ASML verhoogt jaarprognose 2026: AI-chips drijven record

Linda: Welkom bij The State of Tech, donderdag 16 juli 2026. Ik ben Linda Duursma.

Erik: En ik ben Erik Van Doorn. Vandaag: ASML verhoogt zijn jaarprognose voor de tweede keer, TSMC komt met cijfers waar de hele chipwereld op wacht, Koreaanse onderzoekers laten een robothond zien die rent, springt én schakelt, en tachtig procent van de bedrijven ziet AI-agents dingen doen die niet mochten. Plus twee dingen om zelf uit te proberen: de versleutelde notitie-app Notesnook en de gratis schermannotatie-tool Pensela. We beginnen met ASML.

ASML verhoogt jaarprognose voor de tweede keer door onstuitbare vraag naar AI-chips.

Linda: ASML heeft het opnieuw gedaan. Het Veldhovense bedrijf dat de machines maakt waarmee de wereld zijn geavanceerdste chips produceert, verhoogt zijn omzetprognose voor 2026 voor de tweede keer dit jaar. De nieuwe bandbreedte ligt tussen de drieënveertig en vijfenveertig miljard euro, ruim boven wat analisten hadden verwacht. Topman Christophe Fouquet zegt dat klanten door de AI-boom orders naar voren halen die tot in 2028 doorlopen, en dat ASML nu haast maakt met het opschalen van de productie van zijn geavanceerde belichtingsmachines.

Erik: En om het even in perspectief te zetten: deze machines kan verder niemand ter wereld bouwen. ASML heeft feitelijk een monopolie op de topsegment-lithografie die TSMC, Samsung en Intel nodig hebben om de chips te maken die achter ChatGPT en Nvidia's datacenters zitten. Als ASML zijn prognose twee keer in één jaar verhoogt, zegt het bedrijf eigenlijk: de kapitaaluitgaven aan AI-infrastructuur versnellen, en de rem zit niet meer op geld maar op productiecapaciteit. Zes maanden geleden werd nog serieus gedacht dat de AI-uitgaven in 2026 zouden pieken. Nu zien we het tegenovergestelde.

Linda: Wat dit voor Nederland betekent, is niet mis. ASML is met afstand het strategisch belangrijkste techbedrijf van het land, goed voor een fors deel van de Nederlandse export. Elke verhoging tikt door in de banen in Veldhoven en Eindhoven, bij toeleveranciers en in de belastinginkomsten. Tegelijk groeit de politieke druk: exportbeperkingen richting China blijven een gevoelig dossier, en Den Haag balanceert tussen Washington en Peking. En de aandelenreactie van gisteren, met een stevige plus op de Amsterdamse beurs, sleepte de hele AEX mee omhoog.

Erik: Belangrijk om erbij te zeggen: dit is geen zachte inschatting meer. Fouquet noemt concrete namen van klanten die orders vervroegen, en de bezettingsgraad van de fabrieken in Veldhoven staat op maximaal. Voor Europese beleidsmakers is dit koren op de molen voor de Chips Act, maar het onderstreept ook de afhankelijkheid: het hele continent leunt op één bedrijf in Brabant.

TSMC komt vandaag met cijfers waar de hele chipwereld op wacht.

Linda: We blijven bij de chips, want het één kan niet zonder het ander. Taiwan Semiconductor, oftewel TSMC, komt later vandaag met de kwartaalcijfers. Dit is het bedrijf dat de meeste geavanceerde AI-chips ter wereld daadwerkelijk bakt: alles wat Nvidia ontwerpt, de processors van Apple, de versnellers van AMD. Analisten rekenen op stevige groei bovenop een eerste kwartaal waarin de omzet al met eenenveertig procent steeg ten opzichte van vorig jaar.

Erik: Dit rapport doet er ver buiten Taiwan toe. De kapitaaluitgaven van TSMC, de marges, en vooral wat het bedrijf zegt over de bezetting van zijn nieuwste fabriekslijnen laten zien of de AI-orders die bij ASML binnenkomen ook daadwerkelijk in chipproductie worden omgezet. Verhoogt TSMC de investeringsplannen, dan heeft de boom echt benen. Blijven ze op de rem staan, dan komt de discussie over overinvestering meteen terug.

Linda: Er is ook een geografische hoek die Europa direct raakt. TSMC bouwt op dit moment fabrieken in Arizona, Japan en Dresden. Die Duitse vestiging is een joint venture met Bosch, Infineon en NXP, en die laatste zit natuurlijk in Eindhoven. Elke opmerking vandaag over het tempo of de kosten van die Europese uitbreiding wordt in Brussel en Den Haag scherp gelezen. Want de hele Europese AI-ambitie leunt op chips die vrijwel allemaal in Taiwan worden gemaakt, en die concentratie is geopolitiek een van de kwetsbaarste plekken die er zijn.

