AMD nadert biljoen dollar: AI-chips & Aikido Altar lokaal

Linda: Welkom bij The State of Tech, dinsdag 22 september 2026. Ik ben Linda Duursma.

Erik: En ik ben Erik Van Doorn. Vandaag: AMD nadert een beurswaarde van duizend miljard dollar door de AI-chiphonger, de Gates Foundation trekt een miljard uit om AI-ongelijkheid te dempen, Meta bouwt met Japanse partners een recordkabel onder de Atlantische Oceaan, en het Belgische Aikido brengt een AI-beveiligingsmodel uit dat volledig lokaal draait. Plus twee dingen om vandaag uit te proberen: de offline kaartenapp Organic Maps en de gratis ondertitelbewerker Subtitle Edit. We beginnen met de opmars van AMD.

AMD nadert een beurswaarde van duizend miljard dollar door aanhoudende AI-chiphonger.

Linda: AMD staat op het punt zich aan te sluiten bij de zeer selecte club van bedrijven met een marktwaarde van duizend miljard dollar. Het aandeel schoot gisteren op Wall Street omhoog en bracht de chipmaker voor het eerst dicht bij die grens. De aanleiding is een combinatie van hernieuwd optimisme over de hele AI-chipcyclus en berichten dat AMD de prijzen van zijn AI-versnellers en andere producten met ongeveer tien procent heeft verhoogd. Ook Intel en Arm liften mee op dezelfde golf.

Erik: Interessant is waar die vraag vandaan komt. Het gaat niet meer alleen om het trainen van steeds grotere modellen bij een handjevol grote datacenters. De verschuiving zit in AI-agenten die namens gebruikers taken uitvoeren, andere programma's aanroepen en op de achtergrond dingen controleren. Meta's Muse wordt als concreet voorbeeld genoemd. Al dat werk vraagt om meer rekenkracht voor het draaien van modellen, en dat trekt zowel versnellers als gewone processors mee omhoog. Vandaar dat Intel in het kielzog van AMD sprong.

Linda: Die prijsverhoging van tien procent is bovendien geen detail. AMD vertelt de markt in feite: we hebben prijszettingsmacht, klanten betalen, en dat zeggen we hardop. Zulke signalen werken direct door in de marges, en beleggers rekenen die winst meteen door. Nvidia doet dit dansje al langer, maar met AMD erbij verandert het verhaal van één dominante leverancier in een echte tweestrijd aan de top van de AI-chipmarkt.

Erik: Voor Nederland en Europa is dat relevant omdat vrijwel elke AI-toepassing die hier draait, van de zorg tot logistiek en de publieke sector, uiteindelijk terugkomt bij deze twee bedrijven. De Nederlandse chipmachinemakers zoals ASML profiteren indirect mee, want zonder hun lithografie geen nieuwe generaties van deze versnellers. Tegelijk voedt het de discussie over Europese afhankelijkheid: onze AI-ambities hangen aan Amerikaanse silicium en Aziatische productie. De EU Chips Act probeert dat te verschuiven, maar de kloof met de VS wordt met deze cijfers eerder groter dan kleiner.

Linda: En let op de doorwerking naar de energierekening. Meer versnellers en hogere prijzen betekent duurdere AI-diensten voor Europese afnemers, en meer druk op datacenters in bijvoorbeeld Noord-Holland en Groningen. Netbeheerder TenneT waarschuwt al langer dat de aansluitcapaciteit krap is. Als de vraag naar AI-rekenkracht in dit tempo doorgaat, wordt de vraag niet óf een Nederlands datacenter mag uitbreiden, maar wanneer het stroom krijgt.

Gates Foundation belooft een miljard dollar om AI-ongelijkheid wereldwijd te dempen.

Erik: De Bill en Melinda Gates Foundation trekt de komende twee jaar een miljard dollar uit om ervoor te zorgen dat AI sociale ongelijkheid niet vergroot maar juist verkleint. De aankondiging staat in het jaarlijkse Goalkeepers-rapport. Bill Gates zelf verwoordt het scherp: AI kan volgens hem de grootste gelijkmaker worden die de mensheid ooit heeft gebouwd, of de ergste bron van onrecht. Het geld gaat naar AI-projecten wereldwijd, waaronder modellen voor lokale talen, gezondheidszorg, onderwijs en steun voor kleine boeren.

Linda: Dat stuk over lokale talen verdient extra aandacht. De meeste toonaangevende AI-systemen werken uitstekend in het Engels, redelijk in een paar grote Europese talen, en daarna valt het snel weg. Voor honderden miljoenen mensen betekent dat: de AI-revolutie spreekt hun taal niet. Modellen trainen op ondervertegenwoordigde talen is dan geen liefdadigheid in de klassieke zin, het is basisinfrastructuur. Zonder die investering worden hele regio's uitgesloten van gereedschap dat net zo gewoon wordt als elektriciteit of mobiel bereik.

