Russische hackers gebruiken Claude tegen Oekraïne & Europa

Linda: Welkom bij The State of Tech, zaterdag 12 september 2026. Ik ben Linda Duursma.

Erik: En ik ben Erik Van Doorn. Vandaag: Anthropic betrapt Russische staatshackers die Claude inzetten tegen Oekraïne en Europa, Mercedes-partner ProLogium start massaproductie van vastestofbatterijen met een Franse fabriek in aantocht, IBM en NASA maken een maan-AI open source, Roblox lanceert een AI-bouwtool waarmee iedereen games maakt, plus twee dingen om zelf uit te proberen: het open podcastplatform Castopod en reisplanner Rome2Rio. We beginnen met de Russische hackers die Claude gebruiken.

Anthropic legt bloot hoe Russische staatshackers Claude inzetten tegen Oekraïne en Europese doelen.

Linda: Anthropic heeft een rapport gepubliceerd dat het gesprek over AI-veiligheid in één klap verandert. Volgens het bedrijf gebruikt een Russische staatsactor hun Claude-model de afgelopen maanden voor cyberaanvallen op Oekraïense ministeries, defensie, diplomaten en zelfs WhatsApp-accounts van hoge functionarissen. Dezelfde operatie strekte zich uit naar Europa. Claude werd ingezet om e-maildiensten en toegangssystemen van tientallen Oekraïense overheidsorganisaties door te lichten. Dit is een van de duidelijkst gedocumenteerde gevallen tot nu toe waarin een groot AI-model door een staat wordt ingezet als offensief wapen.

Erik: Wat opvalt is hoe het model precies werd gebruikt. Het schreef geen nieuwe kwaadaardige software, het deed verkenning op schaal: infrastructuur uitpluizen, zwakke plekken vinden en inbraken vormgeven. Precies waar beveiligingsonderzoekers al twee jaar zachtjes voor waarschuwen. Dezelfde productiviteitswinst die Claude nuttig maakt voor een Europees advocatenkantoor, maakt hem nuttig voor een vijandige inlichtingendienst. Anthropic zegt de accounts te hebben afgesloten en aanwijzingen te hebben gedeeld met partners, maar de operatie liep al langer.

Linda: De Europese dimensie is niet toevallig. WhatsApp-accounts van hoge ambtenaren waren doelwit en er werden ook organisaties op het continent geraakt. Voor regeringen in Berlijn, Parijs, Warschau en Brussel valt dit midden in het lopende debat over hoe je krachtige AI-modellen reguleert zonder de eigen concurrentiepositie te ondermijnen. De AI Act kijkt vooral naar risico's van modellen zelf, niet naar misbruik door buitenlandse staten.

Erik: Voor Nederland is dit direct relevant. Onze AIVD waarschuwt al langer dat Russische diensten actief zijn tegen overheden en kritieke infrastructuur, en het Nationaal Cyber Security Centrum kijkt nauwlettend naar aanvallen die AI gebruiken om sneller doelen in kaart te brengen. Nederlandse ministeries en gemeenten draaien vaak dezelfde e-mail- en toegangssystemen die Anthropic in het rapport noemt. Dat betekent dat de verkenningsmethodes die tegen Oekraïne zijn gebruikt, zonder aanpassing tegen een Nederlandse organisatie kunnen worden ingezet.

Linda: Wat dit ook laat zien: AI-bedrijven worden nu deel van de nationale veiligheidsketen, of ze willen of niet. Anthropic detecteert misbruik, sluit accounts en deelt informatie met overheden. Dat lijkt op wat cloudleveranciers al doen, maar de snelheid en schaal liggen hoger. Voor Brusselse beleidsmakers wordt de vraag: moet dit soort meldingen verplicht worden, met een vaste termijn en een Europees meldpunt?

ProLogium start massaproductie vastestofbatterijen, met tweede fabriek in Duinkerke.

Erik: Weg van AI, een echt belangrijk hardwareverhaal. De Taiwanese batterijmaker ProLogium, gesteund door Mercedes-Benz, bevestigt dat zijn vastestofbatterijen officieel in massaproductie zijn. De grote lithium-keramische cellen rollen nu van de band in Taoke. Vastestofbatterijen zijn al tien jaar het beloofde land van elektrisch rijden: meer bereik, sneller laden, veiliger. Ze op een echte productielijn krijgen, niet in een pilotopstelling, is de mijlpaal waar de industrie op wacht.

Linda: En de Europese hoek is opvallend concreet. ProLogium bouwt een tweede fabriek in Duinkerke, in Noord-Frankrijk. Dat brengt geavanceerde batterijproductie naar Europees grondgebied, precies op het moment dat het continent probeert de afhankelijkheid van Chinese celleveranciers af te bouwen. De steun van Mercedes zorgt voor een duidelijke route naar premium Europese auto's, en Duinkerke past in de Franse strategie rond de batterijvallei in het noorden.

