Defensietech: recordinvestering van $40 miljard + OpenAI-ads

Linda: Welkom bij The State of Tech, dinsdag 6 oktober 2026. Ik ben Linda Duursma.

Erik: En ik ben Erik Van Doorn. Vandaag: durfkapitaal pompt een recordbedrag van veertig miljard dollar in defensie-startups, Singaporees datacenterbedrijf DayOne gaat naar Wall Street voor de AI-bouwrace, OpenAI test visuele advertenties binnen ChatGPT, en Nvidia zet in op Reflection AI als westers antwoord op Chinese open modellen. Plus twee dingen om vandaag te proberen: de gratis browser-tekentool Vectorpea en de Europese treinkaart Chronotrains. We beginnen met die stortvloed aan geld richting defensietech.

Defensietech trekt dit jaar een recordbedrag van veertig miljard dollar aan door AI en drones.

Linda: In de eerste helft van 2026 ging er wereldwijd veertig komma acht miljard dollar aan durfkapitaal naar defensie-startups. Dat is zesenvijftig procent meer dan vorig jaar en het hoogste niveau in tien jaar tijd. De drijvende kracht is helder: kunstmatige intelligentie en drones veranderen hoe moderne oorlogen worden gevoerd, en investeerders willen voorop zitten bij de bedrijven die die nieuwe generatie wapens en software bouwen.

Erik: De grootste klapper was het Amerikaanse Anduril Industries, dat vijf miljard dollar ophaalde bij een waardering van eenenzestig miljard. Maar Europa zit midden in deze golf. Het Duitse Stark, een drone-ontwikkelaar, haalde vijfhonderd miljoen euro op, een van de grootste defensietech-rondes op het continent ooit. Ook Japan telt mee: Sakana AI haalde eenendertig miljard yen op en start een pilot met het Japanse ministerie van Defensie voor AI-gedreven inlichtingenanalyse.

Linda: Wat opvalt is de breedte. Dit is geen niche meer waar een handvol Amerikaanse wapenreuzen alles opsnoept. Het geld stroomt tegelijk naar Berlijn, Tokio, Londen en toeleveranciers rond Oekraïne. De oorlog in Oekraïne is duidelijk een katalysator. Goedkope drones, autonome doelselectie en AI-analyse hebben zich op het slagveld bewezen, en NAVO-landen proberen die achterstand nu in te lopen bij de inkoop.

Erik: Voor Europese startups betekent dat concreet iets. Contracten die vroeger jaren duurden, worden nu in maanden rond. En er is een culturele verschuiving: Europese pensioenfondsen en durfkapitalisten die defensie lang vermeden om ethische redenen, stappen voorzichtig in. Dat zie je ook in Nederland, waar bedrijven rond het ecosysteem van TNO en Thales Hengelo meeprofiteren van de bredere Europese herbewapening.

Linda: Belangrijk voor de luisteraar: het kabinet heeft al aangekondigd de defensie-uitgaven structureel te verhogen, en een deel daarvan gaat naar innovatie. Dat betekent dat Nederlandse scale-ups in dronedetectie, sensoren en AI-software de komende jaren een veel grotere afzetmarkt krijgen dan ze gewend zijn. De vraag is of de ethische kaders en exportcontroles dat tempo kunnen bijbenen. Daar zal het Haagse debat voorlopig over blijven gaan.

Singaporees DayOne Data Centers gaat naar Nasdaq om wereldwijde AI-infrastructuur te financieren.

Erik: DayOne Data Centers uit Singapore heeft bij de Amerikaanse beurstoezichthouder een aanvraag ingediend voor een beursgang op Nasdaq. Het bedrijf gaat handelen onder tickercode D-O-D-C. DayOne beheert digitale infrastructuur in tien markten in Azië-Pacific en Europa, met een duidelijke focus op zware campussen die speciaal zijn afgestemd op AI-werklasten. Morgan Stanley, J.P. Morgan, Bank of America en Citigroup begeleiden de notering.

Linda: De timing vertelt het verhaal. De grote cloudspelers en AI-startups schreeuwen om capaciteit die bestand is tegen de hitte en het stroomverbruik van moderne AI-training. Traditionele datacenters zijn daar simpelweg niet voor gebouwd; de racks trekken tientallen kilowatts. DayOne positioneert zich als een van de weinige operators die dat op schaal kan leveren, over meerdere continenten tegelijk.

Erik: Dat ze kiezen voor New York en niet voor Hongkong of Singapore zegt ook iets. De grootste pot kapitaal die specifiek op AI-infrastructuur jaagt, zit nog steeds op Wall Street. Pensioenfondsen, hedge funds en indexfondsen willen blootstelling aan de AI-bouwrace zonder zelf chips of modellen te hoeven kopen. Een datacenterbedrijf is daarvoor een logische ingang.