Erik: Een miljard klinkt enorm, en in filantropische termen is het dat ook. Maar leg het naast het vorige verhaal: AMD klopt bijna aan bij een biljoen dollar aan beurswaarde, en losse datacenterprojecten kosten al tientallen miljarden. Zo bezien is de Gates-bijdrage vooral een signaal en startkapitaal, geen tegenwicht. Wat het wel doet: het zet druk op andere partijen, van overheden tot commerciële AI-bedrijven, om openheid over talen en toegankelijkheid serieus te nemen in plaats van als bijzaak.

Linda: Voor Nederland en Europa is dit ook een spiegel. Onderzoeksinstellingen als TNO en universiteiten in Amsterdam en Leiden werken aan Nederlandstalige taalmodellen, mede omdat commerciële partijen daar minder brood in zien. Het Gates-geld gaat vooral naar het mondiale zuiden, maar de logica geldt hier ook: als Nederlandstalige AI achterblijft, worden onze zorg, onderwijs en overheid afhankelijk van systemen die onze taal en context niet echt begrijpen. Publieke investering in eigen taalmodellen is dus geen luxe.

Meta bouwt met NEC en Sumitomo eerste commerciële petabit-kabel tussen Amerika en Europa.

Erik: Meta, NEC en Sumitomo Electric gaan samen een nieuwe onderzeese kabel aanleggen tussen Noord-Amerika en Europa. Het systeem heet Petal en wordt gepresenteerd als de eerste commerciële optische onderzeese kabel die een petabit per seconde aankan. De drie bedrijven willen de sterk groeiende communicatietrafiek opvangen en tegelijk de betrouwbaarheid vergroten van een route die al een enorm deel van het wereldwijde dataverkeer draagt.

Linda: Een petabit per seconde is een echt groot getal. Simpel gezegd: één kabel die veel meer verkeer aankan dan de transatlantische verbindingen die een paar jaar geleden werden aangelegd. Die extra ruimte is nodig omdat AI het internetverkeer verandert. Trainingsdata gaan tussen continenten heen en weer, Amerikaanse AI-diensten beantwoorden vragen van Europese gebruikers, en steeds vaker praten AI-agenten met elkaar over de landsgrenzen heen. De oude capaciteitsaannames houden geen stand meer.

Erik: Er is ook een weerbaarheidshoek waar Europese toezichthouders scherp op zijn. Onderzeese kabels waren de afgelopen jaren om verkeerde redenen in het nieuws, van vermoedelijke sabotage in de Oostzee tot ankers die per ongeluk kabels raakten. Een nieuwe route met hoge capaciteit tussen Noord-Amerika en Europa verkleint het risico dat één incident een groot deel van het transatlantische verkeer platlegt. De betrokkenheid van NEC en Sumitomo aan de technische kant zegt dat Japanse leveranciers in dit deel van de infrastructuur nog altijd toonaangevend zijn.

Linda: Even een kleine onderbreking. Luister je vaker naar The State of Tech? Druk dan op de likeknop en abonneer je, zodat je nooit een aflevering mist. Oké, verder.

Belgische Aikido brengt AI-beveiligingsmodel Altar uit dat volledig lokaal draait.

Erik: Het Belgische cybersecuritybedrijf Aikido heeft gisteren Altar uitgebracht, een AI-model met openbare modelgewichten dat specifiek voor beveiligingswerk is gebouwd. Het idee: bedrijven kunnen geavanceerde AI gebruiken voor het opsporen en afhandelen van dreigingen, zonder hun broncode of gevoelige logbestanden naar een externe clouddienst te sturen. Alles draait lokaal, op infrastructuur die de klant zelf beheert. Dat is een gerichte pitch naar organisaties die huiverig zijn om hun kroonjuwelen in andermans chatbot te plakken.

Linda: De context is dat veel AI-beveiligingstools op de markt alleen in de cloud draaien. Je stuurt code, meldingen of netwerkverkeer naar een leverancier, hun model analyseert het en stuurt suggesties terug. Dat werkt, maar levert twee problemen op. Je geeft mogelijk vertrouwelijke informatie aan een derde partij, en als die partij zelf gehackt wordt, ligt jouw data op straat. Een model dat je zelf host omzeilt beide risico's, tegen de prijs dat je meer expertise in huis moet hebben.

Erik: Openbare modelgewichten is trouwens niet hetzelfde als volledig open source. Het betekent dat het getrainde model beschikbaar is om te downloaden, te draaien en aan te passen. De trainingscode en de gebruikte data zijn niet altijd volledig openbaar. Voor Aikido is het vrijgeven van die gewichten een manier om vertrouwen op te bouwen bij beveiligingsteams die willen inspecteren wat ze installeren, en om een gemeenschap van gebruikers te vormen die het model in de loop van de tijd verbetert.

