VN AI-veiligheidsakkoord: 150 landen, nieuw toezichtsorgaan

Linda: Welkom bij The State of Tech, vrijdag 31 juli 2026. Ik ben Linda Duursma.

Erik: En ik ben Erik Van Doorn. Vandaag: meer dan honderdvijftig landen tekenen een wereldwijd AI-veiligheidsakkoord bij de VN, DeepMind en CERN gaan samen deeltjesfysica versnellen met AI, Sanofi meldt hoopgevende resultaten met een door AI ontworpen kankermedicijn en de internationale telecomunie zet de eerste wereldwijde standaard voor quantumveilige encryptie neer. Plus twee dingen om vandaag te proberen: satellietinternet-aanbieder StarNet die inschrijvingen opent in Europa, en een gratis technisch handboek van Amazons cloud over vloeistofkoeling. We beginnen bij de VN, waar honderdvijftig landen een AI-veiligheidsakkoord hebben getekend.

Meer dan honderdvijftig landen tekenen bij de VN een wereldwijd AI-veiligheidsakkoord.

Linda: Dit is het grootste verhaal van de dag. Op een speciale VN-top hebben leiders uit meer dan honderdvijftig landen unaniem een nieuw wereldwijd AI-veiligheidsakkoord aangenomen. Het legt vast hoe geavanceerde AI ontwikkeld en ingezet moet worden, met transparantie, verantwoording en het voorkomen van misbruik als kern. En cruciaal: er komt een nieuw VN-orgaan dat toezicht houdt en de regels bijwerkt terwijl de techniek doorschuift.

Erik: En dat laatste maakt het verschil met de gebruikelijke praatstukken. Er hangt geld aan onafhankelijk veiligheidsonderzoek en er staan principes in die expliciet gaan over wat het akkoord existentiële risico's noemt van geavanceerde systemen. Twee jaar geleden was die taal nog rand van het debat, nu staat het in een document dat regeringsleiders hebben getekend. Er zijn ook afspraken over red-teaming, over meldplicht bij incidenten en over gedeelde evaluatiestandaarden. Het is dus niet alleen een waardenverklaring, het is het begin van een infrastructuur.

Linda: Voor Europa is de timing interessant. De AI Act is hier al van kracht en Brussel pleit al jaren voor mondiale regels in plaats van alleen regionale. Dit akkoord bevestigt die lijn. Tegelijk zet het bedrijven onder druk die grensoverschrijdend werken: als het VN-orgaan richtlijnen uitbrengt die botsen met nationale regels in de Verenigde Staten, kiezen Europese toezichthouders waarschijnlijk voor het multilaterale spoor.

Erik: Voor Nederland betekent het dat de Autoriteit Persoonsgegevens en de nieuwe Nederlandse AI-toezichthouder hun kaders straks kunnen ijken aan een internationaal referentiepunt. Dat maakt handhaving eenvoudiger en geeft Nederlandse bedrijven, van ASML tot de grote banken, meer zekerheid over welke regels waar gelden. Bijkomend effect: startups die AI-modellen exporteren krijgen één set spelregels om aan te voldoen in plaats van vijftien.

DeepMind en CERN sluiten een meerjarige deal om deeltjesfysica te versnellen met AI.

Linda: Google DeepMind en CERN, het Europese deeltjeslab bij Genève, hebben een meerjarige samenwerking aangekondigd om natuurkundige simulaties te versnellen met AI. Het plan is diepgaande modellen te bouwen die de enorme datastromen van de Large Hadron Collider veel sneller kunnen verwerken dan de traditionele methodes. Simulaties die nu weken op supercomputers duren, kunnen straks in uren klaar zijn.

Erik: En dat is nodig, want CERN verzuipt in data. De versneller produceert op piekmomenten ongeveer een petabyte per seconde en slechts een fractie daarvan wordt echt opgeslagen en geanalyseerd. Als AI-modellen die botsingen sneller kunnen voorfilteren en simuleren, kunnen onderzoekers meer theorieën testen en sneller antwoorden krijgen. DeepMind heeft hier ervaring mee: met AlphaFold hebben ze eiwitvouwing binnen enkele jaren op zijn kop gezet.

