DeepMind-onderzoeker stapt op om militaire AI & VS-regels

Linda: Welkom bij The State of Tech, maandag 26 oktober 2026. Ik ben Linda Duursma.

Erik: En ik ben Erik Van Doorn. Vandaag: een DeepMind-onderzoeker stapt op uit protest tegen militaire AI-contracten, AI-bedrijven wijken massaal uit naar India voor datacenters, de VS schroeft investeringsbeperkingen voor AI en chips naar China op, en Faraday Future zet een humanoïde robot in de markt voor minder dan vijfentwintighonderd dollar. Plus twee dingen om vandaag uit te proberen: routeplanner GraphHopper Routing die fiets- en wandelroutes door heel Europa tekent, en de gratis leesapp Omnivore die artikelen van rommel ontdoet. We beginnen bij DeepMind.

DeepMind-onderzoeker Sofia Liguori stapt op uit protest tegen geheime militaire AI-contracten van Google.

Linda: Sofia Liguori, onderzoeker bij Google DeepMind, heeft haar ontslag ingediend en gaat er publiekelijk mee naar buiten. Ze zegt dat ze niet langer wil werken voor een bedrijf dat zijn militaire AI-samenwerkingen uitbreidt. Liguori werkte er ruim drie jaar. De directe aanleiding is volgens haar een geheim contract tussen Google en het Amerikaanse ministerie van Oorlog, zoals het hernoemde Pentagon tegenwoordig heet. Ze trekt een rechte lijn naar Project Nimbus, het eerdere cloudcontract dat intern al tot veel wrijving leidde.

Erik: En dit staat niet op zichzelf. We zien inmiddels een patroon: ingenieurs bij Google, Microsoft en Amazon die bezwaar maken tegen defensiewerk, soms met een stillegging, soms door geruisloos te vertrekken. Wat Liguori anders maakt, is dat ze het probleem met naam en toenaam benoemt, en juist bij DeepMind, dat altijd het imago had van de onderzoeksafdeling met strengere ethische grenzen. Haar kernklacht gaat niet over waarden, maar over procedure: er zou geen echt mechanisme zijn waarmee medewerkers kunnen aankaarten hoe een model na ondertekening van een contract wordt ingezet.

Linda: De context erbij is pittig. Het Amerikaanse defensieapparaat koopt in hoog tempo AI in voor doelselectie, inlichtingenanalyse en logistiek. Geheime contracten houden het toezicht per definitie dun. Maatschappelijke organisaties waarschuwen: als zelfs de onderzoekers die de modellen bouwen niet mogen weten waar hun werk uiteindelijk belandt, wie houdt het dan tegen? Google zelf heeft niet inhoudelijk gereageerd op de specifieke claims, behalve dat het bedrijf zijn eigen AI-principes zegt te volgen.

Erik: Voor Nederland is dit niet louter een Amerikaans verhaal. Nederlandse Google- en DeepMind-medewerkers, en breder de tech-sector hier, kijken scherp mee. De discussie raakt direct aan het debat over een eigen Europese defensie-AI en aan de rol van Nederlandse universiteiten die met big tech samenwerken. Toezichthouders in Brussel wijzen al langer op het gebrek aan transparantie rond dual-use AI, technologie die zowel civiel als militair kan worden ingezet.

Linda: Wat deze zaak zichtbaar maakt, is een structureel spanningsveld tussen commerciële AI-labs en overheidsklanten die geheimhouding eisen. Zonder duidelijke klokkenluidersroute belanden interne bezwaren uiteindelijk in de media, en dat is precies wat hier gebeurt. De vraag die blijft hangen: komt er een onafhankelijk toetsingskader voor militaire AI-contracten, of blijft het bij individuele vertrekken?

AI-bedrijven wijken massaal uit naar India voor datacentercapaciteit nu stroom en vergunningen elders klemmen.

