VS steekt $874M in AI-chips: CHIPS Act en patentrecord

Linda: Welkom bij The State of Tech, donderdag 30 juli 2026. Ik ben Linda Duursma.

Erik: En ik ben Erik Van Doorn. Vandaag: Washington stopt achthonderdvierenzeventig miljoen dollar in AI-chiponderzoek, wereldwijd wordt voor het eerst meer dan honderdduizend AI-patenten toegekend in één jaar, het Duitse SUSS MicroTec investeert vijfenveertig miljoen euro in geavanceerde chipverpakking, OpenAI zet zijn topmodellen gratis open voor honderdduizend onderzoekers wereldwijd, plus twee dingen om vandaag uit te proberen: de Zwitserse berichtenapp Threema en de gratis panoramatool Hugin. We beginnen met die Amerikaanse miljardenimpuls voor AI-chips.

Amerikaans ministerie van Handel steekt achthonderdvierenzeventig miljoen dollar in onderzoek naar AI-chips.

Linda: Het Amerikaanse ministerie van Handel heeft zeven intentieverklaringen getekend voor in totaal achthonderdvierenzeventig miljoen dollar aan federaal geld, uit de CHIPS and Science Act. Doel: onderzoek naar de chips die AI-systemen aandrijven, van het pure silicium tot de manier waarop data tussen processoren wordt verplaatst. Een van de grootste brokken, tot driehonderd miljoen dollar, gaat naar GlobalFoundries voor iets wat silicium-fotonica heet. Dat is een techniek waarbij licht in plaats van elektriciteit data door een chip verplaatst, en dat is belangrijk omdat juist dat dataverkeer een enorm deel van de energie en tijd opslokt in moderne AI-systemen.

Erik: En dit is geen losse cheque. Het past in een patroon waarin Washington publiek geld blijft stapelen achter specifieke knelpunten in AI-hardware. Snellere verbindingen, betere verpakking, efficiëntere stroomvoorziening. De gok is dat wie die knelpunten in handen heeft, het komende decennium van de AI-infrastructuur bezit. Opvallend is de verschuiving van alleen fabrieken financieren naar het financieren van de onderzoekspijplijn die die fabrieken voedt. Dat is een langere horizon, en het is bedoeld om baanbrekend werk stevig in de VS verankerd te houden.

Linda: Voor Europa is het contrast ongemakkelijk. De Europese Chips Act werd met grote getallen aangekondigd, maar de daadwerkelijke onderzoeksbudgetten die hier naar AI-specifieke hardware gaan, zijn een fractie hiervan. Industriekoepels wijzen er al langer op dat Europa niet zozeer het totale dollarbedrag moet matchen, maar de intensiteit: de bereidheid om vroege-fase onderzoek op dit niveau te financieren. En dan gaat het niet om één subsidieronde, maar om jarenlange vaste stromen richting specifieke technische bottlenecks.

Erik: Voor Nederland raakt dit direct aan de positie van ASML en de bredere Brainport-regio rond Eindhoven. ASML zit in de lithografie, niet in fotonica of verpakking, maar de Nederlandse fotonica-cluster rond TNO en de TU Delft is precies het type onderzoek dat in Amerika nu wordt opgeschaald. Als Den Haag en Brussel geen vergelijkbare langjarige onderzoeksbudgetten optuigen, dreigt het risico dat Nederlandse promovendi en startups met dit specialisme uiteindelijk in Amerikaanse laboratoria terechtkomen, waar het geld staat.

Wereldwijd voor het eerst meer dan honderdduizend AI-patenten toegekend in één jaar.

Linda: Voor het eerst in de geschiedenis zijn wereldwijd meer dan honderdduizend AI-patenten toegekend in één jaar. Het cijfer over 2025 kwam uit op honderdzevenduizend tweehonderdnegenenzeventig, volgens het jaarlijkse rapport van IFI CLAIMS Patent Services. Dat is een sprong die de verwachtingen over de snelheid van intellectueel eigendom in dit veld opnieuw ijkt. Het rapport wijst vooral op een golf van aanvragen rond agentische AI, systemen die niet alleen antwoorden geven maar zelfstandig hele takenreeksen uitvoeren.

