AI-longmedicijn verjongt patiënten biologisch: Insilico Medicine

Linda: Welkom bij The State of Tech, dinsdag 8 september 2026. Ik ben Linda Duursma.

Erik: En ik ben Erik Van Doorn. Vandaag: een door AI ontworpen longmedicijn dat patiënten biologisch jonger lijkt te maken, Maleisië kiest Huawei-chips voor zijn nationale AI-project ondanks Amerikaanse waarschuwingen, een gemeld lek in de exportcontroles op Nvidia-chips overschaduwt de eerste AI-top tussen Washington en Peking, en quantumbedrijf IonQ zet met de overname van chipfabrikant SkyWater een grote strategische stap. Plus twee dingen om vandaag uit te proberen: het versleutelde Europese kantoorpakket CryptPad en de offline navigatie-app Magic Earth Pro. We beginnen met dat longmedicijn van Insilico Medicine.

Door AI ontworpen longmedicijn van Insilico laat patiënten biologisch jonger lijken.

Linda: Insilico Medicine publiceert nieuw onderzoek over een middel met de naam rentosertib. Het was oorspronkelijk door AI ontworpen om een ernstige longziekte te behandelen, idiopathische longfibrose, waarbij het longweefsel verlittekent. Maar toen de onderzoekers bloedmonsters van patiënten door zes onafhankelijke verouderingsklokken haalden, wezen alle zes dezelfde kant op: de patiënten die het middel kregen, leken biologisch jonger dan vóór de behandeling. Het onderzoek is gedaan met wetenschappers van Harvard en Stanford, en gepresenteerd op een Nature-conferentie in Parijs.

Erik: Die verouderingsklokken lezen patronen in eiwitten in het bloed en vertalen die naar een biologische leeftijd. Zes verschillende klokken, los van elkaar ontwikkeld, die dezelfde richting opwijzen, dat is opvallend. Het bewijst niet dat het middel jaren aan je leven toevoegt, maar het suggereert wel dat deze door AI ontworpen molecule iets raakt in de biologie dat verder gaat dan alleen de longen. Insilico presenteert dit als een sjabloon: kies een ziekte, ontwerp een medicijn met generatieve AI, en meet meteen of markers van veroudering meebewegen.

Linda: En dat sjabloon is eigenlijk het echte nieuws. Tot nu toe leefden zogenaamde langlevendheidsmedicijnen in een grijs gebied tussen wellness-marketing en harde klinische wetenschap. Wat Insilico voorstelt, is verouderingsmarkers meemeten binnen normale, gereguleerde geneesmiddelenstudies, naast de ziekte waar het middel officieel voor bedoeld is. Als toezichthouders zoals het Europees Geneesmiddelenbureau die data accepteren, wordt de weg naar echte geroprotectieve medicijnen ineens veel korter. Dat is een heel andere wereld dan dure supplementen zonder bewijs.

Erik: Voor Nederland is dit interessant om twee redenen. Ten eerste doen Nederlandse onderzoeksinstellingen zoals het Leids Universitair Medisch Centrum al jaren werk rond gezond ouder worden en biomarkers. Als deze aanpak standaard wordt in fase twee- en fase drie-studies, sluit dat direct aan bij Nederlandse expertise. Ten tweede: het CBG, ons College ter Beoordeling van Geneesmiddelen, zal via de Europese route moeten meebeslissen hoe je zoiets weegt. Een medicijn dat officieel longen behandelt maar ook verouderingsmarkers verschuift, dat past nog in geen enkel bestaand vakje.

Linda: De nuchtere kanttekening blijft dat dit vroege signalen zijn in een beperkte patiëntengroep, geen bewijs van levensverlenging. Maar de combinatie van namen erachter, Insilico, Harvard en Stanford, en het feit dat het werk op een Nature-podium landt, betekent dat dit niet weggezet kan worden als hype. De komende maanden wordt cruciaal: publiceren andere labs vergelijkbare resultaten met andere door AI ontworpen moleculen, dan verschuift het hele veld van biotech tegelijk mee.

Maleisië kiest Huawei-AI-chips voor nationaal project, ondanks Amerikaanse exportwaarschuwingen.

