators blijft. Die vraag blijft aan deze technologie kleven.

Linda: En die vraag landt direct bij ons, want deze systemen staan op Europese bodem. Het gaat dus niet om een experiment ver weg, maar om techniek die nu al in ons deel van de wereld de lucht bewaakt. Voor Nederland laat het zien hoe dichtbij dit soort automatisering in de luchtverdediging al staat, en hoe weinig er openbaar is over wie uiteindelijk op de knop drukt.

Zuid-Korea boekt de grootste exportmaand ooit, aangejaagd door een explosie in de chipverkoop.

Erik: Zuid-Korea heeft de grootste exportmaand uit zijn geschiedenis achter de rug. In oktober ging er voor honderdvijftien komma drie miljard dollar aan goederen de grens over, bijna vierennegentig procent meer dan een jaar eerder. Bijna een verdubbeling dus. De motor daarachter zijn chips: de chipexport steeg met tweehonderdnegenenvijftig procent, naar ruim zesenvijftig miljard dollar. Ongeveer de helft van alles wat Korea vorige maand verscheepte, was dus een chip.

Linda: Het Zuid-Koreaanse handelsministerie wijst twee oorzaken aan: sterke wereldwijde vraag naar chips en de aanhoudende uitgaven van grote techbedrijven aan AI-infrastructuur. Daarmee laten deze cijfers zien waar het AI-geld fysiek terechtkomt. Elk nieuw AI-datacenter heeft geheugen en processors nodig. Als techreuzen weer een ronde AI-investeringen aankondigen, belandt een deel van die rekening in Korea, als chips in zeecontainers.

Erik: Opvallend is hoe geconcentreerd de Koreaanse exportgroei inmiddels is, met chips als drager van ongeveer de helft. En er zit spanning met wat we in de vorige aflevering bespraken. Toen vaagden beleggers biljoenen weg bij big tech, uit angst dat de AI-uitgaven harder gaan dan het rendement. Wat de beurs daar ook van vindt: deze exportcijfers laten zien dat bedrijven nog steeds in recordtempo chips bestellen.

Linda: Voor Europa wordt die stijging gelezen als een positief signaal voor de Europese toeleveringsketens in technologie. Bedrijven die de chipindustrie bevoorraden, kunnen profiteren als de vraag zo snel groeit, en dat geldt ook voor Nederlandse bedrijven die aan die industrie leveren. Omgekeerd geldt ook: als de AI-uitgaven ooit wel afremmen, raakt dat vooral de spelers die het zwaarst op chips leunen.

Linda: Even een kleine onderbreking. Luister je vaker naar The State of Tech? Druk dan op de likeknop en abonneer je, zodat je nooit een aflevering mist. Oké, verder.

Meta heeft volgens berichten met het Chinese Fourier een humanoïde robot genaamd Max gebouwd.

Erik: Meta heeft volgens berichten een humanoïde robot gebouwd. Het prototype heet intern Max en is ontwikkeld samen met de Chinese robotstartup Fourier. Het apparaat weegt zo'n achtenveertig kilo en zou in maar drie maanden in elkaar zijn gezet. Dat is kort voor een machine van deze complexiteit, en het laat zien hoe snel humanoïde hardware nu te bouwen is als de juiste partners samenwerken.

Linda: En het blijft niet bij die eerste versie. Er is al een tweede prototype in ontwikkeling, met een verbeterde romp en handen, een ingebouwde projector en extra sensoren om de weg te vinden. Het grotere doel volgens de berichten: huishoudelijke klusjes. Meta zou AI in alledaagse taken willen brengen, en mogelijk zijn eigen AI-assistent een fysieke vorm geven. Van software op je telefoon naar een machine die door je huis loopt.

Erik: Meta zelf is voorzichtiger. Het bedrijf noemt dit intern onderzoek en geen product, dus een Meta-robot onder de kerstboom zit er niet in. Toch zegt onderzoek in dit tempo iets over hoe serieus Meta fysieke AI verkent. Het past in een bredere trend: in de vorige aflevering ging het nog over Foxconn, dat meer dan tien humanoïde robots aan het werk zette in zijn fabrieken in Texas.

Linda: Het verschil zit in de omgeving. Een fabriek is een gecontroleerde ruimte. Een huis is rommelig, privé en vol mensen. Een huishoudrobot vol navigatiesensoren brengt je woning per definitie in kaart. Voor Europese gebruikers, die met strenge privacyregels te maken hebben, wordt dat een kernvraag zodra zulke apparaten ooit op de markt komen: wat zien die sensoren, en waar gaan die beelden naartoe?

Actief misbruikte lekken in GitLab en Cisco-firewalls moeten vandaag gedicht zijn bij Amerikaanse overheidsdiensten.

Erik: Tijd om je updates te checken. Het Amerikaanse agentschap voor cyberveiligheid en infrastructuur heeft twee lekken toegevoegd aan zijn lijst van kwetsbaarheden die aanvallers nu al actief misbruiken. Niet theoretisch dus, maar in gebruik. Het eerste zit in GitLab, het platform waar veel bedrijven hun softwarecode opslaan, beheren en bouwen. Het heeft de hoogste ernstscore en laat een aanvaller van buitenaf zijn eigen opdrachten op de server uitvoeren.

Linda: Het tweede lek zit in de beveiligde firewall van Cisco, met een hoge ernstscore. Een firewall is de poortwachter die bepaalt welk verkeer een bedrijfsnetwerk in mag en wat buiten blijft. Via dit lek kan een aanvaller die firewall verstoren en de dienst platleggen. En dan het urgente deel: Amerikaanse federale instanties moesten beide problemen uiterlijk op 1 november verhelpen. Dat is vandaag.

