ASML kan chipmachines niet bijbenen door AI-vraag

Linda: Welkom bij The State of Tech, donderdag 15 oktober 2026. Ik ben Linda Duursma.

Erik: En ik ben Erik Van Doorn. Vandaag: ASML waarschuwt dat het de chipmachines niet kan bijbenen door de AI-honger, Snowflake trekt data en AI-modellen samen in één werkplaats, de topman van XPENG roept Europa op om samen auto's en robots te bouwen, smarthome-fabrikant SKYX fuseert met Deako voor een groter slim-huis-blok, en twee dingen om vandaag uit te proberen: de gratis fotobeheerder Tropy en de focus-app Serene. We beginnen bij ASML en de chipmachines die simpelweg niet snel genoeg van de band komen.

ASML waarschuwt dat het de vraag naar chipmachines door de AI-boom niet kan bijbenen.

Linda: ASML uit Veldhoven slaat alarm. Het bedrijf dat de machines maakt waarmee de meest geavanceerde chips worden geprint, zegt dat het de komende twee jaar simpelweg niet genoeg apparaten kan leveren. De vraag loopt op doordat de wereldwijde uitgaven aan kunstmatige intelligentie door het dak gaan. ASML heeft de eigen omzetverwachting voor dit jaar al verhoogd, en kijkt nu of de productiecapaciteit voor 2028 verder omhoog kan dan de dertig procent groei die eerder was beloofd aan beleggers.

Erik: En dit raakt een gevoelige plek, want ASML zit op een unieke positie in de keten. Het is wereldwijd het enige bedrijf dat de allerfijnste lithografiemachines bouwt, de apparaten die de kleinste schakelingen op silicium zetten. Zonder die machines liggen TSMC in Taiwan, Samsung in Korea en Intel in de VS stil. Klanten vragen volgens topman Christophe Fouquet elke dag om meer tools. De wachtrij wordt dus langer, en dat betekent dat elk AI-datacenter dat op nieuwe chips wacht, zich schrap kan zetten.

Linda: Wat hier verschuift, is de hele verhaallijn rond AI. Twee jaar lang ging het over modeldoorbraken en softwarewedlopen. Nu blijkt het echte knelpunt fysiek te zijn: machines, koeling, stroom. ASML zegt eigenlijk dat de industrie meer wil dan natuurkunde en fabrieken op dit tempo kunnen leveren. Dat verandert wie er aan de knoppen zit in onderhandelingen tussen chipmakers en hun klanten. Wie vooraan in de rij staat, bepaalt wie zijn AI-plannen op tijd af krijgt.

Erik: Voor Nederland is dit niet alleen een economisch verhaal, maar ook een geopolitiek. ASML is het kroonjuweel van de Nederlandse maakindustrie, en elke beperking op export naar China ligt onder een vergrootglas in Den Haag en Washington. Als Veldhoven zegt dat de capaciteit nog verder omhoog moet, komt de druk op toeleveranciers in Eindhoven, Hengelo en de hele Brainport-regio er direct bij. Reken op nog meer vacatures voor ingenieurs, en op politieke discussies over waar die extra productie precies landt.

Linda: En dan is er nog een onderliggend signaal: beleggers die dachten dat de AI-boom een softwarefeestje was, kijken nu naar hardware als de echte flessenhals. Dat verklaart ook waarom de koers van ASML na deze waarschuwing juist omhoog ging in plaats van omlaag. Een leverancier die niet aan de vraag kan voldoen is in deze markt eerder een belegging dan een probleem. Maar voor de AI-bedrijven zelf betekent het: plan je datacenters met een jaar extra marge in.

Snowflake brengt data, AI-training en gebruik samen in één beheerd platform.

Erik: Snowflake kondigt aan dat het alles wat een bedrijf nodig heeft om met AI te werken, in één omgeving samenbrengt. Dus de data, het trainen van modellen én het daadwerkelijk inzetten in producten of werkprocessen. Het doel is de pijnlijke reis van experiment naar echt gebruik korter te maken. Vandaag moeten bedrijven daar vaak een half dozijn losse tools voor aan elkaar knopen, met als resultaat dat niemand meer precies weet wie wat heeft aangeraakt in de data.

Linda: Chief data en AI-officer Anahita Tafvizi presenteerde het plan op TechCrunch Disrupt, en de framing is veelzeggend. De afgelopen twee jaar bleven veel zakelijke AI-projecten hangen in pilotfase: mooie demo's, weinig echte uitrol. Snowflake zet in op de analyse dat het probleem niet de modelkwaliteit is, maar de leidingen en de governance. Wie mag bij welke data, hoe houd je een model in de gaten als het eenmaal draait, en waar is het logboek als er iets misgaat.