Erik: Technisch maakt het ook voor rijders uit. Vastestofchemie vervangt de vloeibare elektrolyt door een vaste, wat brandrisico verlaagt en meer energiedichtheid mogelijk maakt. In gewone taal: verder rijden op één lading en korter aan de paal. De cellen zijn stabieler bij temperatuurwisselingen, wat handig is van een Finse winter naar een Zuid-Franse zomer.

Linda: Voor Nederland raakt dit meerdere dossiers. De laadinfrastructuur van bedrijven als Fastned en Allego is gebouwd op aannames over laadsnelheid en batterijgedrag. Snellere cellen betekenen andere pieken op het stroomnet, iets waar netbeheerders als Stedin en Liander al mee worstelen. En voor de Nederlandse toeleveringsindustrie rond automotive is een Franse fabriek dichtbij goed nieuws: kortere lijnen dan Aziatische leveranciers.

IBM en NASA maken een AI-basismodel voor de maan open source.

Linda: Even een kleine onderbreking. Luister je vaker naar The State of Tech? Druk dan op de likeknop en abonneer je, zodat je nooit een aflevering mist. Oké, verder.

Erik: ai-bie-em en NASA hebben samen een open source AI-model uitgebracht dat speciaal is gebouwd voor het analyseren van maanwaarnemingen. Het heet het NASA-ai-bie-em Lunar Foundation Model en het combineert data van verschillende resoluties en lichtomstandigheden. Onderzoekers kunnen ermee kraters in kaart brengen, vulkanische structuren opsporen en mogelijke ijsvoorraden identificeren. Het team meldt duidelijk minder fouten bij ijsvoorspellingen en betere kraterdetectie. Het model sluit direct aan op NASA's Artemis-programma om weer mensen naar de maan te sturen.

Linda: Het open source deel maakt dit interessant, ook buiten de grote ruimtevaartorganisaties. Doordat ai-bie-em en NASA het model vrij publiceren, kunnen universiteiten, kleinere ruimtevaartstartups en Europese onderzoeksinstituten er bovenop bouwen zonder licentieonderhandelingen. Een lab in Delft of Toulouse kan zelf maananalyses draaien. De volgende kraterkaart komt misschien van een Europese promovendus in plaats van een aannemer in Houston.

Erik: Voor het Europese Ruimte Agentschap en de nationale partners is dit direct bruikbaar. Europa heeft eigen maanambities, van bijdragen aan het Argonaut-programma tot instrumenten op Artemis-missies. Een gedeeld open basismodel scheelt Europese teams enorm veel dubbel werk. Het past ook in een breder patroon: wetenschappelijke AI-modellen worden open gezet, commerciële modellen blijven gesloten.

Linda: Voor Nederland speelt hier iets specifieks. De TU Delft heeft een sterke ruimtevaartopleiding en werkt aan instrumenten die met ruimtebeelden werken. Bedrijven als Airbus Nederland en ISISPACE bouwen kleine satellieten waar dit soort modellen op termijn ook nuttig voor kan zijn. En het bredere punt: open source AI-modellen van serieuze partijen worden een aantrekkelijk alternatief voor Nederlandse onderzoekers die niet afhankelijk willen zijn van één Amerikaanse cloud.

Roblox onthult creator-wallet en AI-bouwtool die drempel voor game-ontwikkelaars fors verlaagt.

Erik: Roblox heeft op zijn jaarlijkse ontwikkelaarsconferentie in San Jose een digitale portemonnee voor makers aangekondigd, snellere uitbetalingen en plannen om games ook buiten het platform te draaien. Maar het opvallendst is de nieuwe AI-bouwtool. Daarmee kunnen mensen hele games genereren op basis van een geschreven beschrijving. En hier is het getal dat opviel: eenenzeventig procent van de gebruikers die er een game mee publiceerden, had nog nooit eerder een maaktool van Roblox aangeraakt.

Linda: De wallet en het buiten-het-platform draaien zijn strategisch. Roblox ligt onder vuur over hoeveel makers echt verdienen, en snellere uitbetalingen adresseren een oude klacht. Games buiten de Roblox-app laten draaien is een grotere gok: dat zet het platform in directe concurrentie met traditionele game-distributeurs. Voor Europese makers zouden snellere uitbetalingen in euro's en duidelijker voorwaarden echt iets uitmaken, al moeten de details voor Europa nog landen.

Erik: De AI-bouwtool roept meteen regelvragen op. De Europese Commissie past al strenge digitale regels toe op Roblox omdat er zoveel minderjarigen zitten. Een wallet die geld sneller laat stromen, plus een tool die vrijwel iedereen games laat publiceren, roept vragen op over veiligheidscontroles, moderatie en hoe minderjarigen omgaan met betaalfuncties. Brussel wil zien hoe leeftijdscontrole en moderatie meeschalen als de drempel om te publiceren praktisch verdwijnt.

