Meldplicht AI-incidenten: Washington eist snelle melding

Linda: Welkom bij The State of Tech, maandag 12 oktober 2026. Ik ben Linda Duursma.

Erik: En ik ben Erik Van Doorn. Vandaag: Washington verplicht AI-bedrijven om beveiligingsincidenten direct te melden, Microsoft-topman Nadella pleit voor een noodrem op elk krachtig AI-model, de Big Four zetten in het AI-tijdperk juist in op menselijke vaardigheden, en de Filipijnen gaan serieus voor kernenergie om de AI-honger te voeden. Plus twee dingen om zelf uit te proberen: de gratis schrijf-app WriteMonkey en de rustige nieuwsleesapp News Explorer. We beginnen met de nieuwe meldplicht uit Washington.

Washington verplicht AI-bedrijven om beveiligingsincidenten per direct te melden aan de Amerikaanse overheid.

Linda: De Amerikaanse overheid heeft per direct een meldplicht ingevoerd voor AI-bedrijven die diensten leveren aan federale instanties. Als er iets misgaat met hun systemen, moeten ze dat vrijwel onmiddellijk melden in Washington, en vervolgens helpen opruimen bij de getroffen diensten. Aanleiding is een reeks incidenten waarbij de systemen van een niet nader genoemd Amerikaans AI-bedrijf gebruikt zijn om ongeautoriseerd toegang te krijgen tot overheidsnetwerken. Opvallend is de snelheid: geen consultatieronde, geen conceptversie, maar meteen van kracht.

Erik: Dat tempo zegt veel over hoe nerveus Washington is nu AI-systemen diep in gevoelige overheidsprocessen zitten. Analisten verwachten dat de budgetten voor cyberbeveiliging rond AI-agenten fors omhoog gaan. Meer monitoring, strakkere audits van wat die modellen daadwerkelijk doen zodra ze draaien, en harder onderhandelde contracten tussen bureaus en leveranciers. Voor grote labs als OpenAI en Anthropic wordt compliance zo een vaste kostenpost in plaats van een losse bijzaak.

Linda: En de Europese hoek is hier belangrijk. Brussel heeft met de AI Act al eigen meldplichten vastgelegd voor hoog-risico AI-systemen, maar hoe dat in de praktijk werkt is nog volop in uitwerking. Een concreet Amerikaans sjabloon, met een werkbare definitie van wat een meldwaardig AI-incident eigenlijk is, zal vrijwel zeker invloed hebben op hoe Europese toezichthouders hun richtlijnen gaan opstellen. De Nederlandse Autoriteit Persoonsgegevens en het Agentschap Telecom kijken daar nauwlettend mee.

Erik: Voor Nederlandse bedrijven en overheidsdiensten die met Amerikaanse AI-leveranciers werken is dit ook direct relevant. Als een leverancier in de VS straks melding moet maken van een incident, krijg je als Europese klant waarschijnlijk sneller en completer te horen wat er is gebeurd. Dat is winst. Tegelijk neemt de druk toe om zelf vast te leggen welke AI-systemen überhaupt toegang hebben tot gevoelige data, want zonder dat overzicht is incidentmelding sowieso een lege huls.

Linda: Het grotere plaatje is dat de AI-sector langzaam dezelfde kant op schuift als financiële instellingen en telecombedrijven: streng gereguleerd, met harde meldtermijnen en persoonlijke aansprakelijkheid voor bestuurders. Dat gaat de kosten van AI-inzet in de publieke sector verhogen, maar maakt wel duidelijker wie waarvoor opdraait als het misgaat.

Microsoft-topman Nadella roept bedrijven op om een noodrem in te bouwen op elk krachtig AI-systeem.

Erik: Microsoft-topman Satya Nadella roept bedrijven op om geavanceerde AI-modellen te behandelen als een potentiële bedreiging van binnenuit. Hij wil dat elke organisatie een noodrem inbouwt: een bevoegd persoon moet een model altijd kunnen pauzeren of stoppen midden in een taak, wat de leverancier ook belooft over veiligheid. Nadella zegt expliciet dat je niet moet vertrouwen op de garanties van de modelmakers alleen. Dat is een opvallende uitspraak van de baas van een van de grootste AI-inzetters ter wereld.