Erik: Het is ook een concurrentiezet. Databricks, Microsoft, Google en Amazon duwen allemaal dezelfde boodschap: het winnende platform is dat waar data en AI samen leven, met nette controles. Voor kopers is dat goed nieuws, want minder plakband betekent lagere integratiekosten. Het risico is wel afhankelijkheid: zodra je data, modellen en governance bij één leverancier staan, wordt overstappen duur. Bedrijven moeten gemak afwegen tegen flexibiliteit, en dat is een gesprek dat vaak pas plaatsvindt als het te laat is.

Linda: Voor Nederland en de rest van Europa is dat governance-stuk geen bijzaak. De AI-verordening uit Brussel vraagt bedrijven om te kunnen aantonen hoe hun modellen zijn getraind, met welke data, en wie er toegang had. Een platform dat dat van begin af aan vastlegt, maakt de nalevingsrapporten een stuk minder slopend. Nederlandse banken, verzekeraars en overheden die vastzitten in trage AI-trajecten, zullen dit soort geïntegreerde platforms de komende maanden serieus wegen.

Linda: Even een kleine onderbreking. Luister je vaker naar The State of Tech? Druk dan op de likeknop en abonneer je, zodat je nooit een aflevering mist. Oké, verder.

XPENG-topman roept Europa op om auto's en robots samen met Chinese partners te bouwen.

Erik: Op de Paris Automotive Summit stond He Xiaopeng, voorzitter en topman van het Chinese XPENG, als eerste Chinese autobaas op het hoofdpodium. Zijn boodschap was helder: de industrie moet veel dieper samenwerken op het gebied van kunstmatige intelligentie, zowel in voertuigen en software als in humanoïde robots. XPENG wil wat het bedrijf zelf full-stack engineering noemt openstellen: van de voertuigplatforms tot de software en sensoren die een machine door de echte wereld laten bewegen.

Linda: Hij kwam ook met twee concrete toezeggingen. Het assistentiesysteem voor rijden, dat XPENG Navigation Guided Pilot noemt, moet in 2027 wereldwijd worden uitgerold. En de humanoïde robot IRON gaat volgens plan eind dit jaar in massaproductie. Vertaald: een Chinese autobouwer zegt niet alleen auto's te willen exporteren, maar ook de onderliggende AI-laag, en die zelfs te willen delen met Europese partners. Dat is een opvallend gebaar in een markt die juist steeds beschermender wordt.

Erik: Want de context is gespannen. De Europese Unie heeft invoerheffingen opgelegd op Chinese elektrische auto's, er lopen onderzoeken naar staatssteun, en meerdere regeringen zijn nerveus over data die vanuit verbonden auto's terugstroomt naar China. XPENG's antwoord is in feite: ga liever met ons samenwerken dan ons buitensluiten. Of Europese autobouwers, die zelf worstelen met de softwarelaag van moderne auto's, dat als kans of als bedreiging zien, is nog volstrekt open.

Linda: Voor de Nederlandse markt heeft dit twee kanten. Aan de ene kant kunnen leveranciers in de Brainport-regio, die al jaren meewerken aan ADAS-systemen, profiteren van extra orders uit Chinese samenwerkingen. Aan de andere kant: zodra Chinese AI-stacks in Europese auto's komen te zitten, duikt de discussie op over waar die data landt, en wie meekijkt. De Autoriteit Persoonsgegevens zal zo'n ontwikkeling niet zonder meer laten passeren.

SKYX en Deako gaan samen verder als groter smart-home-bedrijf met directe toegang tot Amerikaanse nieuwbouw.

Erik: SKYX, dat slimme plafondlampen en ventilatoren maakt, heeft zijn fusie met Deako afgerond, een smart-home-bedrijf dat sterk staat bij Amerikaanse huizenbouwers. De bestaande aandeelhouders van SKYX houden ongeveer vierentachtig procent van het samengevoegde bedrijf in handen. Belangrijker is wat Deako meebrengt: directe relaties met bouwers, waardoor de producten al worden geïnstalleerd tijdens de bouw van een huis, in plaats van later als upgrade te worden verkocht.

Linda: Dit is een consolidatieverhaal in een markt die lang versnipperd is geweest. Slimme apparaten van verschillende merken werkten historisch slecht samen, en consumenten jongleren met apps en hubs. Een grotere speler kan harder duwen op standaardisatie, scherper onderhandelen met chip- en sensorleveranciers, en vooral: zijn hardware vanaf dag één in nieuwe huizen krijgen in plaats van vechten om schapruimte in een bouwmarkt.

Erik: De vraag is of schaalvergroting zich ook vertaalt in een betere ervaring. Smart-home-fusies hebben een gemengd trackrecord: productlijnen overlappen, bepaalde apparaten worden uitgefaseerd, en consumenten blijven zitten met weeskind-apps. De echte test wordt of SKYX en Deako beide klantgroepen kunnen blijven bedienen terwijl ze één samenhangend platform bouwen. Zeker nu Apple, Google en Amazon zelf stug blijven doorinvesteren in hun eigen huis-ecosystemen.

