AI vliegt echte F-16: DARPA-test & Alibaba Qwen 3.8-Max

Linda: Welkom bij The State of Tech, zondag 9 augustus 2026. Ik ben Linda Duursma.

Erik: En ik ben Erik Van Doorn. Vandaag: een echte Amerikaanse F-16 die door AI wordt bestuurd, Alibaba zet zijn nieuwste topmodel Qwen 3.8-Max open op straat, natuurkundigen in Louisiana bouwen een quantummateriaal dat werkt op kamertemperatuur, en Google's datacenter in India loopt vast op water en natuur. Plus twee dingen om zelf uit te proberen: de gratis kennistool Logseq en de Europese kaartenapp HERE WeGo. We beginnen met die F-16.

Amerikaanse luchtmacht laat AI een echte F-16 vliegen, mens zit alleen nog als vangnet in de cockpit.

Linda: DARPA heeft een echte F-16 door de lucht laten vliegen, geen simulator, met kunstmatige intelligentie aan de knuppel vanaf het opstijgen. Een menselijke piloot zat erbij als vangnet, maar het toestel werd bestuurd door software met de naam VENOM Autonomy Kit. Het is de eerste keer dat een operationeel Amerikaans gevechtsvliegtuig in een echte vlucht aan een AI is overgedragen, en dat landt precies midden in het debat over hoeveel bevoegdheid we machines geven in gevechtssituaties.

Erik: De strategische logica erachter is simpel en ongemakkelijk. Een modern gevechtsvliegtuig kost meer dan honderd miljoen per stuk en een piloot opleiden duurt jaren. Als je één menselijke piloot kunt koppelen aan een zwerm AI-gestuurde wingmen, schaal je luchtmacht op zonder de menselijke risico's op te schalen. De Amerikanen noemen dat collaborative combat aircraft. Wat deze test níet beantwoordt, is de moeilijkere vraag: op welk moment mag zo'n toestel zelf besluiten om te vuren, en wie is er juridisch verantwoordelijk als dat gebeurt.

Linda: Voor Europa snijdt dit twee kanten op. Het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk en Duitsland werken aan hun eigen nieuwe generatie gevechtsvliegtuigen, GCAP en FCAS, en in beide programma's zitten autonome drone-wingmen ingebakken. Een Amerikaans bemand toestel dat nu al onder AI-controle vliegt, zet druk op die Europese programma's om bij te blijven, anders koopt Europa straks weer Amerikaans. Nederland zit daar direct in mee via de F-35's op Volkel en Leeuwarden: elke stap richting autonome wingmen raakt ook onze luchtmachtdoctrine.

Erik: Voorlopig blijft de regel dat een mens in de loop zit bij het afvuren van wapens, maar die druk om dat op te rekken gaat groeien zodra tegenstanders sneller worden. Defensie in Den Haag denkt nadrukkelijk mee over regels voor autonome wapens binnen de NAVO, en dit soort testen dwingt die discussie uit de studieboeken en de echte politiek in.

Alibaba brengt Qwen 3.8-Max uit en zet de weights open, recht tegen OpenAI en Anthropic in.

Linda: Alibaba heeft Qwen 3.8-Max onthuld, zijn nieuwste grote AI-model, gericht op softwareontwikkeling en teamsamenwerking. Het interessante zit niet in de benchmarkscores, want elk lab claimt tegenwoordig de beste te zijn. Het zit erin dat Alibaba de model-weights vrijgeeft. Bedrijven kunnen het model downloaden en op hun eigen servers draaien, in plaats van maandelijks te betalen aan een Amerikaanse aanbieder. Dat is een heel ander businessmodel dan bij OpenAI of Anthropic.

Erik: En het past in een patroon. Chinese labs hebben besloten dat als ze de Amerikanen niet kunnen overtreffen op budget, ze het doen op openheid. DeepSeek deed het eerder dit jaar, Moonshot deed het met Kimi, en Alibaba schuift nu zijn topmodel in dezelfde categorie. Voor Europese bedrijven die hun code en klantdata niet door Amerikaanse clouddiensten willen laten lopen, is dat aantrekkelijk. Een Nederlands ziekenhuis of een bank kan dit achter zijn eigen firewall draaien en gevoelige informatie op het continent houden.