Erik: Dan ons tweede verhaal. Wereldwijde AI-bedrijven kiezen in rap tempo voor India als locatie voor nieuwe datacenters. En niet alleen om Indiase gebruikers te bedienen: operators daar zeggen dat internationale klanten de Indiase sites gebruiken om klanten wereldwijd aan rekenkracht te helpen. De drijfveer is simpel: stroom en vergunningen. In de VS, in Ierland en in Nederland staan nieuwe hyperscale-locaties jaren in de wacht voor een netaansluiting.

Linda: India heeft daar een opening. Dankzij een snelle uitbouw van zonne- en windenergie en vlottere vergunningen in deelstaten als Maharashtra en Tamil Nadu is er daadwerkelijk capaciteit beschikbaar. Operators melden dat gesprekken met klanten vaak starten bij twintig megawatt, en snel oplopen. Ter vergelijking: twintig megawatt is ongeveer het stroomverbruik van een klein stadje, en dat is nu het openingsbod voor één enkele AI-klant. Twee jaar geleden was dat de omvang van een compleet middelgroot datacentercampus.

Linda: Even een kleine onderbreking. Luister je vaker naar The State of Tech? Druk dan op de likeknop en abonneer je, zodat je nooit een aflevering mist. Oké, verder.

Erik: Voor Nederland snijdt dit mes aan twee kanten. Aan de ene kant krijgen Nederlandse AI-startups die hier geen capaciteit vinden een geloofwaardig alternatief zonder meteen naar de VS te hoeven. Aan de andere kant: elke megawatt die in Hyderabad landt in plaats van op de Wieringermeer of in Groningen, is economische activiteit, belastinginkomsten en strategische zelfstandigheid die Nederland misloopt. De Autoriteit Consument en Markt en netbeheerder TenneT worstelen al met de wachtrij voor industriële aansluitingen.

Linda: Daar komt bij dat het politiek gevoelig ligt. De gemeenten rond Amsterdam en Flevoland zetten de rem op nieuwe hyperscalers vanwege ruimte, water en stroom. Analisten waarschuwen dat Europa een deel van zijn AI-infrastructuur permanent kwijtraakt aan Azië als er geen helder plan komt. Het alternatief, een versnelde uitrol van kernenergie en windcapaciteit speciaal voor datacenters, ligt in Den Haag nog op de tekentafel.

VS wil Amerikaans geld voor Chinese AI, chips en biotech verder afknijpen met nieuwe investeringsregels.

Erik: Derde onderwerp, en het heeft tanden. Het Amerikaanse ministerie van Financiën heeft nieuwe regels voorgesteld die Amerikaanse investeringen in kunstmatige intelligentie, supercomputers, hypersonische systemen en biotechnologie in zogenoemde zorgwekkende landen aan banden leggen. In de praktijk gaat het vooral om China en Rusland. Het is een uitbreiding van beperkingen uit 2023. Het doel, zoals Financiën het formuleert: voorkomen dat Amerikaans kapitaal en kennis de militaire capaciteiten van rivalen versterken.

Linda: Het mechanisme is nieuw. Dit zijn uitgaande investeringscontroles, een relatief recent instrument in het Amerikaanse economische beleid. Exportcontroles tegenhouden dat producten vertrekken, deze regels tegenhouden dat geld en expertise erin stromen. De voorgestelde regel raakt durfkapitaal, private equity en joint ventures. Voor Amerikaanse investeerders betekent het due-diligence-papierwerk en in sommige gevallen een regelrecht verbod.

Erik: De Europese hoek is ongemakkelijk. Washington dringt al langer bij bondgenoten aan om soortgelijke regels in te voeren. Nederland, Duitsland en Frankrijk zijn in gesprek over een eigen screeningskader voor uitgaande investeringen. Beweegt de EU mee, dan krijgen Europese pensioenfondsen en staatsinvesteerders met belangen in Chinese AI-bedrijven nieuwe meldplichten en soms een verkoopplicht. Beweegt de EU niet mee, dan dreigt Europa het achterdeurtje te worden voor Amerikaans kapitaal dat alsnog in Chinese AI wil, en dat zal Washington niet accepteren.

