Quantumprocessor in de ruimte: Europese primeur uit Wenen

Linda: Welkom bij The State of Tech, zondag 27 september 2026. Ik ben Linda Duursma.

Erik: En ik ben Erik Van Doorn. Vandaag: voor het eerst draait een quantumprocessor in de ruimte, robots die na de fabriek gewoon blijven leren, Snap maakt van zijn slimme bril een werkinstrument met Salesforce en NVIDIA, een Noord-Koreaanse operator infiltreert als IT-contractor bij een westers bedrijf, en tot slot twee dingen om zelf uit te proberen: de gratis sterrenkaart-app Sky Map en de zelf-gehoste fotobibliotheek Lychee. We beginnen met die quantumprocessor in de ruimte.

Een quantumprocessor draait voor het eerst in een baan om de aarde.

Linda: Een onderzoeksteam onder leiding van Philip Walther aan de Universiteit van Wenen heeft iets voor elkaar gekregen dat een paar jaar geleden nog sciencefiction was. Zij hebben een quantumprocessor daadwerkelijk laten werken in een baan om de aarde. Dat betekent dat de extreem gevoelige omstandigheden die quantumcomputing nodig heeft, denk aan trillingsvrij, ijskoud en volledig afgeschermd, de lancering en de ruwe ruimteomgeving hebben overleefd. Voor het eerst is aangetoond dat zo'n machine dáár boven ook echt rekent.

Erik: En de logische vraag is natuurlijk: waarom zou je in vredesnaam een quantumchip omhoog schieten? Het antwoord is data. Moderne aardobservatiesatellieten produceren gigantische hoeveelheden beeld- en sensormetingen, en de verbinding terug naar de grond is de flessenhals. Als een satelliet ruwe data aan boord kan filteren en alleen het bruikbare terugstuurt, sla je die file over. Quantumprocessors zijn in theorie razendsnel in bepaalde patroonherkenning, precies het soort werk dat satellieten dagelijks doen.

Linda: Opvallend is ook wie dit voor elkaar krijgt. Geen Amerikaanse hyperscaler, geen defensiereus, maar een Europese universiteit. Wenen staat al jaren wereldwijd bovenaan in de quantumfysica, en met dit experiment zet het onderzoeksveld in Europa een fysieke stap voor op de rest. Voor Brussel is dat strategisch belangrijk: quantum en ruimtevaart zijn twee dossiers waarop de EU al langer aan technologische soevereiniteit probeert te bouwen.

Erik: Nederland zit daar dichter op dan je zou denken. QuTech in Delft is een van de zwaargewichten in Europees quantumonderzoek, en de Nederlandse ruimtevaartsector levert regelmatig instrumenten voor Europese satellietmissies. Een werkende quantumchip in de ruimte opent een marktje waar Nederlandse kennisinstellingen en toeleveranciers aan mee kunnen doen, van uitleesapparatuur tot koeling tot software.

Linda: Belangrijk om er wel bij te zeggen: dit is een eerste demonstratie, geen operationele dienst. Wat het laat zien, is dat de fysieke drempel is gehaald. De volgende stap wordt: kunnen we dit betrouwbaar laten draaien over langere periodes, en welk soort berekening levert echt winst op boven een gewone chip? Antwoord op die vragen bepaalt of quantum in de ruimte een nichecuriositeit blijft of een serieuze bouwsteen wordt van de volgende generatie aardobservatie.

Skylark Labs bouwt robots die na uitrol in het veld blijven bijleren.

Erik: Skylark Labs presenteert samen met Carnegie Mellon University en de University of California in Berkeley een nieuwe aanpak die zij Continual Field-Adaptive Models noemen. In gewoon Nederlands: robots die na hun ingebruikname gewoon blijven leren. Vandaag komen de meeste robots met een vast pakketje vaardigheden uit de fabriek, en zodra ze iets tegenkomen dat niet in hun training zat, lopen ze vast of moeten ze terug voor een herprogrammering.

Linda: De technische truc die dit mogelijk maakt heet in vakjargon het vermijden van catastrophic forgetting. Als je een AI-model gewoon blijft trainen op nieuwe data, overschrijft het meestal wat het eerder wist. Deze nieuwe modellen zijn ontworpen om iets te leren zónder de oude vaardigheden kwijt te raken. Voor een magazijnrobot betekent dat concreet: een nieuw type pakket, een verbouwde looproute of een onverwacht obstakel wordt verwerkt zonder complete herstart.

Erik: En daar zit meteen het commerciële verhaal. Bedrijven die vandaag robots kopen, hebben een verborgen kostenpost: elke keer dat de omgeving verandert, moet iemand de vloot bijstellen. Als robots zich zelf kunnen aanpassen, zakt die kostenpost en groeit het aantal taken dat ze aankunnen. Vooral logistiek, ziekenhuizen en publieke ruimtes hebben daar wat aan, want daar verandert de situatie constant en is stilstand duur.

