Meta-boete van 25 miljard dollar & NVIDIA open AI-modellen

Linda: Welkom bij The State of Tech, donderdag 22 oktober 2026. Ik ben Linda Duursma.

Erik: En ik ben Erik Van Doorn. Vandaag: een Amerikaanse jury legt Meta een boete van vijfentwintig miljard dollar op, OpenAI brengt zijn topmodellen rechtstreeks naar Google Cloud, NVIDIA lanceert in Berlijn open AI-modellen voor Europa, en QuantumScape bouwt een fabriek voor vastestofbatterijen samen met Duitse machinebouwers. Plus twee dingen om vandaag uit te proberen: de gratis fotostitcher Panorama Tools en de buurtkaart met echte straatfoto's, Mapillary. We beginnen met de miljardenboete voor Meta.

Jury in New Mexico legt Meta recordboete van vijfentwintig miljard dollar op wegens misleiding over privacy.

Linda: Een jury in de Amerikaanse staat New Mexico heeft Meta veroordeeld tot een schadevergoeding van vijfentwintig miljard dollar. Volgens de jury heeft het bedrijf gebruikers van Facebook, Instagram en WhatsApp jarenlang een misleidend beeld gegeven van wat er met hun gegevens gebeurde. Dit is nadrukkelijk geen boete van een toezichthouder, maar een civiel vonnis onder de consumentenbeschermingswet van de staat. Qua omvang hoort het bij de zwaarste privacyvonnissen die een techbedrijf ooit kreeg.

Erik: En dat bedrag is politiek net zo belangrijk als juridisch. Meta gaat in beroep, en ervaringscijfers zeggen dat zo'n bedrag in hoger beroep bijna altijd flink wordt teruggebracht. Maar ook een kwart van vijfentwintig miljard blijft fors. Ter vergelijking: dit vonnis overstijgt in één klap vrijwel alle GDPR-boetes die Meta de afgelopen vijf jaar in Europa bij elkaar heeft gekregen. Dat is een signaal dat niet alleen Brussel maar ook individuele Amerikaanse staten nu echt hard durven aan te pakken.

Linda: Opvallend is wie hier aan de knoppen zit. Jarenlang gold de gedachte dat Washington stil zou blijven en Brussel de scherpste privacytoezichthouder was. Maar het Amerikaanse Congres komt al jaren niet tot een federale privacywet, en in dat vacuüm stappen staten zelf naar de rechter. Met jury's die, anders dan Europese toezichthouders, in maanden tot een uitspraak komen in plaats van in jaren. Dat verandert het risicoprofiel voor elk groot platform.

Erik: Voor Nederland is dat relevanter dan het misschien lijkt. De Autoriteit Persoonsgegevens voert hier het toezicht op bedrijven als Meta, maar werkt binnen Europese procedures die traag en zorgvuldig zijn. Een Amerikaanse staatsjury kan nu feitelijk een hogere rekening presenteren dan onze eigen toezichthouder, voor gedrag dat ook Nederlandse gebruikers raakt. Nederlandse privacyadvocaten en belangenorganisaties zoals de Consumentenbond kijken nauwlettend of zo'n civiele route hier haalbaar wordt.

Linda: Meta zelf noemt het vonnis buiten alle proporties en wijst erop dat gebruikers wel degelijk konden kiezen welke gegevens ze deelden. Juridisch gaat de strijd dus door, maar reputatieschade telt los van het eindbedrag. Adverteerders, politici en gebruikers krijgen opnieuw een hoofdstuk voorgeschoteld waarin een jury concludeert dat Meta niet eerlijk is geweest. En dat is, met verkiezingen in de VS in zicht, precies het frame waar het bedrijf vanaf wilde.

OpenAI brengt zijn topmodellen rechtstreeks naar Google Cloud, dwars door de rivaliteit heen.

Erik: OpenAI gaat zijn nieuwste modellen, waaronder het vlaggenschip dat intern GPT-6 Astra heet, aanbieden via de modellenmarkt van Google Cloud. Zakelijke klanten van Google kunnen OpenAI's modellen voortaan op dezelfde manier aanroepen als Googles eigen Gemini-modellen, met Googles datacenters en governance eronder. Een jaar geleden had vrijwel niemand dit voor mogelijk gehouden, want OpenAI zat tot nu toe strak vastgeklonken aan Microsofts Azure.

Linda: Voor bedrijven haalt dit een hoop gedoe weg. Veel grote Europese banken, verzekeraars en zorginstellingen hebben voor Google Cloud gekozen vanwege strakke afspraken over dataopslag binnen de Europese Unie. Tot nu toe betekende OpenAI gebruiken binnen zo'n Google-omgeving extra juridische toetsen en losse koppelingen. Die wrijving verdwijnt grotendeels. Dat kan de invoering van AI-assistenten in gereguleerde sectoren hier merkbaar versnellen.