Linda: Opvallend is de richting. Een paar jaar terug jaagden de grote AI-labs vooral op consumententoepassingen en taalmodellen. Nu haken ze aan bij fundamentele wetenschap, en specifiek bij Europese instituten. CERN houdt de data en de natuurkunde in eigen hand, DeepMind brengt de rekenkracht en de modellen. Voor Nederlandse deelnemers, denk aan Nikhef in Amsterdam en de natuurkundegroepen in Nijmegen en Utrecht, betekent het snellere toegang tot geavanceerde analyses zonder zelf een megabudget voor AI-infrastructuur op te tuigen. De keerzijde: de rekenkracht komt nog steeds uit een Amerikaans bedrijf. Dat is een gesprek dat in Europa nog wel even doorgaat.

Linda: Even een kleine onderbreking. Luister je vaker naar The State of Tech? Druk dan op de likeknop en abonneer je, zodat je nooit een aflevering mist. Oké, verder.

Sanofi meldt hoopgevende resultaten met een door AI ontworpen kankermedicijn in eerste mensenstudies.

Erik: Het Franse farmaconcern Sanofi heeft bemoedigende resultaten gemeld uit een vroege klinische studie met een kankermedicijn dat vrijwel volledig is ontworpen door zijn eigen AI-platform. Het middel richt zich op een agressieve vorm van kanker en liet in fase één significante werkzaamheid zien, met een gunstig veiligheidsprofiel. Sanofi wil de verdere ontwikkeling versnellen.

Linda: Dit is een van de eerste keren dat een gevestigd farmabedrijf, en niet een AI-startup, een door AI ontworpen molecuul zo ver in mensen krijgt met positieve uitkomsten. De industrie belooft dit moment al vijf jaar. AI verkort de ontdekkingsfase van jaren naar maanden door te voorspellen welke moleculen op welke doelen binden. Maar tot nu toe strandden de meeste kandidaten in de lab-fase of in vroege studies. Fase één bewijst vooral veiligheid en geeft een hint over werkzaamheid, dus voorzichtigheid blijft geboden.

Erik: Als Sanofi dit doorzet naar fase twee en drie, verandert de economie van medicijnontwikkeling. Klassieke pijplijnen kosten miljarden en duren een decennium. Voor Nederland is de link concreet: het Leidse Galapagos en Utrechtse biotech-groepen werken aan vergelijkbare AI-gedreven ontdekkingsprogramma's. Ook het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen en het Europees Geneesmiddelenbureau kijken mee, want zij moeten straks beoordelen hoe een AI-ontworpen middel wordt gedocumenteerd en verantwoord.

Internationale telecomunie keurt eerste wereldwijde standaard voor quantumveilige encryptie goed.

Linda: De internationale telecomunie, oftewel ie-tie-joe, heeft formeel een nieuwe wereldwijde standaard voor quantumveilige encryptie goedgekeurd. Die dekt zowel quantumsleuteldistributie als post-quantum algoritmes, en is bedoeld om landen en leveranciers ook straks veilig met elkaar te laten communiceren, wanneer quantumcomputers krachtig genoeg zijn om de huidige encryptie te breken.

Erik: En die dreiging is dichterbij dan mensen denken. Veiligheidsdiensten waarschuwen al jaren voor "harvest-now-decrypt-later"-aanvallen: tegenstanders slaan versleuteld verkeer nu op en wachten tot een quantummachine het over vijf of tien jaar kraakt. Diplomatieke berichten, medische dossiers, bankgegevens, alles ligt op tafel. Met een gedeelde standaard kunnen overheden en bedrijven quantumbestendige systemen uitrollen zonder het risico dat ze straks niet meer aansluiten op de rest van de wereld.

Linda: Europese telecombedrijven en banken experimenteren al langer met quantumsleuteldistributie, vooral in Nederland, Duitsland en Zwitserland. QuTech in Delft is daar een aanjager van, en KPN en ING hebben eerder pilots gedraaid. Deze goedkeuring geeft hen een kader om van pilot naar productie te gaan. Het EU-project EuroQCI, voor een Europese quantumcommunicatie-ruggengraat, kan zich nu aansluiten op een internationaal erkende standaard.