Linda: Voor Europa is interessant dat DayOne in tien markten actief is, waaronder dus ook Europese. Welke precies staat nog niet in de aanvraag. Maar meer AI-geschikte capaciteit op het continent betekent dat Europese bedrijven en onderzoeksinstellingen niet elke zware werklast naar de Verenigde Staten of Azië hoeven te sturen. Dat raakt direct aan de regels rond dataopslag binnen Europa, de AI Act en de privacywetgeving. Een Nederlandse bank die een eigen model wil trainen op klantdata wil die data liever niet buiten de EU hebben.

OpenAI test visuele advertenties binnen de beeldgenerator van ChatGPT.

Linda: Even een kleine onderbreking. Luister je vaker naar The State of Tech? Druk dan op de likeknop en abonneer je, zodat je nooit een aflevering mist. Oké, verder.

Erik: OpenAI heeft bevestigd dat het later deze maand gaat testen met visuele advertenties binnen de beeldgenerator van ChatGPT, om te beginnen in de Verenigde Staten. De advertenties worden duidelijk gelabeld en visueel gescheiden van de afbeeldingen die gebruikers zelf maken. Dit is belangrijk omdat ChatGPT inmiddels één komma twee miljard gebruikers per week heeft, en OpenAI onder druk staat om die reikwijdte om te zetten in meer inkomsten dan alleen abonnementen.

Linda: Het formaat zelf is slim gekozen. In plaats van banners rond de interface stopt OpenAI de advertentie in het creatieve moment, precies wanneer iemand een beeld aan het genereren is. Dat is een veel waardevoller aandachtsmoment dan passief scrollen in een feed, en adverteerders betalen daarvoor. Voor OpenAI is het ook een voorzichtige eerste stap. Te hard duwen en het schone assistent-gevoel van ChatGPT verwatert.

Erik: Op de lange termijn is dit potentieel een serieuze uitdager van Googles zoekadvertenties, nog altijd de meest winstgevende advertentiemarkt ter wereld. Als gebruikers hun aankoopvragen en inspiratie steeds vaker aan een AI-assistent stellen in plaats van aan een zoekbalk, verschuift die reclamemarkt mee. Analisten houden daar al rekening mee bij de waardering van zowel OpenAI als Alphabet.

Linda: Voor de Nederlandse luisteraar is de pilot voorlopig alleen Amerikaans, maar de gevolgen reizen mee. Europese toezichthouders kijken scherp naar hoe AI-platforms omgaan met advertenties, personalisatie en kinderen. De Digital Services Act verplicht grote platforms al om transparant te zijn over wie een advertentie heeft betaald en waarom iemand hem ziet. Zodra deze visuele advertenties in Europa landen, zal OpenAI dus moeten laten zien dat labeling, dataverwerking en targeting aan die regels voldoen. Verwacht daar een stevig gesprek over.

Nvidia-steuntje in de rug voor Reflection AI, een westers antwoord op DeepSeek en Qwen.

Erik: Reflection AI, gefinancierd door Nvidia, brengt zijn eerste open-weight AI-model uit. De boodschap is spits: geef westerse bedrijven een betrouwbare basis om hun eigen AI op te bouwen, zonder afhankelijk te zijn van de leidende Chinese open modellen DeepSeek en Qwen. Open-weight betekent dat bedrijven het model kunnen downloaden, inspecteren, bijschaven op hun eigen data en draaien op hun eigen servers. Dat is iets heel anders dan een afgesloten dienst via een API aanroepen.

Linda: De context is belangrijk. Chinese open modellen hebben het gat met westerse gesloten systemen op veel vlakken echt gedicht, en ze zijn vaak goedkoper om te draaien. Dat levert ongemak op in gereguleerde sectoren, zoals banken en zorg, waar bedrijven de flexibiliteit van open modellen willen, maar nerveus zijn over herkomst, compliance en de geopolitieke lading van kernsystemen bouwen op Chinese AI.

Erik: Reflection AI mikt expliciet op dat gat. Nvidia's steun geeft het bedrijf zowel kapitaal als voorkeurstoegang tot schaarse rekenchips. Dat laatste is misschien nog wel belangrijker dan het geld, want zonder een stabiele toevoer van topchips kom je als AI-lab nergens. De eerste versies richten zich op zakelijke klanten die een eigen, controleerbare AI willen draaien, bijvoorbeeld voor klantcommunicatie of codehulp.

Linda: Voor Europese bedrijven is dit eigenlijk welkom nieuws. Veel Europese banken en verzekeraars experimenteren stilletjes met DeepSeek en Qwen omdat de prijs-prestatieverhouding moeilijk te weerstaan is, maar hun juristen voelen zich daar ongemakkelijk bij. Een westers open alternatief, met transparant databeleid en ondersteuning voor Europese compliance-kaders, kan veel vastgelopen AI-projecten weer vlottrekken. Ook bij Nederlandse grootbanken en bij DUO en de Belastingdienst wordt hier met interesse naar gekeken.