Erik: Tegelijk is dit een opmerkelijke bekentenis van beide kampen. OpenAI wil dat zijn modellen de standaard worden, ongeacht bij welke cloud een klant al zit. En Google geeft toe dat zakelijke inkopers geen monopolie accepteren, ook niet van Google zelf. In de toepassingen blijven ChatGPT en Gemini keiharde concurrenten, maar in de infrastructuur zijn ze nu partners. Een opvallend volwassen pragmatisme in een markt die vaak over winnaars en verliezers praat.

Linda: Voor Nederland is er een kanttekening bij soevereiniteit. Beleidsmakers in Den Haag en Brussel waarschuwen al langer dat Europese bedrijven en overheden niet volledig afhankelijk moeten worden van Amerikaanse clouds. Dat OpenAI nu ook via Google beschikbaar is, maakt kiezen voor een Amerikaanse aanbieder nóg makkelijker. Voor organisaties als DUO, de Belastingdienst of zorgaanbieders blijft de echte vraag niet welk model het beste is, maar waar de gevoelige gegevens straks fysiek staan en wie er juridisch bij kan.

Linda: Even een kleine onderbreking. Luister je vaker naar The State of Tech? Druk dan op de likeknop en abonneer je, zodat je nooit een aflevering mist. Oké, verder.

NVIDIA kiest Berlijn als podium voor een brede reeks open AI-modellen voor Europa.

Erik: NVIDIA heeft op zijn GTC-conferentie in Berlijn een flinke uitbreiding aangekondigd van zijn open modellenfamilie, de Nemotron-serie. De bandbreedte is wat opvalt: taal, beeld, zoeken, tabeldata, biologie, robotica en zelfs quantum. Het bijzondere is dat de modellen worden vrijgegeven met open gewichten. Europese ontwikkelaars kunnen ze dus downloaden, finetunen op eigen data en draaien op eigen hardware, zonder dat er iets naar een Amerikaanse cloud hoeft.

Linda: De keuze voor Berlijn is nadrukkelijk politiek. Europese regeringen dringen al langer aan op AI-infrastructuur die niet volledig leunt op Amerikaanse hyperscalers. NVIDIA, dat juist de chips aan die hyperscalers verkoopt, wil tegelijk gezien worden als partner in dat Europese verhaal. De term soevereine intelligentie viel letterlijk tijdens de aankondiging. Dat is slimme positionering: dezelfde chips, maar met een Europees jasje eromheen.

Erik: Praktisch gezien zit de kracht in de breedte. Een model voor tabeldata klinkt saai, maar is cruciaal voor Nederlandse banken en verzekeraars die vooral met gestructureerde dossiers werken, niet met chatbots. Een biologie-model raakt aan onze farma- en biotechsector, denk aan Leiden en het Utrecht Science Park. En een roboticamodel komt op het moment dat bedrijven als VanderLande en ASML dit soort bouwstenen graag willen aanpassen zonder dure licenties per gebruiker.

Linda: De eerlijke kanttekening is dat open gewichten geen volledige onafhankelijkheid betekenen. De modellen zijn geoptimaliseerd voor NVIDIA-hardware, en die chips komen nog altijd uit Taiwan via Amerikaanse ontwerpen. Een Nederlands ziekenhuis dat zo'n open model lokaal draait, is minder afhankelijk van een cloudleverancier, maar nog steeds van één chipfabrikant. Soevereiniteit is in deze keten een glijdende schaal, geen aan-uitknop.

QuantumScape bouwt met Duitse machinebouwers een vastestofbatterij-fabriek voor AI-datacenters en defensie.

Erik: Van software terug naar de hardware eronder. Batterijbedrijf QuantumScape kondigt een productielijn aan met een capaciteit van honderd megawattuur, voor zogeheten vastestofbatterijen op basis van lithium-metaal. Dat is een nieuwe generatie accu's die meer energie in minder ruimte stoppen, sneller laden en minder brandgevaarlijk zijn dan de lithium-ion-cellen van vandaag. De eerste cellen moeten in 2028 van de band rollen, en de doelgroepen zijn veelzeggend: AI-datacenters, luchtvaart en defensie.

Linda: De Europese hoek zit in de partner. QuantumScape werkt voor de bouw van die lijn samen met het Duitse Muehlbauer Group, een specialist in productieautomatisering. Dat laat iets zien dat vaak onderbelicht blijft: zelfs als de batterijchemie Amerikaans is, komt het industriële gereedschap om die chemie op te schalen vaak uit Europa. Duitsland heeft een diepe bank aan machinebouwers wier naam zelden in het nieuws komt, maar die achter vrijwel elke serieuze fabriek staan.

Erik: Aan de vraagkant zit de echte druk. AI-datacenters hebben noodstroom nodig die netstoringen opvangt zonder brand te veroorzaken, en de huidige lithium-ion-accu's worden op de schaal die nu wordt gebouwd steeds riskanter. Defensie wil lichtere, dichtere batterijen voor drones en draagbare systemen. Beide markten betalen graag een premie, en dus begint QuantumScape daar en niet in de keiharde markt voor elektrische auto's.