Erik: Wie nog niet heeft bijgewerkt, is dus door zijn tijd heen. De twee lekken raken verschillende gevoelige plekken. Een GitLab-server kan de broncode van een bedrijf bevatten, de instructies achter zijn apps en diensten. Een aanvaller die daar opdrachten kan uitvoeren, kan die code mogelijk inzien of ermee knoeien. Een firewall die uitvalt is een ander probleem: een netwerk zonder werkende poortwachter is lastiger te beschermen.

Linda: Die deadline geldt formeel alleen voor Amerikaanse overheidsdiensten, maar aanvallers kijken niet naar paspoorten. Nederlandse bedrijven, gemeenten of scholen die zelf een GitLab-server draaien of Cisco-firewalls gebruiken, lopen hetzelfde risico. De concrete stap is simpel: controleer of de nieuwste beveiligingsupdates van beide leveranciers geïnstalleerd zijn, en vraag bij twijfel je ie-tee-beheerder of leverancier om bevestiging.

Microsoft PowerToys geeft elke Windows-computer gratis een gereedschapskist vol kleine tijdbesparende hulpjes.

Erik: Tot slot twee dingen waar je vandaag zelf iets mee kunt. Als eerste Microsoft PowerToys. Dat is een gratis, open-source verzameling kleine hulpprogramma's van Microsoft voor Windows 10 en 11, die de gaatjes opvult die Windows zelf laat liggen. Je installeert het via de Microsoft Store of via GitHub, dat kost een paar minuten, en daarna zet je in één instellingenvenster elk onderdeel aan of uit.

Linda: Gebruikers noemen vaak het hulpje voor de vensterindeling. Op een groot scherm verdeel je het beeld in vakken en zet je apps daarin vast, zodat je mail, browser en documenten elk een vaste plek krijgen. Een ander onderdeel hernoemt honderden bestanden tegelijk met zoeken en vervangen, handig voor vakantiefoto's met nietszeggende cameranamen. En via het rechtermuismenu verklein je twintig foto's voor een mail in een paar seconden.

Erik: Er zitten ook minder bekende onderdelen in. Eentje haalt tekst uit alles op je scherm, een gescande brief, een schermafbeelding of een stilgezette video, en maakt er tekst van die je kunt plakken. Een andere houdt elk venster bovenop, handig om een recept of videogesprek in beeld te houden. Verder is er een kleurkiezer voor ontwerpers, en een snelstarter die je met een sneltoets opent om apps en bestanden te vinden.

Linda: Dan de beperkingen. PowerToys werkt alleen op Windows, dus wie een Mac of Linux gebruikt, moet ergens anders kijken. Sommige onderdelen hebben beheerdersrechten nodig, en op een werklaptop moet je ie-tee-afdeling dat mogelijk eerst goedkeuren. Een goede eerste test voor vanmiddag: zet alleen het onderdeel aan dat tekst van je scherm haalt, en probeer het op een schermafbeelding van een brief of formulier.

NotebookLM van Google maakt van je eigen documenten een AI-assistent die zijn bronnen netjes aanwijst.

Erik: Het tweede ding draait wel om AI: NotebookLM van Google. Het idee is simpel. Je uploadt je eigen materiaal, zoals pee-dee-efs, Google Docs, webpagina's of YouTube-video's, en stelt daar vervolgens vragen over. Het werkt in de browser en als telefoonapp, en met een Google-account begin je gratis. Zie het als een onderzoeksassistent die zich op jouw documenten richt, in plaats van een chatbot die uit het hele internet put.

Linda: Een sterk punt zijn de bronverwijzingen. Antwoorden komen met kleine genummerde verwijzingen, en als je erop klikt, spring je direct naar de passage in je document waarop het antwoord is gebaseerd. Handig voor lange rapporten, studiestof of een taai huurcontract. Er is ook een gesproken samenvatting: twee AI-stemmen bespreken je materiaal in een kort gesprek in podcaststijl, om te beluisteren in de trein.

Erik: Er zijn twee belangrijke beperkingen. Het programma kan nog steeds dingen verkeerd lezen of fout hebben. Dankzij de verwijzingen is controleren makkelijk, dus doe dat ook, zeker bij geld, gezondheid of juridische termijnen. En je bestanden gaan naar de servers van Google. Vertrouwelijke werkdocumenten, medische gegevens of alles wat je werkgever niet heeft goedgekeurd, houd je er dus buiten.

Linda: De gratis versie heeft verder gebruikslimieten; wie het intensief gebruikt, kan via de abonnementen van Google hogere limieten krijgen. Een goede eerste test voor vanmiddag: pak één lang document waar je al tijden tegenop ziet. De voorwaarden van je telefoonabonnement bijvoorbeeld, of een stapel nieuwsbrieven van school. Upload het, vraag naar de belangrijkste afspraken en data, en klik op de verwijzingen om te checken.

Linda: Vandaag hadden we het over AI in de luchtverdediging van Amerikaanse troepen in Europa, de recordexport van Zuid-Koreaanse chips, Meta's robotprototype Max en de actief misbruikte lekken in GitLab en Cisco-firewalls. En twee dingen om zelf te proberen: Microsoft PowerToys en NotebookLM van Google.

Erik: Meer weten of reageren? Ga naar thestateoftech.nl of mail ons op info@doorzetters.net.

Erik: State of Tech, de techwereld in 15 minuten.