Linda: Voor Nederlandse pensioenfondsen als ABP en PFZW is dit geen abstract verhaal. Zij hebben via indexfondsen posities in Chinese tech, en moeten gaan uitleggen welke bedrijven precies in de portefeuille zitten. ASML zit in een nog scherpere positie: het bedrijf is al gebonden aan Nederlandse en Amerikaanse exportregels voor chipmachines, en elke extra laag maakt de internationale handel complexer. De voorstellen gaan nu de consultatieronde in, met inwerkingtreding in de loop van 2027.

Faraday Future zet humanoïde robot FF Nova in de markt voor minder dan vijfentwintighonderd dollar.

Erik: Vierde onderwerp, en we gaan van beleid naar hardware. Faraday Future, bekend als wankel elektrisch autobedrijf, heeft via zijn robotica-tak FF Nova aangekondigd, een humanoïde robot voor minder dan vijfentwintighonderd dollar in de VS. Dat prijspunt is het nieuws. Humanoïde robots van Figure of Tesla's Optimus zitten in de tienduizenden dollars of zijn simpelweg niet te koop. Faraday Future gaat daar met een factor tien onderuit.

Linda: Er zijn flinke mitsen. Faraday Future heeft een lange geschiedenis van ambitieuze aankondigingen die niet altijd uitkwamen, en de concrete specificaties van FF Nova zijn mager. Het bedrijf introduceerde ook een kleinere FF Nova Mini, een lesprogramma voor scholen en een ontwikkelaarsprogramma. Dat suggereert dat de strategie minder draait om een werkende huishoudrobot en meer om het opbouwen van een ontwikkelaarsgemeenschap rond een goedkoop platform. Zie het als de Raspberry Pi-aanpak van humanoïde robots: zet de hardware bij genoeg mensen in huis, dan komt de software vanzelf.

Erik: Voor Europa is dat relevant omdat betaalbare hardware bepaalt wie mag experimenteren. Universiteiten, mbo's en kleine roboticastartups in Delft, Enschede en Eindhoven zijn prijstechnisch buitengesloten van serieus humanoïde onderzoek. Een machine van onder de vijfentwintighonderd dollar, zelfs met beperkingen, maakt lesopstellingen en werkplaatsexperimenten ineens haalbaar. Europese roboticaclusters in Pisa, München en Delft zouden hier concreet van profiteren.

Linda: De grote vraag blijft of Faraday Future daadwerkelijk kan leveren tegen die prijs, en wanneer het Europa bereikt. CE-markering, veiligheidseisen en de nieuwe Europese AI-verordening gaan nog hobbels opwerpen. Toch is het signaal duidelijk: de humanoïde markt beweegt van prestige-objecten voor miljardairs naar bruikbare onderwijs- en ontwikkelplatforms. Of FF Nova dat waarmaakt, zien we pas als de eerste exemplaren in handen komen van onafhankelijke testers.

Gratis routeplanner GraphHopper Routing tekent fiets-, wandel- en autoroutes door heel Europa zonder account.

Erik: Tot slot twee dingen waar je vandaag echt iets mee kunt. Het eerste is GraphHopper Routing, een gratis Europese routeplanner die je direct in de browser gebruikt op graphhopper punt com. Hij plant routes voor auto, fiets, wandelen en zelfs vrachtwagens door heel Europa, op basis van OpenStreetMap-gegevens. Geen account, standaard geen tracking cookies en geen reclamerommel.