Erik: Bloomberg meldt dat Maleisië zich opmaakt om Huawei-versnellers te gebruiken voor een nationaal AI-project van twee miljard ringgit, omgerekend zo'n vierhonderd miljoen euro. Als dit doorgaat, wordt Maleisië het eerste land dat openlijk voor Chinese AI-chips kiest boven Amerikaanse, voor een prestigieus overheidsproject. Washington waarschuwde vorig jaar nog dat het kopen van precies deze chips onder Amerikaanse exportcontroles kan vallen. Dit is dus geen ongelukje, dit is een bewuste keuze van Kuala Lumpur.

Linda: Het bedrag zelf is bescheiden, maar de symboliek is enorm. Landen kopen al jaren stilletjes Chinese netwerkapparatuur, maar AI-versnellers zitten helemaal bovenaan de exportcontrole-pyramide. Dat Maleisië hier in het openbaar ja tegen zegt, geeft dekking aan andere landen in Zuidoost-Azië die dezelfde afweging maken. Aan de ene kant goedkopere en beter beschikbare Chinese chips, aan de andere kant het risico afgesloten te worden van Amerikaanse software en clouddiensten. Dit is de eerste domino die publiek omvalt.

Erik: Voor Europa is dit ongemakkelijk om te lezen. Europese overheden hebben zich in hun soevereine AI-plannen publiekelijk vastgelegd op Amerikaanse chips, van de Jupiter-supercomputer in Duitsland tot Franse rekencentraprogramma's. Maar inkopers kijken nu wel scherp mee. Als Huawei-silicium op een nationale werklast echt levert wat het belooft, verzwakt het argument dat er geen alternatief is. Europa schakelt niet morgen om, maar de onderhandelingspositie tegenover Nvidia verandert op het moment dat er een geloofwaardige tweede optie op tafel ligt.

Linda: En voor Nederland spitst dit zich toe op ASML. Onze chipmachinebouwer zit precies op de breuklijn tussen die twee blokken. Elke keer dat een land voor Chinese AI-chips kiest, groeit de druk in Peking om onafhankelijk te worden van Europese en Amerikaanse toeleveranciers, en dat raakt de exportvergunningen die Den Haag telkens weer moet afwegen. Het is een verhaal over Maleisië, maar de gevolgen komen linea recta op het bureau van het ministerie van Buitenlandse Handel terecht.

Linda: Even een kleine onderbreking. Luister je vaker naar The State of Tech? Druk dan op de likeknop en abonneer je, zodat je nooit een aflevering mist. Oké, verder.

Gemeld lek in Nvidia-exportcontroles overschaduwt eerste AI-top tussen Washington en Peking.

Erik: Een onderzoeksrapport claimt dat de Amerikaanse dochter van een Chinese servermaker die op de zwarte lijst staat, geavanceerde Nvidia AI-chips heeft doorgesluisd naar Zuidoost-Azië. Effectief zijn die chips zo om de Amerikaanse exportcontroles heen gerouteerd. De timing is pijnlijk, want Washington en Peking zouden half september hun eerste formele AI-dialoog houden sinds het tweede termijn van president Trump. Op de agenda staan AI-gestuurde cyberaanvallen en het delen van inlichtingen, en nu dus ook dit lek.

Linda: Het gat zelf is precies het soort constructie waar exportcontrole-juristen al meer dan een jaar voor waarschuwen. Een moederbedrijf op de zwarte lijst behoudt of opent een Amerikaanse dochter, die dochter koopt legaal chips, en vervolgens verhuizen die naar markten waar het eindgebruik veel moeilijker te controleren is. Als het rapport klopt, ondermijnt dit het hele idee achter chipdiplomatie: dat Washington daadwerkelijk kan sturen waar zijn krachtigste AI-versnellers uiteindelijk terechtkomen.

Erik: Voor de top zelf verandert dit de toon. Chinese onderhandelaars kunnen nu zeggen dat de Amerikaanse exportcontroles vooral theater zijn, terwijl de Amerikaanse delegatie onder druk staat vanuit het Congres om eerst de handhaving aan te scherpen voordat er überhaupt over samenwerking gepraat wordt. Echte vooruitgang op gedeelde risico's, zoals AI-gestuurde cyberaanvallen, wordt lastig als beide kanten eerst ruzie moeten maken over de chipstromen eronder.