Linda: Voor Nederland raakt dit meerdere dossiers tegelijk. Microsoft en Google bouwen datacenters in Noord-Holland en de Wieringermeer, en de brandveiligheid van opslagbatterijen is daar al jaren een punt van discussie met de omliggende gemeenten. Een vastestofalternatief dat minder vuurgevaar oplevert, kan vergunningstrajecten versoepelen. Blijft de nuchtere kanttekening: 2028 is nog ver weg, en vastestofbatterijen worden al tien jaar als doorbraak aangekondigd.

Panorama Tools stitcht je vakantiefoto's gratis en volledig op je eigen computer, zonder cloud.

Erik: Tot slot twee dingen waar je vandaag iets mee kunt. De eerste is een project dat veel fotografen al jaren gebruiken zonder het door te hebben: Panorama Tools. Het is een gratis, open-source verzameling programma's om meerdere overlappende foto's samen te voegen tot één brede panorama-opname. Het werkt op Windows, Mac en Linux. Je geeft het bijvoorbeeld een reeks foto's van een bergtop of een grachtenpand, en het rekent er één nette, strakke panorama van.

Linda: De reden om het nu te noemen: moderne telefoons hebben panorama's een beetje wegwerp gemaakt. Je zwaait je telefoon en krijgt vaak een vervormde horizon of een halve voorbijganger die twee keer in beeld staat. Panorama Tools pakt het andersom aan: eerst zorgvuldige geometrische uitlijning en lenscorrectie, dan pas samenvoegen. Daardoor gebruiken verschillende bekende stitchprogramma's dit project onder de motorkap als rekenhart.

Erik: Belangrijk voor wie waarde hecht aan privacy: alles gebeurt lokaal, op je eigen apparaat. Er is geen account, geen upload, geen cloud. Je foto's blijven op je laptop. Het is gratis en wordt onderhouden door een vrijwilligersgemeenschap. Nadeel: dit is geen slanke, kant-en-klare app met één grote knop. Veel instellingen zitten in projectbestanden en opdrachten, dus de eerste keer dat je het opent zie je meer opties dan je verwacht.

Linda: Een praktische tip voor wie het wil uitproberen zonder op commandoregels te duiken: er bestaan grafische schillen die bovenop Panorama Tools draaien en je door het stitchen heen loodsen. Begin daarmee, en duik pas later in de diepere instellingen als je dat wilt. Voor foto's van een stadswandeling door Amsterdam, een vergezicht in de Ardennen of een familiekiek op het strand werkt het uitstekend. En het resultaat ziet eruit alsof een geduldige fotograaf het heeft gemaakt, niet een snelle telefoonzwaai.

Mapillary toont actuele straatfoto's van heel Europa, gemaakt door vrijwilligers in plaats van bedrijfsauto's.

Erik: De tweede vondst is Mapillary, een gratis dienst voor straatfoto's die je in je browser kunt openen of via een app op iPhone en Android. Het bijzondere is dat de foto's niet van grote bedrijfsauto's komen, maar van gewone wandelaars, fietsers en automobilisten die met hun telefoon beelden maken en delen op een gezamenlijke kaart. Daardoor zie je plekken waar Googles Street-View-wagens nooit komen.

Linda: En dat is precies waarom het voor Europese gebruikers zo handig is. Denk aan bospaden op de Veluwe, fietsroutes langs de Maas, smalle dorpsstraatjes in Brabant of wandelpaden in de Belgische Ardennen. Juist het soort plekken waar Nederlanders in dit seizoen op pad gaan, en waar de officiële straatbeelden vaak oud of helemaal afwezig zijn. De foto's op Mapillary zijn soms maanden jong in plaats van jaren.

Erik: Praktisch: je opent de kaart, zoomt in op je route en klikt door de foto-reeksen alsof je er zelf loopt. Je ziet of een pad verhard is of grind, of een kruising verwarrend is, of een brug nog bestaat. Gratis, zonder installatie als je in de browser werkt. Wil je zelf bijdragen, dan kun je met de app je eigen fietstocht of wandeling opnemen en uploaden, zodat anderen hem ook kunnen bekijken.

Linda: Twee eerlijke beperkingen: de dekking is wisselend, want alles hangt van vrijwilligers af. Sommige regio's zitten vol beeld, andere nauwelijks. En foto's op straatniveau laten herkenbare gezichten en kentekens zien; die worden door Mapillary automatisch onherkenbaar gemaakt, maar wie zelf uploadt heeft wel verantwoordelijkheid voor wat er in beeld komt. Voor wie dit weekend een wandeling of fietstocht in Europa plant, is het een verrassend goed hulpmiddel om vooraf te zien waar je straks terechtkomt.

Linda: Vandaag hadden we het over: de miljardenveroordeling van Meta in New Mexico, OpenAI's modellen die naar Google Cloud komen, NVIDIA's open Nemotron-modellen voor Europa, en de vastestofbatterij-fabriek van QuantumScape met Duitse partner Muehlbauer. En twee dingen om zelf te proberen: de gratis fotostitcher Panorama Tools en de straatfoto-kaart Mapillary.

Erik: Meer weten of reageren? Ga naar thestateoftech.nl of mail ons op info@doorzetters.net.

Erik: State of Tech, de techwereld in 15 minuten.