AI ontwerpt werkende virussen vanaf nul: biosecurity in gevaar?

Linda: Welkom bij The State of Tech, zondag 16 augustus 2026. Ik ben Linda Duursma.

Erik: En ik ben Erik Van Doorn. Vandaag: AI ontwerpt voor het eerst zestien werkende virussen vanaf nul, OpenAI schrapt hergebruik van water in een groot datacenter, het Witte Huis wil Amerikaanse bedrijven laten terughacken bij buitenlandse cybercriminelen, en Washington zegt tegen bondgenoten dat ze moeten kiezen tussen Amerikaanse of Chinese AI. Plus twee dingen om vandaag uit te proberen: de leeslijst-app Readwise Reader en de gratis fotobeheerder Fotoxx. We beginnen met die zestien virussen uit een AI-model.

AI ontwerpt voor het eerst zestien werkende virussen vanaf nul, een gebroeders Wright-moment voor de geneeskunde.

Linda: Onderzoekers van Stanford en het Arc Institute hebben met AI zestien volledig nieuwe virussen ontworpen, virussen die in de natuur niet bestaan. Het onderzoek staat in het tijdschrift Science, en collega-wetenschappers noemen het al een gebroeders Wright-moment voor de farmacie. Wat ze hebben gedaan: een AI-model getraind op miljoenen DNA-sequenties, en dat model voorspelde daarna helemaal nieuwe genomen die de darmbacterie E. coli kunnen infecteren. Dus we bewerken niet langer alleen wat de natuur ons gegeven heeft, we ontwerpen nu vanaf een toetsenbord bouwtekeningen voor virussen die evolutie zelf nooit heeft bedacht.

Erik: En dat is een fundamentele verschuiving, want vrijwel elk medicijn tot nu toe leunt op bestaande biologie. Je pakt een natuurlijk virus, je knutselt eraan, je maakt er een therapie van. Wat Stanford en Arc laten zien, is dat AI zelfstandig virusstructuren kan bedenken die werken. De medische belofte is groot: virussen op maat die resistente bacteriën aanvallen, of heel precies zieke cellen opzoeken. Antibioticaresistentie kost wereldwijd meer dan een miljoen mensen per jaar het leven, dus een nieuw wapen tegen superbacteriën is echt geen kleinigheid.

Linda: Tegelijk zijn de biosecurity-zorgen niet te negeren. Als een AI een nuttig virus kan ontwerpen, kan hij in principe ook een schadelijk virus ontwerpen. De onderzoekers hebben zich bewust beperkt tot virussen die bacteriën infecteren, niks wat menselijke cellen raakt, en ze zeggen dat het model niet zomaar generaliseert naar ziekteverwekkers die voor ons gevaarlijk zijn. Maar de richting is helder, en overheden lopen achter de feiten aan.

Erik: Voor Nederland is dat direct relevant. Wageningen, Utrecht en het RIVM zitten in de wereldtop van virologie en synthetische biologie, en Nederlandse laboratoria werken al aan AI-gestuurd eiwitontwerp. De vraag is nu of het huidige toezicht, dat vooral kijkt naar fysieke labveiligheid, überhaupt is ingericht op onderzoekers die met een laptop nieuwe genomen genereren. In Brussel loopt de discussie over een aanvulling op de AI Act voor biologische toepassingen, en dit onderzoek zal die discussie versnellen. Wat vandaag doorbraak is, is over twee jaar een handhavingsvraagstuk.

OpenAI schrapt gerecycled water in Sydney en kiest een systeem dat meer stroom vreet.

Linda: OpenAI heeft stilletjes de plannen geschrapt om zijn grote datacenter in Sydney te koelen met gerecycled water. Volgens Reuters komt er nu een gesloten koelsysteem met vloeistof, dat geen drinkwater gebruikt, maar wél fors meer elektriciteit vraagt voor de ventilatoren die de warmte moeten wegblazen. Dat ondermijnt precies het beleid waarmee de Australische overheid de druk op waterreserves probeert te verlagen, en het valt samen met een elektriciteitsnet in Sydney dat al piept.

Erik: De afweging is ongemakkelijk. Water hergebruiken was juist de duurzame keuze: je zet afvalwater in en spaart drinkwater. Een gesloten systeem houdt water helemaal buiten de vergelijking, wat schoner klinkt, maar leunt veel zwaarder op het stroomnet. Critici in het Reuters-verhaal wijzen erop dat die extra stroom uiteindelijk gedeeld wordt met huishoudens en bedrijven op datzelfde net. Je verschuift het probleem, je lost het niet op.

Linda: En dit patroon zou Europese toezichthouders zorgen moeten baren. Operators kondigen duurzaamheidsdoelen aan, en trekken die geruisloos terug zodra de engineering ingewikkeld wordt. Ierland, Frankfurt en ook Nederland zitten al aan de grenzen van hun stroomnet door AI-clusters. In de Wieringermeer en bij Middenmeer draaien datacenters die om extra netcapaciteit vragen die TenneT niet zomaar heeft. Als dit soort gesloten elektrische koeling de wereldwijde standaard wordt, moeten Nederlandse netbeheerders veel hogere basislasten inplannen dan de huidige prognoses aannemen.