Linda: Wat het echt bruikbaar maakt, is het detailniveau. Voor fietsen kiest de planner routes die rustige wegen en fietspaden opzoeken, iets wat de bekende apps vaak overslaan ten gunste van de snelste lijn. Voor wandelen respecteert hij voetpaden en bruggetjes die auto-apps negeren. Je kunt de route verslepen om een omweg af te dwingen, reistijden tussen vervoerswijzen vergelijken en het resultaat exporteren als GPX-bestand voor je fietscomputer of handheld GPS. Voor iemand die een weekendrit door de Achterhoek plant of een stadswandeling door Praag, is die exportfunctie alleen al goud waard.

Erik: Gebruikers melden dat de dienst snel laadt, ook op een trage verbinding, en dat de Europese dekking opvallend goed is voor een gratis dienst. Het project wordt vanuit Duitsland gerund en de onderliggende code is open source, waardoor de routelogica controleerbaar is. GraphHopper verdient zijn geld met licenties aan zakelijke klanten, en dat financiert de gratis publieke versie. Dat is een duurzaam model, niet een gratis dienst die over een jaar wordt opgedoekt.

Linda: Twee praktische aandachtspunten. Voor echt offline gebruik op een trip zonder bereik is de browserversie niet genoeg; daarvoor is een losse app nodig die GraphHopper's engine gebruikt. En voor Nederlandse treinreizigers blijft 9292 of de NS-app logischer, want openbaar vervoer zit niet in de kernplanner. Voor alles wat op twee of vier wielen of te voet gaat, is dit een rustige, bruikbare vervanger voor Google Maps.

Gratis leesapp Omnivore haalt reclame en pop-ups uit artikelen voor rustig, afleidingsvrij lezen.

Erik: Ons tweede ding om te proberen is voor iedereen die verzuipt in openstaande browsertabbladen. Omnivore is een gratis, open-source leeslijst-app. Je installeert een browser-extensie of deelt een artikel vanaf je telefoon, en de app strijkt reclame, pop-ups en cookiebanners glad. Wat overblijft is de tekst met de bijbehorende beelden. Daarna lees je op het web, op iOS of op Android, en kun je passages markeren.

Linda: De aantrekkingskracht zit in de rust. Moderne nieuwssites zijn visueel vermoeiend: automatisch startende video's, plakkende balken en nieuwsbriefpop-ups. Omnivore brengt een artikel terug tot de leeskern. Voor forensen die in de trein een lang stuk willen uitlezen zonder databundel op te stoken is er een offlinemodus. Artikelen worden één keer binnengehaald en zijn daarna leesbaar zonder bereik, handig tussen Utrecht en Zwolle.

Erik: Twee functies springen eruit. Ten eerste PDF-ondersteuning: je bewaart een PDF op dezelfde manier als een artikel, waardoor Omnivore ook werkt als lichte onderzoekstool voor studenten of iedereen die rapporten doorworstelt. Ten tweede nieuwsbriefdoorsturen: je krijgt een eigen e-mailadres, en nieuwsbrieven die daarnaartoe gaan verschijnen als schone artikelen in plaats van in je inbox. Voor abonnees van Substacks of vakliteratuur is dat een stille maar krachtige opruimtruc.

Linda: Het project is open source, de code is dus controleerbaar, en er zit geen advertentiemodel achter. Gebruikers prijzen de strakke interface en de snelheid. Het is niet de enige app in deze categorie. Het project is open source en kan door de gemeenschap zelf worden gehost.

Linda: Vandaag hadden we het over: DeepMind-onderzoeker die opstapt uit protest tegen militaire AI-contracten, AI-datacenters die uitwijken naar India, nieuwe Amerikaanse investeringsregels tegen Chinese AI en chips, de goedkope humanoïde robot FF Nova van Faraday Future, en twee dingen om zelf te proberen: routeplanner GraphHopper Routing en leeslijst-app Omnivore.

Erik: Meer weten of reageren? Ga naar thestateoftech.nl of mail ons op info@doorzetters.net.

Erik: State of Tech, de techwereld in 15 minuten.