Linda: Voor Nederland is dit relevanter dan het klinkt. De havens in Rotterdam, de distributiecentra rond Tilburg en Venlo, de teeltvloeren in het Westland: allemaal plekken waar robotisering al ver is, maar waar aanpassen aan seizoenen, nieuwe producten of nieuwe klanten duur is. Een robot die in het veld leert, past beter bij een Nederlandse arbeidsmarkt met blijvende personeelstekorten. De kanttekening: continu bijleren op locatie roept ook vragen op over aansprakelijkheid en veiligheidscertificering, want een robot van morgen gedraagt zich niet meer precies als de robot die is goedgekeurd.

Snap maakt van zijn slimme bril een werkbril met Salesforce, NVIDIA en Amazons cloud.

Linda: Even een kleine onderbreking. Luister je vaker naar The State of Tech? Druk dan op de likeknop en abonneer je, zodat je nooit een aflevering mist. Oké, verder.

Erik: Snap breidt zijn zakelijke tak voor slimme brillen fors uit en zet daarbij vol in op generatieve AI. De merknaam is Specs, en samen met Salesforce, NVIDIA en de clouddienst van Amazon bouwt het bedrijf een systeem dat werknemers proactief informatie aanreikt op basis van hun agenda en wat ze op dat moment doen. In plaats van een telefoon of tablet erbij pakken, zie je de volgende stap, een klantkaart of een reparatie-instructie direct in je gezichtsveld.

Linda: De doelgroep is niet de consument, maar de mensen die met hun handen werken. Denk aan winkelmedewerkers, monteurs, magazijnpersoneel en technici in het veld. Koppel de bril aan Salesforce-klantgegevens of aan een kennisbank in Amazons cloud, en een onderhoudstechnicus heeft de handleiding voor zijn ogen, een winkelmedewerker ziet direct de voorraad terwijl hij naar het schap kijkt, en een ervaren collega kan iemand vanuit een ander land door een reparatie loodsen.

Erik: Het concurrentieveld wordt hierdoor scherper. Meta duwt zijn Ray-Ban-brillen met kracht de markt in, Apple cirkelt rond met Vision, en Snap kiest nu bewust de zakelijke baan met zware cloud- en chippartners in de rug. Dat is slim gepositioneerd, want bedrijven willen best betalen voor een apparaat dat aantoonbaar tijd bespaart. Consumenten willen dat pas als het cool én betaalbaar is.

Linda: Voor Nederlandse werkgevers is dit interessant, maar niet zonder haken. De Autoriteit Persoonsgegevens kijkt kritisch mee zodra een bril continu kan opnemen op de werkvloer, ook al zit die op de neus van de medewerker zelf. Klanten en collega's zijn niet altijd op de hoogte dat een bril meekijkt en meeluistert. Bedrijven die hiermee aan de slag willen, zullen dus vooraf beleid moeten maken over opname, opslag en toegang tot beelden.

Een Noord-Koreaanse operator werkt als IT-contractor stiekem mee bij een westers bedrijf.

Erik: Het nationale cybercentrum van Nieuw-Zeeland heeft zijn dreigingsrapport voor 2026 uitgebracht, en één zaak daaruit is een wake-upcall. Een Noord-Koreaanse operator gebruikte vervalste identiteitsdocumenten om als IT-contractor bij een groot Nieuw-Zeelands bedrijf aan de slag te komen. Toen het bedrijf de misleiding uiteindelijk doorhad en de betaling stopzette, dreigde de operator gevoelige bedrijfsinformatie te lekken die al binnen was gehaald.

Linda: Dit is geen incident op zich. Westerse inlichtingendiensten waarschuwen al langer dat Noord-Korea een georganiseerd programma runt om IT-werkers onder valse identiteiten in westerse bedrijven te plaatsen, vaak via een tussenland. Ze doen echt werk, verdienen echt salaris dat naar het regime terugvloeit, en zitten met legitieme toegang binnen de systemen. De afpersing als ze betrapt worden, verandert dit stilletjes van een sanctieontwijking in een klassiek spionage- en chantagerisico.

Erik: De ongemakkelijke waarheid voor HR- en IT-afdelingen: remote inhuurprocessen, zeker voor freelancers, zijn ingericht op snelheid, niet op tegenspionage. Videogesprekken, documentcontroles en achtergrondscreening hebben gaten die een staatsactor met tijd en middelen kan uitbuiten. Zodra iemand eenmaal binnen zit met ontwikkelaars- of beheerdersrechten, is de schade die hij kan aanrichten groot.