Erik: En voor Nederlandse gemeenten die vergunningen afgeven voor nieuwe datacenters is dit een duidelijk signaal. Duurzaamheidsbeloftes op papier zijn niet genoeg, er moet meetbaar toezicht komen op wat er daadwerkelijk gebouwd wordt. Anders zit je over drie jaar met een datacenter dat weliswaar geen druppel water gebruikt, maar wel de stroom van een middelgrote stad opslokt.

Linda: Even een kleine onderbreking. Luister je vaker naar The State of Tech? Druk dan op de likeknop en abonneer je, zodat je nooit een aflevering mist. Oké, verder.

Het Witte Huis wil Amerikaanse bedrijven laten terughacken bij buitenlandse cybercriminelen.

Erik: De regering-Trump heeft een presidentieel memorandum uitgevaardigd dat de deur openzet voor Amerikaanse bedrijven om offensieve cyberoperaties uit te voeren tegen buitenlandse cybercriminelen. Dat is werk dat traditioneel voorbehouden was aan de FBI, de NSA en Cyber Command. Onder het nieuwe beleid moeten deelnemende bedrijven onder federaal contract staan, en de aangewezen doelen zijn ransomwarebendes, financiële fraudegroepen en andere criminele netwerken die vanuit het buitenland opereren.

Linda: Opvallend is dat de huidige Amerikaanse antihackwet, de Computer Fraud and Abuse Act, dit soort activiteit juist verbiedt. De regering creëert dus feitelijk een uitzondering voor goedgekeurde contractanten. Voorstanders zeggen dat particuliere cyberexperts sneller en wendbaarder zijn dan overheidsteams, en dat ransomware jaarlijks tientallen miljarden dollars aan schade veroorzaakt. Critici, ook binnen de Amerikaanse cybersector zelf, waarschuwen dat dit neerkomt op wettelijk toegestane vigilantenpraktijk, met alle nevenschade van dien.

Erik: En hier wordt het voor Europa echt lastig. Cybercriminelen respecteren geen landsgrenzen. Een server die gebruikt wordt om een Amerikaans ziekenhuis plat te leggen, kan zomaar staan in een datacenter in Frankfurt, Amsterdam of Dublin. Als een Amerikaanse contractant die server aanvalt, dan is dat in juridische zin een ongeautoriseerde inbraak in Europese systemen. En het Europees recht is daar keihard over: dat mag niet, ook niet als het doel legitiem is.

Linda: Voor Nederland is dit dubbel gevoelig. Amsterdam is een van de grootste knooppunten van internetinfrastructuur ter wereld, en veel criminele netwerken huren hier ruimte. Het Nationaal Cyber Security Centrum en de AIVD gaan niet blij zijn met de gedachte dat een Amerikaans bedrijf op eigen houtje mag ingrijpen in Nederlandse netwerken. De kans is groot dat het kabinet in Den Haag of via Brussel opheldering gaat vragen over hoe deze bevoegdheid zich verhoudt tot de soevereiniteit van bondgenoten.

Washington zegt tegen bondgenoten dat ze moeten kiezen tussen Amerikaanse of Chinese AI.

Erik: De Verenigde Staten zeggen nu onomwonden tegen hun internationale partners dat ze een kant moeten kiezen in de AI-race: Amerikaans of Chinees. Volgens een Amerikaanse functionaris is de boodschap letterlijk dat je het niet allebei kunt hebben. Landen kunnen niet geloofwaardig in beide technologie-ecosystemen tegelijk meedraaien. Dat is een duidelijke verharding van de technologiediplomatie die al twee jaar gaande is, en het raakt beslissingen over chip-aankopen, cloudpartnerschappen en gezamenlijk AI-onderzoek.

Linda: Voor Europa is dit oncomfortabel, want de EU heeft zich jarenlang gepositioneerd als derde pool: regulator én partner van beide kanten, geen klant van één van beide. Europese autobouwers hangen af van Chinese batterijketens en de Chinese consumentenmarkt. Europese onderzoekers publiceren samen met Chinese universiteiten over AI. Tegelijk zit de onderliggende rekenkracht, de Nvidia-chips, de grote clouds en de topmodellen, stevig aan de Amerikaanse kant.

Erik: En de kern is: Europese overheden moeten nu concrete keuzes maken die ze liever hadden uitgesteld. Gebruikt een nationale AI-strategie ook Chinese open modellen als DeepSeek of Alibaba's Qwen, naast Amerikaanse? Kopen Europese telecombedrijven nog Huawei-apparatuur voor infrastructuur die aan AI raakt? En de AI-gigafabrieken in de Europese Commissie-plannen, moeten die verplicht Amerikaanse toeleveringsketens gebruiken?

Linda: Voor Nederland raakt dit ASML, KPN en de Universiteit van Amsterdam tegelijk. ASML zit al klem tussen exportrestricties richting China en de omzet die daar vandaan komt. KPN moet nadenken over welke AI-leveranciers in zijn kernnetwerk komen. En Nederlandse universiteiten hebben al lopende onderzoeksprogramma's met Chinese partners die opeens politiek gevoelig worden. Het kabinet zal binnenkort een positie moeten kiezen, en de ruimte om het midden te bewaren wordt met de dag smaller.