Linda: De haak is dat open weights niet hetzelfde is als geen voorwaarden. Bedrijven moeten de licentievoorwaarden goed lezen, en bij elk model uit China spelen vragen over trainingsdata en over wat het model wel en niet zegt op politiek gevoelige onderwerpen. Europese toezichthouders willen bovendien weten hoe een gedownload model past binnen de transparantieregels van de AI-wet, die eerder dit jaar formeel zijn ingegaan. De keuze voor Europese ontwikkelaars wordt breder, en dat zet druk op de prijzen van de Amerikaanse aanbieders.

Linda: Even een kleine onderbreking. Luister je vaker naar The State of Tech? Druk dan op de likeknop en abonneer je, zodat je nooit een aflevering mist. Oké, verder.

Natuurkundigen in Louisiana bouwen quantummateriaal dat werkt bij kamertemperatuur, zonder gigantische koelkast.

Erik: Natuurkundigen aan Louisiana State University hebben het eerste quantummateriaal gemaakt dat verschillende toestanden van licht kan sorteren en transporteren, gewoon op een bureau bij kamertemperatuur. Hun paper staat deze week in Nature. Het is een flinterdunne structuur die ze een metakristal noemen, en die werkt als een filter dat quantumlicht langs aparte paden stuurt zonder de kwetsbare informatie erin te beschadigen.

Linda: Waarom dit iets betekent, zit in het praktische knelpunt van quantumtechniek tot nu toe. De meeste quantumapparaten moeten worden gekoeld tot bijna het absolute nulpunt, wat logge en dure koelinstallaties en gespecialiseerde ruimtes vraagt. Daarom staan quantumcomputers nog steeds in laboratoria en niet in kantoren. Als je vergelijkbaar gedrag krijgt bij kamertemperatuur, verandert het hele plaatje. Dan kun je je quantumonderdelen voorstellen in gewone apparatuur, van datacenters tot beveiligde communicatie.

Erik: En de timing is belangrijk voor Europa. Brussel heeft miljarden in het Quantum Flagship-programma gestoken, en bedrijven als IQM in Finland en Pasqal in Frankrijk bouwen echte machines. Ook in Delft zit met QuTech een zwaargewicht op dit terrein. Bijna al die aanpakken leunen nog op cryogene systemen. Zo'n doorbraak vervangt die route niet, maar opent een parallelle: bepaalde quantumtaken kunnen dan via fotonische chips bij normale temperaturen. Vooral voor quantumcommunicatie via glasvezel is dat aantrekkelijk, want die glasvezel loopt sowieso op kamertemperatuur.

Google's datacenter van vijftien miljard dollar in India loopt vast op protest over water en wilde dieren.

Linda: Google's plan om voor vijftien miljard dollar een enorm datacenter-terrein in India te bouwen, botst met serieuze weerstand van milieugroepen. Het project heeft steun van de overheid, maar activisten zeggen dat het is doorgeduwd zonder fatsoenlijke effectbeoordelingen. Ze wijzen op twee dingen: een enorm waterverbruik voor koeling, en verstoring van leefgebieden van dieren. Dit wordt een testcase voor hoe opkomende landen omgaan met de infrastructuur-goldrush rond AI.

Erik: De cijfers achter moderne AI-datacenters zijn stevig. Één grote locatie kan miljoenen liters water per dag verstoken voor verdampingskoeling, en net zoveel stroom slurpen als een middelgrote stad. Vermenigvuldig dat met de tientallen locaties die wereldwijd op de tekentafel liggen, en je snapt waarom milieugroepen aan de rem trekken. India heeft daar extra reden toe, want grote delen van het land kampen in de zomer al met watertekort.

Linda: Voor Europa is dit een bekend verhaal in een nieuwe setting. Ierland heeft nieuwe datacenters rond Dublin feitelijk op pauze gezet omdat het net waarschuwde dat die bijna een derde van de nationale stroom zouden opslokken. In Nederland speelt dezelfde discussie rond Zeewolde en Middenmeer, waar hyperscalers hectares grond hebben opgekocht. Wat in India gebeurt, wijst erop dat die spanning nu wereldwijd is: iedereen wil de banen en de investeringen, niemand wil zijn drinkwater zien verdampen. De technische route uit die klem is gesloten koeling die water hergebruikt, en dat is precies waar Nederlandse bedrijven als Asperitas hun geld op zetten.

