OpenAI Astra lost wiskundepuzzels op: AI-onderzoek kantelt

Linda: Welkom bij The State of Tech, zondag 2 augustus 2026. Ik ben Linda Duursma.

Erik: En ik ben Erik Van Doorn. Vandaag: OpenAI onthult Astra, een AI die tien onopgeloste wiskundeproblemen kraakt, een Duitse rechter tikt muziekgenerator Suno op de vingers namens rechthebbenden, het Chinese DeepSeek duwt de prijs van AI-codeermodellen richting nul, en Chinese geheugenmaker CXMT komt gevaarlijk dicht bij Samsung en SK Hynix. Plus twee dingen om vandaag uit te proberen: de Nederlandse privacy-zoekmachine Startpage en de gratis fotoviewer Nomacs. We beginnen met Astra van OpenAI.

OpenAI presenteert Astra, een AI-model dat tien onopgeloste wiskundeproblemen heeft gekraakt.

Linda: OpenAI heeft vannacht Astra gepresenteerd, een nieuw model dat gebouwd is voor lange, complexe redeneertaken. Sam Altman zei op het podium dat een interne versie tien voorheen onopgeloste problemen in de wiskunde en theoretische informatica heeft opgelost. Een van die bewijzen ging over het bestaan van niet-sofische groepen, een puzzel waar wiskundigen al meer dan tien jaar aan trekken. De uitkomsten zijn gecontroleerd via formele Lean-bewijzen die op GitHub staan, en het rekenwerk kostte ongeveer tweeduizend dollar. Dat maakt het lastig af te doen als marketingpraat.

Erik: En er zit een tweede laag onder. Astra is het eerste model dat een nieuwe Amerikaanse overheidstoets moet doorlopen voordat het publiek beschikbaar komt. Tot voor kort werkte Washington vooral met vrijwillige veiligheidsbeloftes. Dit lijkt meer op een echte vergunning voor de zwaarste systemen, en het zet de toon voor hoe andere labs straks moeten aankloppen.

Linda: Wat het echt belangrijk maakt, is de vraag of onderzoek zelf verandert. Als een model nieuwe stellingen kan bewijzen en algoritmes kan bedenken, gaat de discussie over wie er als auteur op een paper mag, hoe peer review werkt en of subsidiegevers straks eisen dat je AI hebt getest voordat je een beurs krijgt. Uitgevers en universiteiten worstelen daar nu al mee, en Astra maakt die vragen concreet.

Erik: Voor Nederland is de invalshoek scherp. Dit is precies het type frontier-AI waar de Europese AI-wet sinds gisteren volledig op leunt, en waar toezichthouder Autoriteit Persoonsgegevens en het nieuwe AI-bureau van de Europese Commissie een oordeel over zullen moeten vellen. Nederlandse rekenclusters, denk aan SURF en de kennisinstellingen in Amsterdam en Delft, zullen kijken of ze zulke modellen mogen inzetten voor onderzoek en onder welke voorwaarden. Als de VS een vergunningsplicht invoert, komt de vraag of Brussel dat overneemt vrijwel direct op tafel.

Duitse rechter oordeelt dat Suno inbreuk maakte op muziekauteursrechten, een precedent voor heel Europa.

Linda: Een regionale rechtbank in München heeft een streep gezet door de werkwijze van Suno, de bekende AI-muziekgenerator. De rechter oordeelde dat Suno inbreuk maakte op de auteursrechten van GEMA, de Duitse zusterorganisatie van onze Buma Stemra, en Suno moet nu schadevergoeding betalen én openheid geven over zijn omzet. Dat laatste is opvallend, want juist over het verdienmodel en de trainingsdata deed het bedrijf tot nu toe geheimzinnig.

Erik: Het is een van de eerste grote Europese uitspraken die het trainen op auteursrechtelijk beschermd werk direct koppelt aan aansprakelijkheid. Generatieve muziekdiensten leunden op het argument dat trainen valt onder de uitzondering voor tekst- en datamining, of dat de output nieuw genoeg is. München zegt: dat gaat niet op zodra je product concurreert met de originele artiesten. En dat is een duidelijke lijn.

Linda: Praktisch betekent het dat Suno en concurrenten aan tafel moeten met de Europese rechtenorganisaties: GEMA in Duitsland, SACEM in Frankrijk, en Buma Stemra hier. Dat gaat de dienst duurder maken en waarschijnlijk ook de gebruiker. Tegelijk krijgt de sector eindelijk een legitieme basis. Platenmaatschappijen en onafhankelijke artiesten hebben een route naar vergoeding als hun catalogus in een model is gestopt.