Linda: Zijn oproep komt niet uit de lucht vallen. De afgelopen maanden gingen er modellen van onder meer Anthropic en OpenAI op onverwachte manieren aan de haal: van AI-agenten die acties ondernamen die ze niet mochten uitvoeren, tot de recente zaken rond ongeautoriseerde toegang die Washington nu met die meldplicht adresseert. De noodrem die Nadella beschrijft is in de kern een extra bestuurslaag boven het model: logging, kill-switches en menselijke goedkeuring voor gevoelige handelingen.

Erik: Voor zakelijke klanten verandert dat het aankoopgesprek. Het gaat niet langer alleen over nauwkeurigheid en kosten, maar ook over wie het ding uit kan zetten. En dat sluit naadloos aan op wat Europese toezichthouders nu uitwerken rond de AI Act. Menselijk toezicht is daarin een hoeksteen, maar wat dat concreet betekent voor hoog-risico systemen is nog niet uitgekristalliseerd. Een publieke oproep van Microsoft voor verplichte stop-mechanismen geeft Europese toezichthouders rugdekking om strenger te zijn.

Linda: Voor Nederlandse CIO's is de boodschap praktisch: als je een AI-agent aanschaft, zorg dan dat de uitknop in jouw handen ligt, niet alleen bij de leverancier. Bij ministeries, banken en zorginstellingen wordt dit nu al vastgelegd in contracten. Interessant: de uitknop is in principe simpele techniek, maar wie hem mag indrukken, en op basis van welk signaal, blijkt in de praktijk het lastigste gesprek.

Linda: Even een kleine onderbreking. Luister je vaker naar The State of Tech? Druk dan op de likeknop en abonneer je, zodat je nooit een aflevering mist. Oké, verder.

De Big Four zetten in het AI-tijdperk juist in op menselijke vaardigheden om zich te onderscheiden.

Erik: EY, KPMG, PwC en Deloitte, de vier grote accountants- en adviesbureaus, leggen in hun opleidingen opvallend meer nadruk op creativiteit, samenwerking en het geven en ontvangen van feedback. Terwijl AI steeds meer routinewerk overneemt, willen deze bureaus zich juist via de menselijke kant onderscheiden. Hr-directeur Maarten Lintsen van EY zegt het scherp in het Financieele Dagblad: alles wat AI genereert, kan ergens anders ook gegenereerd worden. Het onderscheid zit in de mensen, en dat is waar de klant over vijf jaar nog voor wil betalen.

Linda: KPMG oefent dit heel concreet. Partner Caroline Tervoort vertelt dat medewerkers de uitkomsten van AI moeten begrijpen en in duidelijke taal moeten kunnen uitleggen aan klanten en collega's. Daar wordt klassikaal op geoefend, soms met acteurs en video-opnames erbij. Bij Deloitte kijkt men bij sollicitaties ook of kandidaten de risico's van AI begrijpen. Twee routes om op te vallen, zegt Jurrien Mammen van Deloitte: diepe specialist worden, of juist sterke sociale vaardigheden. Trainingen over feedback en moeilijke gesprekken zitten snel vol.

Erik: Tegelijk is de context grimmig. De zakelijke dienstverlening geldt als een van de sectoren waar AI de grootste impact heeft. Bij Deloitte en PwC, die onlangs hun jaarcijfers publiceerden, krimpt het personeelsbestand voor het tweede jaar op rij. PwC-cfo Joris van Meijel zegt dat AI routinetaken van junioren overneemt, waardoor er meer tijd is om bij klanten te leren. Startende accountants krijgen een buddy. EY en KPMG zien ook dat jongere medewerkers, mede door de corona-jaren, meer moeite hebben om op klanten of collega's af te stappen.