De leeslijst-app Readwise Reader zet artikelen, PDF's en nieuwsbrieven in één rustige leesstapel.

Erik: Dan nu twee dingen die je vandaag zelf kunt uitproberen. Ben je zo iemand die twintig browsertabbladen openheeft met artikelen die je écht nog gaat lezen? Dan is Readwise Reader het bekijken waard. Het is een leeslijst-app die webartikelen, PDF's, e-mailnieuwsbrieven, e-bookmarkeringen, YouTube-transcripties en zelfs threads uit sociale media in één schone leesstapel bij elkaar zet. Het idee: stoppen met je inbox en je browser als kerkhof van dingen die je van plan was te lezen.

Linda: Wat Reader anders maakt dan oudere leeslijst-apps is hoe de app omgaat met markeringen en aantekeningen. Als je iets onderstreept in een artikel, wordt die markering gesynchroniseerd naar een persoonlijke kennisbank die je kunt doorzoeken. Vaste gebruikers noemen het vooral sterk voor onderzoek, journalistiek en studeren, omdat je een privébibliotheek opbouwt van alles wat je is opgevallen. De app werkt in de browser, op iOS en op Android, en gaat goed samen met e-readers zoals de reMarkable en de Kindle.

Erik: Het addertje: Reader is niet gratis. De app zit in het Readwise-abonnement van ongeveer tien euro per maand, al is er een royale gratis proefperiode en korting voor studenten. Er zit ook een AI-functie in die lange artikelen samenvat of vragen beantwoordt over je opgeslagen bibliotheek. Die staat standaard uit, voor wie afleiding wil vermijden. Alles wat je opslaat kun je op elk moment weer exporteren.

Linda: De praktische test voor Nederlandse gebruikers is simpel: stuur een week lang alles wat je zou willen lezen naar Reader in plaats van naar je open tabbladen. Nieuwsbrieven van De Correspondent, longreads van NRC of Vrij Nederland, dat rapport van het CPB dat je zou doorlezen. Aan het einde van de week zie je vanzelf of je dat leesritme oppakt, of dat je gewoon een nieuwe stapel gecreëerd hebt. Voor veel mensen blijkt het eerste te gelden, en dat is de reden dat de app zo trouw gebruikt wordt.

De gratis open-source foto-app Fotoxx beheert en bewerkt duizenden foto's op je eigen computer.

Erik: En het tweede om vandaag te proberen is Fotoxx, een gratis open-source fotobewerker en fotobeheerder die op Linux draait, en via omwegen ook op Windows. De app is gemaakt voor mensen met grote persoonlijke fotobibliotheken, denk aan jaren vakantiefoto's en familiekiekjes, die willen ordenen en bewerken zonder alles aan Google Foto's of Apple over te dragen.

Linda: Fotoxx probeert geen Photoshop te zijn. Waar de app in uitblinkt is het dagelijkse werk: bijsnijden, rechtzetten, belichting en kleur aanpassen, rode ogen weghalen, en meerdere opnames aan elkaar plakken tot panorama's of HDR-beelden. Er zit ook een stevig systeem in voor labels en zoeken, zodat je foto's kunt taggen op persoon, plek of gebeurtenis, en ze later met een trefwoord terugvindt. Alles blijft op je eigen computer staan, geen cloud-upload, geen account.

Erik: De interface, eerlijk is eerlijk, wint geen designprijzen. Dit is een project van een klein open-source team, geen startup met een ontwerpafdeling. Maar reviews prijzen keer op keer hoe snel Fotoxx overweg kan met heel grote fotoverzamelingen, tienduizenden beelden, op bescheiden hardware. Als je laptop al jaren kreunt onder een decennium aan foto's, voelt Fotoxx merkbaar lichter aan dan de grote commerciële alternatieven.

Linda: En voor Nederlandse gebruikers die zich zorgen maken over waar hun familiefoto's precies terechtkomen, is dit het aantrekkelijke deel. Geen abonnement, geen telemetrie, geen server in een ander rechtsgebied die de gezichten van je kinderen analyseert. Je downloadt het, je wijst het naar je fotomap, en klaar. Trek er vanmiddag een half uur voor uit, en je hebt tien jaar aan chaotische foto's opeens weer overzichtelijk.

Linda: Vandaag hadden we het over: AI die zestien nieuwe virussen ontwerpt vanaf nul, OpenAI dat gerecycled water schrapt in zijn Sydney-datacenter, het Witte Huis dat bedrijven wil laten terughacken bij buitenlandse criminelen, Washington dat bondgenoten dwingt te kiezen tussen Amerikaanse of Chinese AI, en twee dingen om zelf te proberen: de leeslijst-app Readwise Reader en de gratis fotobeheerder Fotoxx.

Erik: Meer weten of reageren? Ga naar thestateoftech.nl of mail ons op info@doorzetters.net.

Erik: State of Tech, de techwereld in 15 minuten.