Linda: Voor Nederland is dit direct relevant. Onder de nieuwe Europese Cyber Resilience Act, waarvan de meldplicht deze maand van kracht werd, moeten fabrikanten actief misbruikte kwetsbaarheden snel melden. Tegelijk stelt de NIS2-richtlijn strenge eisen aan grote organisaties. Een lokaal draaiend AI-beveiligingsmodel past bij die realiteit: gevoelige loggegevens hoeven niet buiten Europa, en dat maakt de gesprekken met de Autoriteit Persoonsgegevens en de juridische afdeling een stuk overzichtelijker. Bovendien is het een zeldzaam Europees geluid in een markt die door Amerikaanse spelers wordt gedomineerd.

Organic Maps geeft gratis offline navigatie door heel Europa zonder tracking of account.

Erik: Tot slot twee dingen waar je vandaag zelf iets mee kunt. De eerste is een gratis navigatie-app die Organic Maps heet. Het is een opensource-project gebouwd op de kaartgegevens van OpenStreetMap en het werkt volledig offline. Je downloadt vooraf de landen of regio's die je nodig hebt, en daarna geeft de app je gewoon route-instructies in een Alpendal zonder bereik, op een Grieks eiland waar roaming duur is, of in een lange treinreis waarin je geen mobiele data wilt opsouperen.

Linda: De aanpak is dat een kaartenapp je niet zou moeten volgen. Er zijn geen gebruikersaccounts en geen advertenties, en de ontwikkelaars stellen dat ze geen locatiegegevens verzamelen. Omdat de app open source is, kunnen onderzoekers de code controleren, wat een ander uitgangspunt is dan bij de grote commerciële kaartenapps die je locatie steeds meer als product behandelen. Organic Maps ondersteunt autorijden, fietsen, wandelen en hiken, met hoogtelijnen en paden die je in de grote apps vaak niet terugvindt.

Erik: In de praktijk wordt de app vaak in één adem genoemd met vergelijkbare projecten, maar gebruikers prijzen Organic Maps om de rustige, overzichtelijke interface. Hij staat in de app-winkel van iPhone en Android, en er zijn ook versies voor andere platforms. Gratis te installeren, geen abonnement, geen premium-laag waarachter de bruikbare functies verstopt zitten. Ideaal voor de herfstvakantie of een fietsweekend, en handig voor iedereen die geen zin heeft in databundels op vakantie in Europa.

Linda: De Nederlandse invalshoek is helder: met een gedownloade kaart van Nederland, België en Duitsland op je telefoon ben je klaar voor een grensoverschrijdende trip zonder dat je verplaatsingen in een advertentie-database belanden. Voor wandelaars op de Veluwe of fietsers in Zeeland die geen mobiel bereik hebben, is dat een prettige zekerheid. Reken tien minuten voor de installatie en het downloaden van de kaartbestanden, en je bent klaar.

Subtitle Edit is de gratis opensource-tool die videosondertiteling eindelijk pijnloos maakt.

Erik: De tweede vondst is voor iedereen die met video werkt, van een klein bedrijf dat uitlegfilmpjes maakt tot een docent die lessen opneemt of een hobbyist die vakantiebeelden monteert. De tool heet Subtitle Edit. Het is een gratis opensource-ondertitelbewerker voor Windows, met versies voor andere platforms door de gemeenschap onderhouden. En hij doet één ding heel goed: het aanmaken, vertalen en synchroniseren van ondertitels bij een videobestand een stuk minder pijnlijk maken.

Linda: Ondertitels zijn geen extraatje meer. Sociale platforms spelen video's standaard zonder geluid af, dus ondertiteling bepaalt of mensen daadwerkelijk blijven kijken. En de Europese toegankelijkheidsregels vragen steeds vaker om ondertiteling bij publieke en zakelijke video. Vertaalde ondertitels zijn bovendien een van de goedkoopste manieren om kijkers in een andere taal te bereiken. Subtitle Edit biedt een tijdlijn, een geluidsgolfweergave, spellingcontrole en ondersteuning voor tientallen ondertitelformaten.

Erik: In de app zitten ook functies voor automatische transcriptie en vertaling, en gebruikers kunnen verschillende spraakherkennings-motoren aansluiten om een eerste versie van de ondertitels te genereren en die daarna met de hand bij te schaven. Die werkwijze, een machinale eerste versie gevolgd door een menselijke controle, is waar de echte tijdwinst zit. Het is precies zo'n gereedschap dat vroeger geld kostte in de professionele videowereld en nu gratis te downloaden is.

Linda: Vandaag hadden we het over de opmars van AMD richting duizend miljard dollar, het miljard van de Gates Foundation voor eerlijker AI, de nieuwe transatlantische kabel Petal van Meta, NEC en Sumitomo, het lokaal draaiende AI-beveiligingsmodel Altar van het Belgische Aikido, en twee dingen om zelf uit te proberen: de offline kaartenapp Organic Maps en de gratis ondertitelbewerker Subtitle Edit.

Erik: Meer weten of reageren? Ga naar thestateoftech.nl of mail ons op info@doorzetters.net.

Erik: State of Tech, de techwereld in 15 minuten.