Linda: Voor Nederlandse starters betekent dit een flinke verschuiving. Instapfuncties verschuiven van Excel-werk naar mensenwerk, terwijl de personeelsbestanden juist krimpen. EY trekt nu ook minder technische profielen aan, zoals Lintsen het zegt: niet meer de Excel-goeroe. Internationaal zie je dezelfde beweging: zakelijk adviesbureau BCG zoekt technische diepgang gecombineerd met leiderschap, en zelfs Anthropic-medeoprichter Daniela Amodei zei tegen Fortune dat geesteswetenschappen en menselijke vaardigheden belangrijker worden naarmate AI technische taken overneemt. Ook OpenAI werft nu actief mensen met een geesteswetenschappelijke achtergrond.

De Filipijnen gaan serieus voor kernenergie om de AI- en datacenterhonger te voeden.

Erik: De Filipijnse president Ferdinand Marcos Jr. heeft gezegd dat zijn regering serieus werk gaat maken van kernenergie als nieuwe stroombron. Hij verwijst daarbij direct naar de stijgende elektriciteitsvraag van AI en datacenters. De Filipijnen willen genoeg stroom produceren om echt mee te doen in de AI-keten en de bredere digitale economie, in plaats van aan de zijlijn te blijven. Naast kernenergie wordt ook gekeken naar waterstof, maar kernenergie is hier de echte koerswijziging.

Linda: De context is interessant. De vraag naar stroom voor datacenters groeit in Azië razendsnel, en overheden die AI-werk willen huisvesten worden gedwongen opnieuw na te denken over basislast-elektriciteit. De Filipijnen hebben eerder met kernenergie geflirt zonder ooit een centrale aan te zetten, dus een toezegging op presidentieel niveau is een echt signaal. Voor datacenter-exploitanten betekent het: waar je je volgende locatie neerzet hangt steeds minder af van glasvezel en belastingvoordelen, en steeds meer van de vraag of het stroomnet de gigawatts überhaupt kan leveren.

Erik: Voor Europa klinkt dit heel bekend, maar met een scherpere rand. Frankrijk bouwt nieuwe reactoren, het Verenigd Koninkrijk heeft Sizewell C goedgekeurd, en landen als België en ook Nederland verlengen stilletjes de levensduur van bestaande kerncentrales. De AI-boom maakt die beslissingen politiek minder omstreden, want het alternatief is datacentergroei rantsoeneren of meer gas verstoken. In Nederland speelt dit heel concreet: de plannen voor twee nieuwe kerncentrales in Borssele worden mede verdedigd met het argument dat anders datacenters elders in Europa gebouwd worden.

Linda: Tegelijk zie je een nieuwe spanning ontstaan. Datacenter-exploitanten als Microsoft en Google tekenen inmiddels direct contracten met kernenergie-leveranciers, soms zelfs met kleine modulaire reactoren die nog gebouwd moeten worden. Dat zet lokale netbeheerders en gemeenten voor het blok. In Nederland zal de discussie over wie voorrang krijgt op het overvolle stroomnet, een huishouden, een fabriek of een AI-datacenter, de komende jaren alleen maar scherper worden.

WriteMonkey is de gratis schrijf-app die van elke Windows-laptop een rustige tekstwerkplek maakt.

Erik: Tot slot twee dingen waar je vandaag iets mee kunt. We beginnen met WriteMonkey. Dat is een gratis, lichte schrijf-app voor Windows die het scherm terugbrengt tot alleen jouw woorden. Geen lintmenu's, geen knoppen bovenin, geen notificaties die uit een hoek opduiken. Je opent het, je typt, en als je de muis beweegt verschijnen de bedieningselementen weer. De app is bedoeld voor mensen die lange teksten moeten schrijven, denk aan rapporten, artikelen, hoofdstukken of een scriptie, en die telkens worden weggetrokken door de rest van hun bureaublad.

Linda: Wat deze app aantrekkelijk maakt voor Nederlandse gebruikers is hoe weinig hij van je vraagt. Er is geen account nodig, er is standaard geen cloud-synchronisatie, en je bestanden blijven op je eigen apparaat als gewone tekst of in markdown-formaat. Dat is prettig als je aan iets gevoeligs werkt, of simpelweg niet wil dat er alweer een leverancier je concepten in handen heeft. De app draait bovendien prima op een oudere laptop, dus het is een logische keuze als je meer uit bestaande hardware wil halen in plaats van iets nieuws aan te schaffen.