Linda: Europa zit hier ongemakkelijk tussen. Brussel bouwt via de AI Act aan zijn eigen governance-stapel, en heeft stilletjes gehoopt dat een Amerikaans-Chinese dialoog wat lucht zou geven. Voor Nederlandse cyberexperts, waaronder het Nationaal Cyber Security Centrum, is de zorg heel praktisch: als AI-modellen die getraind zijn op geavanceerde chips ergens in Zuidoost-Azië belanden zonder toezicht, dan verspreidt de aanvalskracht zich sneller dan het defensieve werk kan bijhouden. Dat is niet abstract, dat raakt de bedrijven en overheden die vandaag al phishing en ransomware moeten pareren.

IonQ zet quantumsector op scherp met overname van chipfabrikant SkyWater.

Erik: IonQ houdt vandaag een beleggersdag, en het belangrijkste punt is de recente overname van SkyWater Technology. SkyWater bezit chipfabrieken in de Verenigde Staten, en IonQ koopt het bedrijf om de productie van de klassieke chips voor zijn quantumsystemen in eigen huis te halen. Voor een sector die tien jaar lang vooral doorbraken heeft beloofd en vooral demo's heeft geleverd, is deze verticale integratie een echte koerswijziging.

Linda: De redenering erachter is helder. Quantumcomputers hebben, ongeacht de gekozen technologie, heel gespecialiseerde klassieke chips nodig om de quantumbits aan te sturen en uit te lezen. Nu worden die in kleine oplages gemaakt bij contractfabrieken, en dat is duur en traag. Een eigen fabriek betekent dat IonQ veel sneller nieuwe versies kan uitproberen, en dat het bedrijf zich indekt tegen de geopolitieke druk op chipketens die inmiddels overal een directiekamer-onderwerp is.

Erik: Voor beleggers is de vraag of IonQ zo'n fabriek daadwerkelijk kan runnen. Quantumsystemen bouwen en een chipfabriek exploiteren zijn heel verschillende disciplines, en genoeg techbedrijven hebben veel geld verbrand met die les. De beleggersdag is in feite IonQ's betoog dat de twee disciplines dicht genoeg bij elkaar liggen, en dat eigenaarschap op termijn goedkoper is dan uitbesteden. Dat verhaal moet vandaag met cijfers gebracht worden, niet met visieslides.

Linda: Voor Europa is dit een signaal over waar de quantumindustrie heen gaat. Europese quantuminspanningen, van het Duitse quantumcomputer-programma tot QuTech in Delft, hebben tot nu toe vooral op onderzoek en op de zogenaamde "quantum stack" gefocust. Als de sector wereldwijd naar verticale integratie beweegt, met eigen fabricage erbij, dan wordt de vraag welke Europese speler die stap ook kan zetten. Zonder een antwoord daarop wordt Europa afhankelijk van Amerikaanse en Aziatische quantumleveranciers precies op het moment dat de technologie serieus begint te worden.

CryptPad is het versleutelde Europese kantoorpakket dat je documenten echt privé houdt.

Erik: Tot slot twee dingen waar je vandaag zelf iets mee kunt. Het eerste is CryptPad. Dat is een gratis open-source kantoorpakket, gebouwd door een Frans bedrijf, en het draait volledig in je browser. Documenten, spreadsheets, presentaties, kanban-borden, polls en gedeelde whiteboards, allemaal end-to-end versleuteld. De servers waar je bestanden op staan kunnen ze letterlijk niet lezen, omdat de sleutels in je eigen browsersessie blijven. Voor wie een alternatief zoekt voor Google Docs zonder dat elke toetsaanslag naar een Amerikaanse cloud gaat, is dit een van de meest complete opties.

Linda: Wat CryptPad praktisch bruikbaar maakt en niet alleen principieel, is dat samenwerken echt werkt. Je deelt een link, de ander opent hem, en jullie werken samen in realtime, precies zoals in een gewoon kantoorpakket. Er is een gratis laag met redelijke opslag, en betaalde plannen voor meer ruimte of voor een eigen installatie op je eigen server. Het draait in elke moderne browser, geen installatie nodig, en er is een mobiele weergave voor snelle aanpassingen op de telefoon.