Erik: Voor Nederland is de doorwerking direct. Buma Stemra volgt de Duitse zaak op de voet en heeft al aangegeven vergelijkbare stappen te overwegen. Nederlandse artiesten, van kleine producers tot grote labels, krijgen hiermee een duwtje in de rug bij eigen onderhandelingen. En voor Nederlandse gebruikers van AI-muziektools betekent het waarschijnlijk hogere abonnementskosten, maar wel met de zekerheid dat er iemand aan de andere kant van de licentieketen betaald wordt.

Linda: Even een kleine onderbreking. Luister je vaker naar The State of Tech? Druk dan op de likeknop en abonneer je, zodat je nooit een aflevering mist. Oké, verder.

Het Chinese DeepSeek lanceert V4 Flash en duwt de prijs van AI-programmeerhulp richting nul.

Erik: Het Chinese AI-lab DeepSeek heeft V4 Flash gelanceerd, een nieuw model voor programmeurs, en de prijs is zo laag dat analisten spreken van een race naar nul. Volgens DeepSeek kost een uitgebreide codeersessie letterlijk een paar cent, terwijl vergelijkbare modellen van OpenAI en Anthropic een veelvoud daarvan rekenen. En het is geen afgeknepen demo: dit is gericht op professionele ontwikkelaars die miljoenen tokens per dag verstoken.

Linda: De boodschap is scherp. Techreuzen pompen honderden miljarden in datacenters, chips en stroom, terwijl de intelligentie die er uitkomt in rap tempo goedkoper wordt. Dat is een klassieke commoditisering, maar dan in een tempo waar geen enkele bestuurder op had begroot. Anthropic en OpenAI staan voor een lastige keuze: prijzen verlagen en de al dunne marges verder uitknijpen, of vol inzetten op integraties en enterprise-features waar DeepSeek nog niet aan kan tippen.

Erik: Voor Nederlandse ontwikkelaars is de rekensom simpel. Goedkopere codeermodellen betekent dat een klein team in Amsterdam, Utrecht of Eindhoven meer kan bouwen zonder een torenhoge cloudrekening. Nederlandse start-ups die het API-tarief van OpenAI te heftig vonden, krijgen ineens lucht om te experimenteren.

Linda: De keerzijde is afhankelijkheid. Als de goedkoopste capabele programmeerhulp uit China komt, komen vragen over dataresidentie en exportcontroles direct op tafel. En de Europese AI-wet legt verplichtingen op aan aanbieders van dit soort modellen, ook als ze buiten Europa zitten. Sommige Nederlandse bedrijven zullen DeepSeek omarmen, andere zullen bewust betalen voor een Amerikaanse of Europese aanbieder omdat hun klanten dat eisen. De markt splitst zich, en die splitsing wordt zichtbaar in de aanbestedingen die nu lopen.

Chinese chipmaker CXMT nadert Samsung en SK Hynix met massaproductie van de volgende generatie geheugen.

Erik: Van software naar hardware. De Chinese geheugenfabrikant CXMT staat volgens berichten dicht bij massaproductie van LPDDR6, de volgende generatie zuinig geheugen voor telefoons, laptops en steeds vaker slimme apparaten met AI aan boord. Tot nu toe was cutting-edge geheugen bijna volledig een Koreaans en Amerikaans verhaal. Dat CXMT bijtrekt, verkleint dat gat behoorlijk.

Linda: De timing is interessant. Samsung en het Amerikaanse Micron richten veel investeringsaandacht op high bandwidth memory, dat gespecialiseerde geheugen dat naast AI-versnellers in datacenters ligt. Daar zit de dikke marge. Terwijl de grote spelers de AI-boom najagen, pikt CXMT terrein in het mobiele hoofdgeheugen, een markt van miljarden chips per jaar. Klassieke flankaanval.

Erik: Voor Europese elektronicabouwers, van smartphonemontage tot industriële machines, betekent dit meer leveranciers en betere onderhandelingspositie. Geheugen is jarenlang een flessenhals geweest, en meer bronnen dempen de wilde prijsschommelingen waar de sector berucht om is. Vooral Europese autofabrikanten, die eerder hard geraakt zijn door chiptekorten, kijken tevreden naar een breder aanbod.

