TSMC $265 mrd in Arizona: agentic AI drijft chiptekort

Linda: Welkom bij The State of Tech, vrijdag 17 juli 2026. Ik ben Linda Duursma.

Erik: En ik ben Erik Van Doorn. Vandaag: TSMC steekt nog eens honderd miljard dollar in Amerikaanse AI-chipfabrieken, China lanceert met negenentwintig landen een eigen wereldwijde AI-organisatie, Japan bouwt samen met NVIDIA de eerste nationale infrastructuur voor fysieke AI, Apple krijgt in China eindelijk groen licht voor zijn AI-functies via Alibaba, en tot slot twee dingen om zelf te proberen: de rustige schrijf-app Ghostwriter en de offline kaarten-app OsmAnd. We beginnen met de honderd miljard van TSMC.

TSMC belooft nog eens honderd miljard dollar voor Amerikaanse AI-chipfabrieken.

Linda: TSMC, het Taiwanese bedrijf dat het overgrote deel van 's werelds geavanceerde chips maakt, legt nog eens honderd miljard dollar bij in de Verenigde Staten. Daarmee komt de totale Amerikaanse investering op tweehonderdvijfenzestig miljard, en de investeringsbegroting voor dit jaar gaat richting vierenzestig miljard. Het geld gaat naar vier extra fabrieken en verpakkingsinstallaties op de site in Arizona, allemaal op twee-nanometertechnologie of beter. De directe aanleiding is heel specifiek: wat TSMC "agentic AI" noemt, dus AI-systemen die niet meer alleen antwoorden geven maar zelfstandig taken uitvoeren, software bedienen en dingen boeken. Die systemen vragen enorme hoeveelheden op maat gemaakte chips.

Erik: En dan zie je meteen wie er aan die kant van de rekening staat. Nvidia, Apple en AMD laten hun chips vrijwel allemaal bij TSMC bakken, dus als TSMC zegt dat er capaciteitstekorten zijn, betekent dat gewoon dat de vraag naar AI-hardware nog steeds harder stijgt dan het aanbod. De politieke laag is even belangrijk. Washington probeert al jaren de meest geavanceerde chipproductie op eigen bodem te krijgen, en dit is het meest concrete antwoord tot nu toe. Arizona verandert stilletjes in een tweede thuis van de allermodernste halfgeleiderproductie ter wereld.

Linda: Voor Europa is de vergelijking pijnlijk. De Europese Chips Act moest het Europese aandeel in de wereldwijde chipproductie tegen 2030 verdubbelen, maar de bedragen die nu in Arizona worden aangekondigd overtreffen het hele Europese budget met gemak. ASML in Veldhoven blijft weliswaar dé leverancier van de machines waarmee TSMC deze nieuwe fabrieken uitrust, dus indirect profiteert Nederland stevig mee. Maar de fysieke productie, en daarmee de banen en de strategische zeggenschap, verschuift naar de Amerikaanse woestijn. Dat is een keuze die in Den Haag en Brussel de komende jaren nog vaak terugkomt.

Erik: En let op de knock-on: hoe meer capaciteit Amerika binnentrekt, hoe krapper de wachtrij wordt voor Europese klanten van TSMC. Voor de Nederlandse maakindustrie, van chipmachines tot medische apparatuur, betekent dat langere levertijden en hogere prijzen voor de meest geavanceerde chips. Wie hier straks een AI-server, een auto of een röntgenapparaat wil bouwen, staat achter Arizona in de rij.

China lanceert met negenentwintig landen een eigen wereldwijde AI-organisatie.

Linda: Negenentwintig landen hebben zich formeel aangesloten bij een nieuw orgaan onder Chinese leiding, de World Artificial Intelligence Cooperation Organization. Het doel is om de Chinese invloed op AI-regelgeving en -inzet te institutionaliseren, vooral in opkomende economieën. Het aanbod is helder: soevereine AI tegen betaalbare voorwaarden, goedkope open-source-modellen, goedkopere hardware en gedeelde infrastructuur zonder afhankelijkheid van Amerikaanse exportvergunningen. Om dat te onderstrepen presenteerde Huawei tegelijk een nieuw AI-cluster, de Atlas 950 SuperPoD, dat werkt zonder Amerikaanse topchips.

Erik: Onder de diplomatieke laag zit dus een technische boodschap: China kan een serieus AI-fundament bouwen op zijn eigen stack. Voor landen in Zuidoost-Azië, Afrika en delen van Latijns-Amerika die al jaren moeite hebben om aan Nvidia-chips te komen, is dit een echt alternatief, geen loze slogan. Tegenover de Amerikaanse aanpak met exportcontroles en een gesloten club van bondgenoten ligt nu een tweede aanbod. Kom bij ons en je krijgt werkbare hardware met minder voorwaarden. Voor veel regeringen is dat aantrekkelijk.