Erik: Wat dit eigenlijk laat zien, is de industrialisatie van AI-onderzoek. Een patent is niet hetzelfde als een werkend product, maar op deze schaal betekent het dat bedrijven op een niveau claim leggen op technologie dat we simpelweg nog niet eerder hebben gezien. Chinese en Amerikaanse indieners domineren de ranglijsten, en de kloof met Europese aanvragers wordt al jaren groter. De kritiek dat patentaantallen activiteit meten en geen kwaliteit is terecht, maar het volume telt wel mee bij licentieonderhandelingen en bij wie aan tafel zit als standaarden worden vastgesteld.

Linda: De opkomst van agentische AI in de patentcijfers is veelzeggend. Dat is precies het type systeem dat straks de vervelende taken van kenniswerkers gaat overnemen: agenda's plannen, offertes opstellen, orders verwerken. Wie de fundamentele patronen daarvan bezit, kan royalty's vragen aan iedereen die dat commercieel wil aanbieden. Voor Europese bedrijven die op deze technologie willen bouwen, betekent dit dat de licentiekosten de komende jaren snel kunnen oplopen, met partijen buiten Europa als tolheffer.

Erik: Nederland presteert op fundamenteel AI-onderzoek relatief goed, met sterke groepen in Amsterdam, Delft en Nijmegen, maar het octrooibureau EPO ziet ook hier het bekende patroon: veel publicaties, minder commerciële bescherming. Voor Nederlandse scale-ups die met agentische AI aan de slag willen, wordt de vraag steeds urgenter of ze zelf tijdig aanvragen indienen of straks vastlopen tegen een muur van claims uit Silicon Valley en Shenzhen.

Linda: Even een kleine onderbreking. Luister je vaker naar The State of Tech? Druk dan op de likeknop en abonneer je, zodat je nooit een aflevering mist. Oké, verder.

Duitse machinebouwer SUSS MicroTec investeert vijfenveertig miljoen euro in geavanceerde chipverpakking.

Erik: SUSS MicroTec, een Duitse maker van halfgeleider-apparatuur, steekt ongeveer vijfenveertig miljoen euro in een nieuw ontwikkelcentrum in Karlsruhe. De focus ligt op advanced packaging, oftewel het slim aan elkaar knopen van meerdere chips tot één krachtig systeem. Het klinkt saai, maar het is uitgegroeid tot een van de belangrijkste fronten in de industrie. Individuele chips kun je maar tot op zekere hoogte verkleinen. Daarna zit de winst in hoe handig je ze combineert, en dat is precies wat verpakkingstechniek doet.

Linda: Voor Europa raakt dit een gevoelige plek. De AI-boom drijft de vraag naar geheugen met hoge bandbreedte en dicht op elkaar gepakte processorstapels, en vrijwel alle geavanceerde verpakkingscapaciteit ter wereld staat op dit moment in Taiwan en Zuid-Korea. Een Europese apparatenbouwer die zijn onderzoeksbasis in Duitsland uitbreidt is een van de weinige echte industriële ankers die het continent in die keten heeft. En SUSS MicroTec levert gereedschap dat wereldwijd in fabrieken terechtkomt, dus wat in Karlsruhe gebeurt heeft effect ver buiten Duitsland.

Erik: Vergeleken met de honderden miljarden die in de VS en Azië worden ingezet is vijfenveertig miljoen euro een bescheiden bedrag. Maar gerichte investering in een smalle specialiteit is precies hoe Europese industrie historisch boven haar gewicht uitkomt, denk aan ASML in de lithografie. De vraag is of beleidssteun en klantvraag SUSS MicroTec en vergelijkbare bedrijven laten opschalen naar serieus marktaandeel, of dat ze een nichespeler blijven terwijl de volumegroei elders plaatsvindt.