Erik: Recensenten prijzen vooral het gedeelde whiteboard en de kanban-tool, voor teams die anders heen en weer springen tussen Miro, Trello en Google Docs. Het gaat een volledige Microsoft 365-uitrol bij een grote werkgever niet vervangen, maar voor zzp'ers, kleine teams, journalisten, advocaten of iedereen die met gevoelige concepten werkt, dekt het het dagelijkse werk zonder dat er een advertentielaag onder zit. Een half uurtje deze middag is genoeg om te zien of het bij je manier van werken past.

Linda: Voor Nederlandse gebruikers is er nog een concreet punt. Omdat CryptPad ontwikkeld wordt binnen de Europese Unie, valt de dienst onder Europese privacywetgeving, en dat scheelt bij de bekende discussie of Amerikaanse clouddiensten wel gebruikt mogen worden voor gevoelige klantdata. Voor zorgverleners, gemeenten of juristen die met bijzondere persoonsgegevens werken, is dat geen detail maar het hele verschil tussen wel of niet mogen. De tool is gratis via cryptpad.fr.

Magic Earth Pro geeft Europese automobilisten offline navigatie zonder tracking of abonnement.

Erik: De tweede tip is Magic Earth Pro. Dat is een navigatie-app van een klein Europees bedrijf, en die doet iets wat in 2026 verrassend zeldzaam is: hij geeft je afslag-voor-afslag routes voor auto, fiets, wandelen en openbaar vervoer door heel Europa, volledig offline zodra je de kaarten hebt gedownload, zonder account en zonder je locatie door te sturen. Hij draait op iOS en Android, en de basisversie is gratis.

Linda: Wat Magic Earth onderscheidt van andere offline-opties is de kwaliteit van de auto-ervaring. Gebruikers melden dat rijstrookaanwijzingen, flitscamera-waarschuwingen en verkeersinformatie ook echt werken in kleinere Europese steden, niet alleen in Amsterdam of Berlijn. De kaarten zijn gebaseerd op OpenStreetMap, wat betekent dat updates komen van lokale vrijwilligers die hun buurt kennen. De routeplanning is duidelijk afgesteld op Europese wegen, niet op Amerikaanse rasterstraten.

Erik: De Pro-versie ontgrendelt een head-up display-modus, dashcam-opname en wat geavanceerdere routeopties, voor een eenmalig bedrag in plaats van een abonnement. Alleen dat prijsmodel is al bijzonder, want vrijwel elke bekende navigatie-app is inmiddels overgestapt op maandabonnementen of gratis versies met advertenties. Voor wie deze herfst grensoverschrijdend rijdt, of fietsroutes plant waar het mobiele bereik weinig voorstelt, is het even downloaden van de kaarten voor de landen die je bezoekt de moeite waard.

Linda: Eén ding om te weten vooraf: de eerste installatie vraagt wat geduld, want je moet elk land afzonderlijk downloaden, en dat kunnen flinke bestanden zijn. Doe dat thuis op wifi. Voor Nederlandse gebruikers is dit vooral relevant omdat de app geen locatiegegevens verzamelt en niet aan advertentienetwerken doorgeeft, terwijl je toch alle functies krijgt die je normaal van Google Maps of Waze verwacht. Magic Earth Pro is te vinden in de App Store en Play Store.

Linda: Vandaag hadden we het over: het door AI ontworpen longmedicijn van Insilico dat patiënten biologisch jonger lijkt te maken, Maleisië dat als eerste land openlijk Huawei-AI-chips kiest, het gemelde exportlek dat de Amerikaans-Chinese AI-top overschaduwt, IonQ dat met de overname van SkyWater de quantumindustrie verandert, en twee dingen om zelf te proberen: het versleutelde kantoorpakket CryptPad en de offline navigatie-app Magic Earth Pro.

Erik: Meer weten of reageren? Ga naar thestateoftech.nl of mail ons op info@doorzetters.net.

Erik: State of Tech, de techwereld in 15 minuten.