Linda: Voor Europa is dit ongemakkelijk terrein. Brussel probeert al jaren de AI Act neer te zetten als mondiaal model voor betrouwbare AI, maar als negenentwintig landen zich achter een concurrerend Chinees kader scharen, verliest dat Europese verhaal aan gewicht. Voor Nederlandse bedrijven en universiteiten die in die landen actief zijn, van havenlogistiek tot waterbeheer, betekent het praktisch dat je vaker met Chinese AI-systemen te maken krijgt. En dat vraagt om beleid dat verder gaat dan alleen de eigen thuismarkt.

Linda: Even een kleine onderbreking. Luister je vaker naar The State of Tech? Druk dan op de likeknop en abonneer je, zodat je nooit een aflevering mist. Oké, verder.

Japan en NVIDIA bouwen de eerste nationale infrastructuur voor fysieke AI.

Erik: Japan doet iets wat geen enkel ander land op deze schaal heeft geprobeerd. Samen met NVIDIA en een bedrijf genaamd Noetra, gesteund door het Japanse ministerie van Handel, bouwt het land wat ze de eerste nationale infrastructuur voor fysieke AI noemen. Dus AI die dingen in de echte wereld aanstuurt: robots op fabrieksvloeren, zelfrijdende voertuigen, digitale tweelingen van havens en energiecentrales, industriële machines die zelf leren. De omvang is fors: dertienduizend zevenhonderdvijftig nieuwe NVIDIA-processoren gekoppeld aan zevenentwintigduizend vijfhonderd grafische chips van de volgende generatie, in een datacenter van honderdveertig megawatt. Dat is ongeveer het stroomverbruik van een kleine stad.

Linda: Dit is een heel andere strategie dan de meeste nationale AI-plannen, die zich vooral richten op chatbots en taalmodellen. Japan gokt erop dat de echte economische waarde van AI zit in het bewegen van atomen, niet alleen woorden. Gezien de Japanse sterktes in auto's, robotica en precisieproductie is dat een logische keuze. Het is meteen een manier om de eigen industrie concurrerend te houden tegenover Chinese rivalen die op precies dezelfde terreinen miljarden inzetten.

Erik: De les voor Nederland ligt voor het oprapen. De Rotterdamse haven, Schiphol, de kassenbouw in het Westland en de hightech maakindustrie in Brainport Eindhoven kampen allemaal met dezelfde druk: vergrijzing, personeelstekorten en hoge loonkosten. Fysieke AI, robots en digitale tweelingen zijn precies waar die knelpunten samenkomen. Een nationaal plan van deze omvang bestaat in Nederland niet, maar de bouwstenen wel. De vraag is of Den Haag de coördinatie durft op te pakken voordat Japanse en Chinese leveranciers de standaarden zetten waar wij ons vervolgens naar moeten voegen.

Apple krijgt in China groen licht voor AI-functies, maar draait op Alibaba in plaats van OpenAI.

Linda: Apple heeft een blokkade doorbroken waar het bedrijf ruim een jaar op vastzat. De Chinese toezichthouder heeft Apple Intelligence goedgekeurd voor gebruik op iPhones in China. En belangrijk: die functies draaien daar niet op de modellen van OpenAI, zoals in Europa en de Verenigde Staten, maar op de Qwen-modellen van Alibaba, met mogelijk een rol voor Baidu bij bepaalde onderdelen. Daarmee wordt hardop bevestigd wat de sector al maanden fluistert. De AI-wereld splitst in twee technologische stacks, en Apple heeft gekozen voor toegang tot honderden miljoenen Chinese klanten boven één wereldwijde oplossing.

Erik: Voor Chinese iPhone-gebruikers betekent het dat de AI-functies nu eindelijk werken: beeldgeneratie, schrijfhulp, slimme samenvattingen. Voor Apple is het cruciaal om overeind te blijven tegen Huawei en Xiaomi, die de laatste jaren stevig marktaandeel hebben afgesnoept. En voor Alibaba is dit een enorme opsteker: het meest waardevolle consumentenelektronicabedrijf ter wereld draait deels op jouw AI, dat is een visitekaartje van formaat.