Linda: Voor Nederland speelt er nog een laag onder. ASML in Veldhoven levert de machines waarmee zowel Samsung, SK Hynix als CXMT hun geheugen maken. Elke uitbreiding van Chinese capaciteit raakt direct het Nederlandse exportcontrolebeleid. Den Haag balanceert al maanden tussen Washingtonse druk om harder aan te draaien en het commerciële belang van ASML. Een sterkere CXMT scherpt die politieke discussie verder aan, en dat gaat de komende maanden zichtbaar worden in Brusselse onderhandelingen.

De Nederlandse zoekmachine Startpage geeft je Google-resultaten zonder dat je gevolgd wordt.

Erik: Tot slot twee dingen waar je vandaag zelf iets mee kunt. De eerste is Startpage, een zoekmachine uit Nederland. Startpage stuurt je zoekvraag namens jou naar Google, haalt je identificerende gegevens eruit en geeft je de resultaten terug alsof je zelf had gezocht. Google ziet dus niet wie je bent, en Startpage bewaart je zoekopdrachten niet.

Linda: Het charmante is dat je geen bekende zoekkwaliteit hoeft in te leveren om onder het advertentieprofiel uit te komen. Gebruikers melden dat de resultaten bijna identiek voelen aan een normale Google-zoekactie, maar zonder dat er de rest van de dag advertenties met je meelopen. Er is bovendien een functie die Anonymous View heet, waarmee je een resultaat opent via een proxy van Startpage. Dan ziet de website die je bezoekt jouw IP-adres ook niet.

Erik: Instellen kost twee minuten. Ga naar startpage punt com, en in de meeste browsers kun je met een rechtermuisklik in de adresbalk Startpage toevoegen als zoekmachine of zelfs als standaard instellen. Het is gratis, gefinancierd met contextuele advertenties zonder tracking, en het werkt op elk apparaat met een browser: Windows, Mac, Linux, iOS en Android. Er is ook een aparte app voor wie op de telefoon een eigen zoekvak wil.

Linda: De Nederlandse invalshoek is dat Startpage zijn hoofdkantoor in Zeist heeft en dus onder Europees privacyrecht valt, niet als bijzaak maar als uitgangspunt. Voor wie zoeken wil zonder profielopbouw is dit de laagdrempeligste stap die je vandaag kunt zetten, zonder abonnement en zonder installatie.

Het gratis programma Nomacs opent bijna elk fotobestand en laat je snel bewerken.

Erik: En de tweede voor vandaag: Nomacs. Dat is een gratis, open source fotoviewer en lichte bewerker die draait op Windows, Mac en Linux. Als je ooit gefrustreerd bent geraakt omdat je standaard fotoprogramma een raw-bestand van je camera weigert of traag door een vakantiemap heen scrolt, dan is Nomacs de moeite waard.

Linda: De grote troef is veelzijdigheid. Nomacs opent standaard JPEG en PNG, raw-bestanden van bijna elk cameramerk, oudere formaten zoals TIFF, en nieuwere zoals HEIC en AVIF. Bladeren blijft snel, ook door mappen met duizenden foto's. En er zit nuttige basisbewerking in: bijsnijden, roteren, helderheid en contrast, bestanden in bulk hernoemen, en metadata toevoegen of verwijderen. Niets flitsends, maar genoeg om alledaags werk zonder zwaar programma af te handelen.

Erik: Een handige functie is de vergelijking naast elkaar. Je kunt twee foto's in gesynchroniseerde vensters openen en tegelijk in- en uitzoomen, ideaal om uit een reeks de scherpste te kiezen. Gebruikers roemen ook dat je foto's in een zipbestand kunt bekijken zonder eerst uit te pakken, en dat EXIF-data overzichtelijk zichtbaar zijn zodat je snel de camerainstellingen ziet.

Linda: Ophalen is zo gedaan. Ga naar nomacs punt org, download het installatiebestand voor jouw besturingssysteem, en je bent klaar. Geen account, geen abonnement, en omdat het open source is onder een vrije licentie, mag je het zonder gedoe zowel thuis als op het werk gebruiken. Voor iedereen in Europa die af wil van dure fotosoftware, is dit een prima startpunt.

Linda: Vandaag hadden we het over: OpenAI's wiskundemodel Astra, het Suno-vonnis in München, DeepSeeks spotgoedkope V4 Flash, de opmars van chipmaker CXMT, en twee dingen om zelf te proberen: de Nederlandse privacy-zoekmachine Startpage en de gratis fotoviewer Nomacs.

Erik: Meer weten of reageren? Ga naar thestateoftech.nl of mail ons op info@doorzetters.net.

Erik: State of Tech, de techwereld in 15 minuten.