Linda: Voor Nederlandse toeleveranciers rond Eindhoven en Enschede is dit een direct relevant signaal. Bedrijven als Besi in Duiven, dat zelf advanced packaging-machines maakt, zitten in dezelfde niche en profiteren als het Europese ecosysteem hier zwaarder op inzet. Als Duitsland en Nederland samen deze specialisatie kunnen opschalen, ontstaat er een klein maar strategisch belangrijk stuk van de AI-toeleveringsketen dat niet volledig afhankelijk is van Aziatische fabrieken.

OpenAI opent zijn krachtigste AI-modellen gratis voor honderdduizend academische onderzoekers wereldwijd.

Erik: OpenAI heeft een programma gelanceerd dat ChatGPT voor Academische Onderzoekers heet, en geeft daarmee gratis toegang tot zijn meest geavanceerde modellen, zowel in het gewone ChatGPT-product als in de programmeertool Codex. Het richt zich op wetenschappers, wiskundigen en ingenieurs, ruwweg honderdduizend van hen, met hogere gebruikslimieten, meer werkruimte voor lange documenten en uitgebreide onderzoeksfuncties. Het doel is volgens OpenAI om wetenschappelijke ontdekkingen te versnellen door frontier-AI direct in werkende laboratoria te leggen.

Linda: Onder die framing zit een distributiestrategie. Academische onderzoekers zijn de mensen die de volgende generatie AI-toepassingen gaan vormgeven, in geneeskunde, materiaalwetenschap en natuurkunde. Als zij nu op de infrastructuur van OpenAI gaan werken, groeien de papers, de methodes en de startups die daaruit voortkomen mee binnen dat ecosysteem. Google, Anthropic en Meta hebben op verschillende momenten vergelijkbare programma's gedraaid, en de concurrentie om de aandacht van onderzoekers is stevig.

Erik: Voor Europese universiteiten is het aanbod aantrekkelijk en ingewikkeld tegelijk. Aantrekkelijk, omdat toegang tot frontier-modellen duur is en onderzoeksbudgetten aan deze kant van de oceaan krap zitten. Ingewikkeld, omdat het versturen van onderzoeksdata via een Amerikaanse AI-aanbieder dezelfde vragen oproept waar Europese instellingen al jaren mee worstelen, rond datasoevereiniteit en rond de transparantieregels uit de EU AI-wet die vorige week zijn ingegaan.

Linda: Universiteiten zoals de UvA, de TU Delft en de Radboud Universiteit staan hier voor een concrete afweging. Gratis toegang tot krachtige modellen versnelt onderzoek, maar de juridische afdelingen van diezelfde universiteiten kijken kritisch mee, vooral bij medisch onderzoek waar patiëntdata een rol speelt. SURF, de ICT-samenwerking van Nederlandse onderwijs- en onderzoeksinstellingen, werkt inmiddels aan Europese alternatieven, maar die staan nog ver achter op de rekenkracht en de modelkwaliteit die OpenAI nu gratis aanbiedt. De keuze wordt: mee met de Amerikaanse stroom, of geduldig bouwen aan een eigen basis.

De versleutelde Zwitserse berichtenapp Threema geeft Europeanen een chat-app zonder telefoonnummer.

Erik: Tot slot twee dingen die je vandaag zelf kunt uitproberen. Als eerste Threema, een betaalde berichtenapp uit Zwitserland die stilletjes een aanhang heeft opgebouwd door heel Europa als serieus alternatief voor WhatsApp. Het bijzondere is dat je geen telefoonnummer of e-mailadres hoeft af te geven om je aan te melden. In plaats daarvan krijg je een willekeurige identificatie, en die wordt je identiteit. Alles is end-to-end versleuteld, en de servers staan in Zwitserland onder Zwitsers gegevensbeschermingsrecht.