Linda: Voor Europa zit er een subtieler punt onder dit verhaal. Het laat zien dat zelfs de grootste techbedrijven zich schikken naar lokale AI-regels als de markt groot genoeg is. Dat is precies het argument dat de Europese Commissie gebruikt voor de AI Act: stel hoge eisen, en bedrijven passen zich aan. Voor Nederlandse iPhone-bezitters verandert er niet direct iets, hier blijft OpenAI de motor onder Apple Intelligence. Maar wie zaken doet in China krijgt te maken met een compleet andere set AI-modellen, met andere trainingsdata, andere gevoeligheden en andere gaten. En dat vraagt om alerte compliance-afdelingen bij Nederlandse exporteurs.

Ghostwriter maakt van elke laptop een rustige, afleidingsvrije schrijfomgeving.

Erik: Tot slot twee dingen waar je vandaag zelf iets mee kunt. De eerste is een schrijf-app die Ghostwriter heet. Gratis, open-source, gebaseerd op markdown, en de app kleedt je scherm helemaal uit tot alleen de woorden. Geen opmaakbalken, geen meldingen, geen zijpanelen. Beschikbaar voor Windows en Linux, en er zijn vergelijkbare alternatieven voor Mac-gebruikers.

Linda: De aantrekkingskracht is simpel. De meeste moderne schrijftools, van Word tot Google Docs tot Notion, staan vol met knoppen, opmerkingen en AI-suggesties die tijdens het typen opduiken. Ghostwriter gaat de andere kant op: een donker scherm, een knipperende cursor en een live woordenteller. Het werkt met markdown, een simpele manier om koppen en lijstjes met gewone tekens te markeren, waardoor je document decennialang leesbaar blijft in elke editor. Gebruikers zeggen dat vooral de focus-modus het verschil maakt: alles behalve de zin die je schrijft wordt gedimd. Dat klinkt als een gimmick tot je een lang stuk moet schrijven.

Erik: Journalisten, romanschrijvers en studenten pikken de app om precies die reden op. En omdat hij open source is, gaat er niets van wat je typt naar een server, geen cloud-upload, geen trainingsdata. Bovendien draait Ghostwriter licht, ook op een oude laptop die met Word begint te hijgen. Exporteren naar PDF of HTML zit standaard ingebouwd. Voor iedereen die de komende weken een scriptie, een offerte of een lang rapport moet schrijven, is het twintig minuten installeren waard.

OsmAnd geeft je offline kaarten en navigatie door heel Europa, zonder tracking.

Linda: Het tweede tipje is een kaarten-app die OsmAnd heet. Hij gebruikt dezelfde onderliggende data als OpenStreetMap, het open, door de gemeenschap gebouwde alternatief voor Google Maps. Je downloadt hele landen of regio's van tevoren naar je telefoon en daarna werkt alles offline: auto-navigatie, wandelroutes, fietspaden, hikingpaden. Handig voor Europese reizen, waar je constant grenzen oversteekt en mobiel bereik in bergen, treintunnels of platteland tegen kan vallen.

Erik: Waar OsmAnd echt uitblinkt vergeleken met Google Maps is fietsen en wandelen. Hoogteprofielen, moeilijkheidsgraad van paden, berghutten, drinkwaterfonteinen, alle details die vrijwilligers door de jaren heen hebben toegevoegd. Recensenten zetten hem stelselmatig boven de grote apps voor alles wat van de hoofdweg af gaat. En omdat je geen kaartjes streamt, gaat je batterij een stuk langer mee op een lange dag buiten. De app is er voor iPhone en Android, met een ruime gratis versie en betaalde varianten als je onbeperkt wilt downloaden.

Linda: Het privacypunt is ook niet onbelangrijk. OsmAnd bouwt geen profiel op van waar je overal geweest bent. Geen advertentiemachine die meekijkt welke restaurants je zocht of welke hotels je bekeek. Voor de Nederlandse fietsvakantieganger die deze zomer door Frankrijk of Duitsland trekt, is dat een reden om hem naast Google Maps te zetten. De leercurve is iets steiler, maar dan heb je wel een kaart die overal werkt en niks over je doorgeeft. Vandaag hadden we het over: de honderd miljard van TSMC in Arizona, het nieuwe Chinese AI-blok met negenentwintig landen, Japans nationale infrastructuur voor fysieke AI, Apple Intelligence dat in China op Alibaba draait, en twee dingen om zelf te proberen: de schrijf-app Ghostwriter en de kaarten-app OsmAnd.

Erik: Meer weten of reageren? Ga naar thestateoftech.nl of mail ons op info@doorzetters.net.

Erik: State of Tech, de techwereld in 15 minuten.