Linda: En dit is bepaald geen ver-van-mijn-bedshow voor Nederland. Nederlandse bedrijven huren op grote schaal remote ontwikkelaars in via internationale platforms, precies het kanaal waar deze structuur op gebouwd is. De aa-ie-vee-dee en het Nationaal Cyber Security Centrum wijzen er al langer op dat statelijke actoren via toeleveranciers en freelancers binnenkomen. Voor werkgevers betekent het concreet: strenger identificeren bij inhuur, videogesprekken met documentcontrole live in beeld, en toegang tot systemen strak afbakenen tot wat iemand écht nodig heeft.

Sky Map maakt van elke Android-telefoon een levend venster op de nachthemel.

Erik: Tot slot twee dingen waar je vandaag echt iets mee kunt. De eerste is Sky Map. Dat is een gratis Android-app, oorspronkelijk door Google ontwikkeld en inmiddels als open-source project onderhouden, en hij doet één ding heel mooi: hij laat de sterrenhemel boven jouw exacte locatie in realtime zien. Open de app, richt je telefoon op een willekeurig deel van de lucht, en je krijgt een levende overlay van sterren, planeten en sterrenbeelden die op dat moment boven je hangen.

Linda: Wat de app echt bruikbaar maakt in plaats van alleen leuk, is de zoekfunctie. Type de naam van een planeet of sterrenbeeld in, en er verschijnt een pijl die je precies de goede kant op stuurt totdat het object in het midden van je scherm staat. Gebruikers prijzen vooral hoe goed dit werkt voor ouders en leraren: je gaat naar buiten met een kind, houdt de telefoon omhoog, en het scherm sluit direct aan op wat je in het echt ziet.

Erik: Er zit ook een nachtstand in die het scherm rood kleurt, zodat je ogen aangepast blijven aan het donker. Praktisch: Sky Map is gratis, zonder reclame in normaal gebruik, vraagt geen account, en de broncode staat publiek op GitHub. Na installatie heeft de app geen internetverbinding meer nodig om te werken, ideaal voor een avond buiten de stad zonder bereik.

Linda: En de timing zit mee. In Nederland worden de avonden nu snel langer en donkerder, en het sterrenbeeld Orion komt de komende weken vroeg in de avond boven de horizon. Als je kinderen hebt die vragen wat dat felle puntje aan de hemel is, of je wilt zelf gewoon eens weten waar Jupiter vanavond staat, dan geeft Sky Map dat antwoord binnen tien seconden. Precies het soort app dat je vanmiddag installeert en vanavond meteen gebruikt.

Lychee brengt jarenlange familiefoto's terug naar huis, weg van de grote clouds.

Erik: Het tweede tipje voor vandaag is Lychee. Dat is een gratis, open-source fotobeheer-tool die je op je eigen webserver of een klein thuismachientje draait. Zie het als een alternatief voor Google Foto's, maar dan waarbij de foto's letterlijk je huis niet uit gaan. Lychee ordent je bibliotheek in albums, ondersteunt tags, en laat je verzamelingen delen via links met een wachtwoord, zodat je zelf bepaalt wie wat ziet.

Linda: De installatie mikt op mensen die niet bang zijn om even te sleutelen. Het draait via Docker of een standaard webserver-opzet, dus je kunt Lychee prima op een oude laptop of een Raspberry Pi zetten. Zodra het draait, upload je je foto's via een strakke browser-interface en begin je meteen met albums maken. In reviews wordt vooral geprezen hoe verzorgd de voorkant aanvoelt voor een tool die je zelf host, en hoe soepel hij overweg kan met grote bibliotheken.

Erik: Omdat alles op je eigen hardware blijft staan, zijn er geen maandelijkse kosten, geen uploadlimieten en geen advertenties. En de Nederlandse invalshoek is simpel: je foto's staan onder je eigen dak, standaard onder Europees recht, en buiten het bereik van welk trainingsdataset voor AI dan ook. Dat is een serieus alternatief voor mensen die naar hun cloud-abonnement staren of zich zorgen maken wat er gebeurt als een grote aanbieder morgen zijn voorwaarden verandert.

Linda: Eerlijk erbij: Lychee is niet de makkelijkste optie op de markt. Je moet een middagje uittrekken en een klein beetje zin hebben in techniek. Maar voor wie een oude laptop heeft liggen en dit weekend iets nuttigs wil bouwen, hoort dit bij de meest bevredigende zondagmiddag-projectjes.

Linda: Vandaag hadden we het over: een quantumprocessor die voor het eerst werkt in de ruimte, robots van Skylark Labs die na uitrol blijven bijleren, Snap dat met Salesforce en NVIDIA een werkbril bouwt, en de Noord-Koreaanse IT-contractor die binnen een westers bedrijf infiltreert. En twee dingen om zelf te proberen: de gratis sterrenkaart-app Sky Map en de zelf-gehoste fotobibliotheek Lychee.

Erik: Meer weten of reageren? Ga naar thestateoftech.nl of mail ons op info@doorzetters.net.

Erik: State of Tech, de techwereld in 15 minuten.