Linda: Het is niet gratis, je betaalt eenmalig een paar euro, en volgens de ontwikkelaars is dat juist het punt. Als je niet betaalt, ben je meestal het product, en Threema's hele verhaal is dat het verdienmodel niet afhankelijk is van wat het over jou weet. De app ondersteunt groepschats, spraak- en videogesprekken, bestanden delen, en er is een aparte werk-versie die bedrijven en overheden in Duitsland, Oostenrijk en Zwitserland al gebruiken. Sommige overheidsdiensten stapten expliciet over omdat ze gevoelige communicatie uit Amerikaanse handen wilden houden.

Erik: Gebruikers melden dat de installatie op iPhone of Android in ongeveer vijf minuten klaar is, en er is een desktopversie voor wie liever vanaf de laptop chat. Reviewers roemen vooral de metadata-bescherming: zelfs het feit dat twee mensen met elkaar praten wordt niet op de servers van Threema opgeslagen. Het bekende nadeel van elk alternatief blijft: je moet de mensen met wie je wilt chatten ook overtuigen om de app te installeren.

Linda: Voor Nederlandse gebruikers die zich zorgen maken over waar hun berichten belanden, is Threema een van de weinige serieuze Europese opties. Het kost eenmalig ongeveer vijf euro, werkt op iPhone en Android, en de desktopversie loopt op Windows, Mac en Linux. Voor familiegroepen zal het lastig zijn om iedereen mee te krijgen, maar voor bijvoorbeeld journalisten, advocaten of zorgverleners die met gevoelige informatie werken is het een reële upgrade ten opzichte van WhatsApp.

Het gratis open-source programma Hugin plakt je vakantiefoto's aan elkaar tot strakke panorama's.

Erik: Het tweede om vandaag uit te proberen is Hugin, een gratis open-source programma dat een reeks overlappende foto's samensmelt tot één panoramabeeld. Wie ooit een breed landschap op vakantie probeerde vast te leggen en eindigde met drie of vier losse foto's die niet helemaal aansloten: Hugin is de tool die dat wél netjes aan elkaar plakt. Het draait op Windows, Mac en Linux, en wordt al meer dan vijftien jaar door een gemeenschap van vrijwilligers ontwikkeld.

Linda: Wat het interessant maakt is hoeveel controle je krijgt. De automatische modus regelt een eenvoudig panorama in een paar klikken, maar voor lastige belichting, bewegende objecten of een volledige driehonderdzestig graden virtuele tour zijn de handmatige instellingen echt krachtig. Fotografieliefhebbers gebruiken het voor van alles, van bruiloftsalbums tot architectuurdocumentatie. De interface oogt gedateerd, dat wordt vaak genoemd in reviews, maar het resultaat spreekt voor zich.

Erik: En cruciaal: alles draait op je eigen computer. Je foto's raken geen enkele clouddienst, wat prettig is als je beelden van je huis, je gezin of een gevoelige locatie samenvoegt. Het is een goed voorbeeld van rustige, volwassen open-source software die jaar na jaar blijft werken zonder om een abonnement of account te vragen.

Linda: Voor Nederlandse gebruikers is Hugin gratis te downloaden vanaf de projectwebsite, en er is een actieve Europese gemeenschap die handleidingen in het Nederlands en Duits heeft geschreven. Reken op een half uur om de basis onder de knie te krijgen, en dan kun je die verzameling losse foto's van de Deltawerken of het IJsselmeer eindelijk omzetten in één breed beeld dat je aan de muur kunt hangen.

Linda: Vandaag hadden we het over: de Amerikaanse miljardenimpuls voor AI-chips, honderdduizend AI-patenten in één jaar wereldwijd, de Duitse investering van SUSS MicroTec in chipverpakking, OpenAI dat zijn modellen opent voor academische onderzoekers, en twee dingen om zelf te proberen: de Zwitserse berichtenapp Threema en de gratis panoramatool Hugin.

Erik: Meer weten of reageren? Ga naar thestateoftech.nl of mail ons op info@doorzetters.net.

Erik: State of Tech, de techwereld in 15 minuten.