Logseq maakt van je losse notities een echt denknetwerk op je eigen apparaat.

Erik: Tot slot twee dingen waar je vandaag iets mee kunt, en we beginnen met Logseq. Het is een gratis, open-source kennistool die draait op Windows, Mac, Linux, iPhone en Android. Op het oog lijkt het een notitie-app, maar het werkt meer als een persoonlijke wiki: elk stukje tekst is een blok dat je aan elk ander blok kunt linken, en de app bouwt op de achtergrond een netwerk van verbindingen.

Linda: Waarom mensen hier naar grijpen in plaats van naar een gewoon document, is dat denken zelden netjes in mapjes gaat. Je krabbelt iets op in een vergadering, en drie weken later wil je dat verbinden aan een besluit van vorige maand. In Logseq tag je een onderwerp één keer en vind je vervolgens elke vermelding in je hele geschiedenis terug, zonder dat een clouddienst meekijkt. Gebruikers beschrijven het vaak als een outliner die een geheugen heeft gekregen.

Erik: Twee dingen om even te noemen. Er is een dagelijkse journal die automatisch een pagina van vandaag opent, zodat je altijd een plek hebt om te beginnen zonder over een bestandsnaam na te denken. En er is een grafiekweergave die de verbindingen tussen je notities visueel tekent, wat verrassend nuttig is als je wilt zien waar je de afgelopen weken mee bezig bent geweest. Voor Nederlandse gebruikers is de aantrekkingskracht helder: je notities staan standaard in een map op je eigen apparaat, en het bestandsformaat is gewone markdown. Stop je ooit met de app, dan lees je alles nog in elke tekstverwerker.

HERE WeGo is de gratis Europese navigatie-app met écht bruikbare offline kaarten van heel Europa.

Linda: Het tweede om vandaag te proberen is HERE WeGo, een gratis navigatie-app van het Europese kaartenbedrijf HERE Technologies. Beschikbaar op iPhone en Android, en het doet iets waar Google Maps nog altijd onhandig mee omgaat: je downloadt complete landkaarten voor offline gebruik, en de app stuurt je vervolgens door die kaarten zonder dataverbinding.

Erik: HERE heeft een opvallende achtergrond. Het bedrijf zit in Nederland, in Eindhoven, en tot de eigenaren horen verschillende grote Europese autofabrikanten. Daarom zit de kaartdata van HERE in veel ingebouwde autonavigatiesystemen. Voor de gewone telefoongebruiker betekent dat een dekking die op Europese wegen en kleinere plaatsen vaak actueler is dan de Amerikaanse alternatieven, tot in het achterland van Drenthe of Zeeuws-Vlaanderen aan toe.

Linda: De praktische toepassing is vakantie en zakenreizen. Je downloadt het land waar je heen gaat via wifi voordat je vertrekt, en eenmaal in het buitenland navigeer je met de auto, de fiets, te voet of met het openbaar vervoer, zonder mobiele data en zonder gedoe over bereik in de bergen. Ook de gesproken instructies werken offline, wat bij veel gratis apps stiekem niet zo is. Perfect is het niet: de interface vraagt wennen als je van Google Maps komt, en de laag met actueel verkeer is in sommige regio's dunner. Maar als Europees alternatief dat blijft werken in een Zwitsers dal of een Italiaanse tunnel, is HERE WeGo lastig te kloppen, en de prijs is nul.

Erik: Vandaag hadden we het over: een F-16 die door AI wordt gevlogen, Alibaba's opengezette Qwen 3.8-Max, een quantummateriaal bij kamertemperatuur uit Louisiana, protest tegen Google's datacenter in India, en twee dingen om zelf te proberen: Logseq en HERE WeGo.

Linda: Meer weten of reageren? Ga naar thestateoftech.nl of mail ons op info@doorzetters.net.

Erik: State of Tech, de techwereld in 15 minuten.