Linda: Voor Nederlandse huishoudens is dit op korte termijn vooral een signaal, geen directe winkelbeslissing. De meeste mensen hier kopen slim licht via de Matter-standaard die Apple, Google, Amazon en Samsung ondersteunen, aangevuld met lokale merken als Signify in Eindhoven. Maar de trend die eronder zit, slim-huis-techniek die standaard in de meterkast van nieuwbouwwoningen zit, komt ook deze kant op. Projectontwikkelaars in Nederland kijken al jaren naar dat model.

De gratis fotobeheerder Tropy brengt duizenden familiefoto's en archiefbeelden terug in één doorzoekbare verzameling op je eigen computer.

Erik: Tot slot twee dingen waar je vandaag iets mee kunt. De eerste is Tropy, een gratis open-source programma voor het ordenen van foto's. Oorspronkelijk gemaakt voor historici en onderzoekers die in archieven werken, maar net zo bruikbaar voor iedereen met een berg vakantie- en familiefoto's. Je importeert je foto's, groepeert ze per onderwerp, en voegt notities en gegevens toe zodat je ze later terug kunt vinden. Geen abonnement, geen account, en je verzameling blijft gewoon op je eigen apparaat staan.

Linda: Tropy komt van het Roy Rosenzweig Center for History and New Media aan George Mason University, en wordt gefinancierd door de Andrew W. Mellon Foundation. Het is dus geen weekendprojectje, maar een serieus en goed onderhouden stuk gereedschap. Je kunt per foto velden invullen als datum, plaats en bron, labels toevoegen, en vervolgens door de hele collectie zoeken. En je kunt alles exporteren, dus je zit nergens aan vast. Het ondersteunt Windows, macOS en Linux.

Erik: Het praktische nut is simpel. Veel huishoudens hebben twintig jaar aan foto's verspreid over oude telefoons, externe schijven en half vergeten clouddiensten. Tropy geeft je één plek om de belangrijkste bij elkaar te brengen, mét de context die anders verloren gaat: wie staat erop, waar is het gemaakt, bij welke brief of welk album hoorde het. In plaats van een stapel bestanden met namen als IMG onderstreep 4072, krijg je een verzameling waarin je echt kunt zoeken.

Linda: Voor Nederlandse gebruikers is het aantrekkelijke dat alles lokaal draait. Je foto's en notities blijven op je eigen laptop, en gaan niet naar een Amerikaanse of Chinese cloud. Reken op een uurtje installeren en inrichten, en daarna kun je in je eigen tempo doorgaan. Download via tropy.org, voor Windows, Mac en Linux. Een goede zaterdagmiddagklus voor wie eindelijk eens die oude fotomap van zolder wil ontsluiten.

De gratis focus-app Serene blokkeert afleidende sites en apps voor een vast werkblok.

Erik: De tweede tip is Serene, een focus-app voor Mac en Windows die je helpt om één taak echt af te maken. Je stelt een doel in voor de sessie, kiest hoe lang je wilt werken, en Serene blokkeert vervolgens de sites en apps die je hebt gemarkeerd als afleiders. De app heeft een zachte timer, rustige achtergrondgeluiden, en een dagplanning die je stuurt richting één of twee betekenisvolle doelen, in plaats van een boodschappenlijst van twintig taken.

Linda: Wat Serene anders maakt dan de tientallen andere focus-tools is de uitgesproken ontwerpkeuze. De app gaat ervan uit dat je geen zoveelste productiviteitsdashboard nodig hebt, maar hulp bij het beginnen en afmaken van één ding tegelijk. Een gratis proefperiode laat je sites blokkeren, sessietimers en dagelijkse doelen uitproberen. Recensenten prijzen vooral hoe rustig de interface aanvoelt. Dat is geen bijzaak, want een luide productiviteitsapp is zelf een afleiding.

Erik: Het past goed naast de Tropy-tip, want beide gaan over een stukje grip terugnemen. De ene houdt je herinneringen in eigen hand, de andere je aandacht. Serene is snel te installeren, werkt offline, en je kunt de volledige ervaring binnen een middag uitproberen zonder je ergens langdurig voor in te schrijven. Je vindt hem op sereneapp.com, voor Mac en Windows.

Linda: Handig om te weten: een geprezen functie is dat Serene ook offline blijft blokkeren. Dus zelfs als je even geen internet hebt, blijft het werkblok staan. En de proefperiode geeft je de kans om te testen of deze aanpak bij jouw manier van werken past, voordat je overweegt te betalen.

Linda: Vandaag hadden we het over: de capaciteitswaarschuwing van ASML, Snowflake dat data en AI samenbrengt op één platform, de oproep van XPENG om in Europa samen auto's en robots te bouwen, de fusie van SKYX en Deako in de smart-home-markt, en twee dingen om zelf te proberen: de fotobeheerder Tropy en de focus-app Serene.

Erik: Meer weten of reageren? Ga naar thestateoftech.nl of mail ons op info@doorzetters.net.

Erik: State of Tech, de techwereld in 15 minuten.