Erik: De kanttekening is kosten en complexiteit. Post-quantum cryptografie uitrollen door banksystemen, overheidsnetwerken en cloud-infrastructuur is een meerjarenklus. Nederlandse instellingen die nu beginnen met inventariseren waar hun kwetsbare cryptografie zit, staan straks voor. Wie wacht, loopt het risico dat verkeer dat vandaag wordt afgetapt, over tien jaar leesbaar is.

Satellietinternet-aanbieder StarNet lanceert eerste dertig satellieten en opent inschrijvingen in Europa.

Linda: Tot slot twee dingen waar je vandaag iets mee kunt. Ten eerste: een nieuwe satellietinternet-aanbieder genaamd StarNet heeft zijn eerste dertig satellieten gelanceerd. Belangrijk voor luisteraars: inschrijvingen voor vroege toegang zijn open in meerdere Europese landen, waaronder Nederland. Het plan is meer dan vijfhonderd satellieten binnen drie jaar, met laserverbindingen tussen de satellieten om breedband met lage vertraging te leveren aan landelijk en afgelegen gebied.

Erik: Voor wie in een Fries dorpje woont waar glasvezel nog steeds niet is aangekomen, of in een gebied waar mobiel bereik wegvalt, is dit het bekijken waard. StarNet zegt dat vroege gebruikers in delen van Scandinavië, de Alpen, Schotland, landelijk Spanje en enkele Nederlandse gebieden zich via de website op een wachtlijst kunnen zetten. Snelheden worden vergeleken met glasvezel zodra de constellatie dichter wordt. De prijs voor schotel en installatie wordt lager gepositioneerd dan bestaande satellietconcurrenten.

Linda: Twee dingen zijn opvallend. De laserverbindingen tussen satellieten laten het netwerk om storingen heen routeren, historisch de zwakke plek van satellietbreedband. En StarNet zegt een Europese datarouting-optie te bieden, zodat verkeer waar mogelijk binnen het continent blijft. Dat is een echt verschil met de Amerikaanse gevestigde partij. Aanmelden duurt ongeveer twee minuten en verplicht je tot niets: je staat op de lijst voor als de dienst live gaat in jouw postcode.

Amazons cloud publiceert gratis technisch handboek over vloeistofkoeling dat thuisbouwers echt kunnen gebruiken.

Erik: De tweede tip is anders van aard. De clouddienst van Amazon onthulde een nieuw vloeistofkoelsysteem voor zijn datacenters, en publiceerde daarbij een verrassend gedetailleerd technisch handboek over hoe koeling met diëlektrische vloeistoffen werkt, inclusief diagrammen en efficiëntiecijfers. Gratis te lezen op de site van Amazons cloud, zonder inlog.

Linda: Dit is geen consumentenproduct, maar voor iedereen die thuis een server draait, een gamemachine of een klein AI-werkstation, is het handboek echt nuttig. Het legt uit waarom onderdompelingskoeling en directe koeling naar de chip tot dertig procent energie besparen, en het bespreekt de afwegingen. Op enthousiastenfora wordt het al genoemd als een van de helderste openbare uitleggen over het onderwerp.

Erik: Als je thuiscomputer in de zomer klinkt als een föhn, is dit achtergrondlectuur die kan veranderen hoe je je volgende machine bouwt. Het is ook een goede primer als je op je werk vragen krijgt over energieverbruik van datacenters. Het handboek is geschreven voor ingenieurs maar leest prettig, twintig minuten werk. Zeldzaam dat een grote cloudaankondiging iets bruikbaars achterlaat voor mensen buiten de sector. En met het snel stijgende energieverbruik van datacenters door AI-training, sijpelt deze kennis nu sneller door van de hyperscalers naar dagelijkse bouwers dan vroeger.

Linda: Vandaag hadden we het over: het wereldwijde AI-veiligheidsakkoord bij de VN, de deal tussen DeepMind en CERN over deeltjesfysica, Sanofi's door AI ontworpen kankermedicijn dat door de eerste studie kwam, en de nieuwe quantumveilige encryptiestandaard van de internationale telecomunie. En twee dingen om zelf te proberen: de wachtlijst van StarNet voor satellietinternet in Europa, en het gratis technische handboek over vloeistofkoeling van Amazons cloud.

Erik: Meer weten of reageren? Ga naar thestateoftech.nl of mail ons op info@doorzetters.net.

Erik: State of Tech, de techwereld in 15 minuten.