De gratis browser-tool Vectorpea geeft je een complete vector-tekenstudio zonder installatie.

Erik: Tot slot twee dingen om vandaag zelf uit te proberen. De eerste is Vectorpea, van dezelfde onafhankelijke ontwikkelaar achter de populaire browser-fotobewerker Photopea. Vectorpea is een gratis vector-tekentool die volledig in je browser draait. Denk aan logo's, iconen, infographics, posters, precies het soort werk waar de meeste mensen Adobe Illustrator of Affinity Designer voor openen. Het verschil: je opent een tabblad en je kunt direct aan de slag. Geen installatie, geen account, geen abonnement.

Linda: De tool opent en bewaart in de standaardformaten, waaronder het Illustrator-formaat, SVG, PDF en EPS. Voor zelfstandigen, docenten, verenigingen en kleine ondernemers die af en toe een logo moeten aanpassen of een eenvoudige poster bouwen, is die uitwisselbaarheid cruciaal. Je kunt een bestand van een klant openen, bijschaven en weer exporteren, zonder zelf een betaald licentieabonnement te hoeven afsluiten. De interface lijkt bewust sterk op die van Illustrator, wat de leercurve een stuk vlakker maakt.

Erik: Er zijn ook grenzen. Alles in een browser-tabblad draaien betekent dat heel grote of complexe bestanden kunnen gaan haperen. De tool evenaart ook niet elke functie van een jarenlang doorontwikkeld desktoppakket. In de gratis versie zitten advertenties, met een betaalde laag om die weg te halen. Maar voor het overgrote deel van alledaags vectorwerk is dit een serieuze optie.

Linda: Voor Nederlandse freelancers en zzp'ers die niet elke maand een Adobe-abonnement willen afdragen, wordt Vectorpea in reviews al een tijdje stilletjes aanbevolen. Je vindt het op vectorpea punt com. Werkt op elke moderne browser, dus ook op een Chromebook of een oudere laptop. Vijf minuten investering, en je weet of het voor jouw werk genoeg is.

Chronotrains laat zien hoe ver je in een paar uur per trein door Europa komt.

Erik: De tweede vondst is wat rustiger, maar heel elegant. Chronotrains is een gratis webkaart die laat zien hoe ver je vanaf een willekeurige Europese stad kunt reizen per trein, in één uur, twee uur, drie uur, tot aan acht uur. Je klikt op een stad en de kaart kleurt in waar je binnen die tijd per spoor kunt komen. Het is gebouwd op openbare dienstregelingdata van Europese spoorbedrijven en werkt direct in elke browser.

Linda: Het praktische nut spreekt vanzelf als je een vakantie of werktrip plant en wilt zien wat realistisch bereikbaar is zonder vliegen. Klik op Utrecht en je ziet in één oogopslag dat de Randstad binnen een uur ligt, Brussel binnen twee uur en Parijs of Keulen binnen een krappe halve dag. Klik op Amsterdam en grote delen van België, Duitsland en Noord-Frankrijk lichten op. Voor wie minder wil vliegen om klimaatredenen, of simpelweg schoon genoeg heeft van luchthavenellende, is dit een veel intuïtievere manier om Europese reizen te overzien dan een zoekmachine voor vluchten.

Erik: Je vindt de kaart op chronotrains punt com. Het is gratis, vraagt geen account en werkt op desktop en mobiel. Het project is open source, gebouwd door een onafhankelijke ontwikkelaar die zowel de code als de datapijplijn openbaar heeft gemaakt. Dat betekent dat de tool niet morgen achter een betaalmuur verdwijnt, en iedereen kan controleren hoe de reistijden zijn berekend.

Linda: Eén kanttekening: Chronotrains laat zien hoe ver je komt, niet wat een kaartje kost of of de stoelen beschikbaar zijn. Voor Nederlandse reizigers die serieus plannen is het dus een eerste stap, waarna je zelf bij NS International of de Duitse spoorwegen de daadwerkelijke verbinding uitzoekt. Maar als visualisatie van hoe verbonden, of juist hoe onverbonden, delen van Europa per spoor zijn, is het een vondst.

Linda: Vandaag hadden we het over: het recordbedrag van veertig miljard dollar in defensie-startups, de Nasdaq-beursgang van datacenterbedrijf DayOne, OpenAI dat visuele advertenties test in ChatGPT, Nvidia dat Reflection AI inzet tegen Chinese open modellen, en twee dingen om zelf te proberen: de browser-tekentool Vectorpea en de Europese treinkaart Chronotrains.

Erik: Meer weten of reageren? Ga naar thestateoftech.nl of mail ons op info@doorzetters.net.

Erik: State of Tech, de techwereld in 15 minuten.