Linda: Voor Nederland is dit dubbel relevant. De Autoriteit Consument en Markt en toezichthouder KSA kijken al langer naar loot boxes en betaalmechanismen in games gericht op kinderen. Een wallet die sneller geld verplaatst in een omgeving waar Nederlandse kinderen massaal zitten, komt vrijwel zeker op hun radar. Ouders in Nederland worstelen nu al met uitgaven van hun kinderen op Roblox; met AI-gemaakte games erbij wordt het toezicht op wat kinderen daar precies doen alleen maar ingewikkelder.

Castopod is het open podcastplatform waarmee je je show volledig in eigen hand houdt.

Erik: Tot slot twee dingen waar je vandaag iets mee kunt. Eerst Castopod. Dat is een gratis, open source podcastplatform uit Frankrijk waarmee je je eigen show kunt hosten en publiceren zonder tussenkomst van een grote commerciële dienst. Je installeert het op een webserver, of je gebruikt een hostingpartner, en je krijgt volledige controle over je feed, je luisteraardata en hoe je verdient. Het ondersteunt de nieuwere Podcasting twee punt nul functies zoals hoofdstukken, transcripties en directe luisteraarsdonaties.

Linda: De aantrekkingskracht voor Europese gebruikers is helder. Als je geen zin hebt in een Amerikaans platform tussen jou en je publiek, zet Castopod jou weer aan het stuur. Het draait op elke moderne webhost, het is echt gratis, en er is een actieve gemeenschap die het bijhoudt. Kleine redacties, hobbyisten en onafhankelijke journalisten door heel Europa gebruiken het al om shows te draaien zonder maandelijkse platformkosten of ondoorzichtige voorwaarden.

Erik: Praktisch: heb je basale webhosting, dan zet je het in een middag op. Heb je die niet, dan zijn er beheerde Castopod-hosts die de installatie voor een klein maandbedrag regelen. Je luisteraars krijgen gewoon een normale podcastfeed die werkt in Apple Podcasts, Spotify en elke andere speler. Volgens gebruikers is de installatie toegankelijker dan vroeger en gaan transcripties en hoofdstukmarkeringen soepel.

Linda: Eén ding om te noemen: dit is geen ontdekplatform, het is een hostingtool. Je promoot je show nog steeds via de gebruikelijke kanalen. Voor Nederlandse podcastmakers die niet vast willen zitten aan de voorwaarden van één grote speler is dit een serieus alternatief om deze zaterdag eens te bekijken.

Rome2Rio brengt elke reis door Europa in seconden in kaart, zonder account of abonnement.

Erik: En het tweede ding om vandaag te proberen is Rome2Rio. Dat is een gratis reisplanner die vrijwel elke reis door Europa, en veel van de rest van de wereld, in seconden uittekent. Je typt een vertrek- en aankomstpunt, en het toont elke realistische combinatie van treinen, bussen, vluchten, veerboten en autorijden, met ruwe tijden en prijzen per optie. Geen account nodig, geen app-installatie, het werkt direct in de browser.

Linda: Wat het in Europa extra nuttig maakt is de dichtheid aan opties die het aankan. Van een klein dorp in Portugal naar een gehucht in Slovenië: precies zo'n reis waarbij je niet weet of je moet vliegen, de trein moet pakken of bussen aan elkaar moet knopen. Rome2Rio zet alle opties naast elkaar, zodat je de afwegingen ziet voordat je iets boekt. Reizigers prijzen het vooral om de vorm van een reis te plannen, nog voor de details.

Erik: Er is een mobiele app voor iOS en Android, maar de website is eigenlijk voldoende. Je kunt geplande routes met een link delen, handig als een groep het eens moet worden. Reviewers merken op dat het zelf geen boekingsmotor is: je wordt doorgestuurd naar luchtvaartmaatschappijen, spoorwegen en busbedrijven om echt te kopen. Dat houdt de planner onafhankelijk van één vervoerder.

Linda: Voor Nederlanders die deze herfst of winter een reis in Europa plannen is het tien minuten uitproberen waard. Je ontdekt misschien een directe nachttrein waar je niks van wist, of een veerroute die een dag rijden scheelt. Vandaag hadden we het over: Anthropic die Russische staatshackers op Claude betrapt, ProLogium die vastestofbatterijen in massaproductie neemt, ai-bie-em en NASA met een open maanmodel, Roblox met een AI-bouwtool en wallet voor makers, en twee dingen om zelf te proberen: het open podcastplatform Castopod en reisplanner Rome2Rio.

Erik: Meer weten of reageren? Ga naar thestateoftech.nl of mail ons op info@doorzetters.net.

Erik: State of Tech, de techwereld in 15 minuten.