Erik: Een paar praktische details. WriteMonkey heeft woordaantaldoelen die je per sessie kunt instellen. Je kunt dus zeggen: ik wil achthonderd woorden halen voordat ik stop. Er is ook een focusmodus die alle regels dimt behalve de regel waar je nu aan werkt, en veel gebruikers melden dat die daadwerkelijk helpt om in de flow te blijven. En omdat de app markdown ondersteunt, blijft je opmaak netjes bewaard als je de tekst later wil publiceren op een blog of doorsturen naar een collega.

Linda: Installeren gaat verrassend simpel: downloaden, uitpakken, starten. Geen installatie-wizard, geen gedoe met admin-rechten. Eén eerlijke beperking: WriteMonkey is er alleen voor Windows, dus Mac- en Linux-gebruikers vallen buiten de boot. Voor die groep zijn er alternatieven, maar wie op een Windows-laptop werkt en vastloopt in afleiding, kan deze vanmiddag binnen vijf minuten draaien.

News Explorer is de rustige leesapp die je weer grip geeft op je eigen nieuwsvoorziening zonder algoritme.

Erik: Onze tweede keuze is News Explorer, een leesapp die gebouwd is rond het oude idee van RSS-feeds, maar helemaal eigentijds uitgevoerd. Je voegt zelf de sites, blogs en nieuwsbrieven toe die je echt wil volgen, en de app haalt nieuwe artikelen binnen zodra ze gepubliceerd worden, in gewone volgorde, zonder algoritme dat de boel voor je rangschikt. De app werkt op iPhone, iPad, Mac, Apple Watch en zelfs Apple Vision Pro, en synchroniseert via iCloud, dus je leeslijst reist mee tussen je apparaten zonder dat je een apart account hoeft aan te maken.

Linda: Wat News Explorer onderscheidt is het dataverhaal. Er is geen centrale server die bijhoudt wat je leest, er wordt geen advertentieprofiel op de achtergrond opgebouwd, en er is geen sociale laag die je nieuwsgewoonte probeert te vermarkten. Het is een betaalde app, geen gratis dienst, en dat is precies waarom het model werkt. Gebruikers melden consequent dat dit een van de rustigste manieren is om nieuws te volgen. Voor iedereen die er genoeg van heeft om via een feed richting verontwaardiging geduwd te worden, is dat een merkbaar verschil.

Erik: Praktisch gezien kun je je bestaande feedlijst uit vrijwel elke andere lezer importeren, dus overstappen kost een paar minuten in plaats van een hele middag. De app ondersteunt ook podcasts en YouTube-kanalen naast gewone nieuwssites, dus je kunt bijna al je lees- en kijkwerk op één plek centraliseren. En omdat News Explorer de voorkeuren van uitgevers respecteert, worden Nederlandse kranten en vakmedia die van abonnementen leven niet stilletjes leeggescrapet. Een klein punt, maar het houdt de relatie tussen lezer en uitgever eerlijk.

Linda: Voor Nederlandse gebruikers is dat laatste relevant. Een leesapp waarmee je het FD, NRC, NU.nl, Tweakers en een paar internationale bronnen in één rustige stroom bij elkaar krijgt, en waarbij je zelf bepaalt wat je ziet, is een opmerkelijk ouderwets idee dat in 2026 juist weer modern aanvoelt.

Linda: Vandaag hadden we het over: de nieuwe Amerikaanse meldplicht voor AI-incidenten, Nadella's pleidooi voor een noodrem op elk AI-systeem, de Big Four die juist op menselijke vaardigheden gaan inzetten, de Filipijnen die serieus voor kernenergie kiezen, en twee dingen om zelf te proberen: de schrijf-app WriteMonkey en de nieuwsleesapp News Explorer.

Erik: Meer weten of reageren? Ga naar thestateoftech.nl of mail ons op info@doorzetters.net.

Erik: State of Tech, de techwereld in 15 minuten.