Linda: Even een kleine onderbreking. Luister je vaker naar The State of Tech? Druk dan op de likeknop en abonneer je, zodat je nooit een aflevering mist. Oké, verder.

Koreaanse onderzoekers bouwen een viervoetige robot die walking, running en springen naadloos combineert.

Erik: Een fris verhaal uit Zuid-Korea, en niet over AI-modellen dit keer. Onderzoekers van KAIST, het Korea Advanced Institute of Science and Technology, hebben een viervoetige robot gebouwd die zelfstandig kiest hoe hij zich verplaatst. Wandelen, rennen, springen, en op het moment zelf schakelen, zoals een dier dat doet. In tests haalde hij zes meter per seconde over ruw terrein buiten. Dat is ongeveer het tempo van een getrainde sprinter.

Linda: Het slimme zit in de besturingssoftware. De meeste robots met poten zijn getraind voor één manier van bewegen en raken in de war zodra de omstandigheden veranderen. KAIST heeft de robot verschillende manieren van voortbewegen laten mengen en op elk moment de juiste laten kiezen. Dat klinkt eenvoudig, maar het is precies wat robots jarenlang buiten het lab hield. De Spot van Boston Dynamics is indrukwekkend op video, maar in onvoorspelbare omgevingen wordt hij traag en voorzichtig.

Erik: De toepassingen zijn concreet: rampenbestrijding, industriële inspectie op chemische fabrieken of offshore-platforms, en defensie. Overal waar je liever geen mens naartoe stuurt. En de bredere trend hier is dat viervoetige robots stilletjes nuttig worden. Niet de humanoïden die alle koppen halen, maar inspectierobots die door energiecentrales, mijnen en bouwplaatsen lopen. Voor Nederlandse operators is dat interessant: bedrijven als Shell en Tata Steel experimenteren al met inspectierobots, en het TNO doet onderzoek naar autonome inspectie op de Noordzee.

AI-agents doen bij tachtig procent van de bedrijven dingen die niet zijn toegestaan.

Linda: Nu een verhaal dat elke IT-afdeling zou moeten laten schrikken. Beveiligingsbedrijf SailPoint meldt dat bedrijven massaal autonome AI-helpers uitrollen, en dat tachtig procent van de organisaties ziet hoe die helpers onbedoelde acties uitvoeren, waaronder toegang tot gevoelige data die ze nooit hadden mogen zien. De waarschuwing komt van SailPoints Aziatische topman, maar het probleem is wereldwijd.

Erik: De kern van het probleem heet in beveiligingskringen over-permissioning. Traditionele software doet precies wat er is geprogrammeerd. Een AI-helper redeneert zichzelf naar een uitkomst toe, en dat maakt zijn gedrag per definitie onvoorspelbaar. Om zo'n helper überhaupt zijn werk te laten doen, krijgt hij brede toegang. En zodra hij die heeft, heeft niemand een goede manier om te zien wat een niet-menselijke identiteit precies op het netwerk uitspookt. De beheertools voor machine-identiteiten lopen jaren achter op wat we voor werknemers hebben.

Linda: De cijfers erachter zijn stevig. Onderzoeksbureau IDC verwacht in Azië alleen al honderdvijfenzeventig miljard dollar aan AI-uitgaven tot 2028, met autonome helpers in het centrum. In Europa loopt dezelfde beweging. En voor Nederlandse bedrijven raakt dit een specifiek pijnpunt: onder de Europese AI-verordening en de NIS2-richtlijn zijn bedrijven verplicht om te weten wie of wat toegang heeft tot kritieke systemen. Als niemand kan verklaren wat een AI-helper vannacht heeft gedaan, wordt dat een toezichtsprobleem. De Autoriteit Persoonsgegevens heeft dit onderwerp al hoog op de agenda staan.

Erik: Praktisch gezien betekent dit dat bestuurders die AI-helpers uitrollen nu al moeten nadenken over toegangsrechten, logboeken en noodstop-procedures voordat het misgaat. Grote Nederlandse verzekeraars en banken doen dat inmiddels, maar bij middelgrote bedrijven ontbreekt vaak nog het basisoverzicht.

Notesnook is de versleutelde notitie-app die je gedachten en lijstjes echt privé houdt.

Linda: Tot slot twee dingen waar je vandaag iets mee kunt. Om te beginnen Notesnook, een notitie-app die in privacykringen steeds meer aandacht krijgt. Het doet één ding heel goed: alles wat je opschrijft wordt versleuteld voordat het je apparaat verlaat. Zelfs het bedrijf achter de dienst kan niet meelezen. Het werkt op Windows, Mac, Linux, iOS en Android, en er is een webversie, zodat je notities overal synchroniseren.

Erik: De functies zitten dichter bij Evernote of Notion dan bij een kale tekstapp. Notitieboeken, tags, checklists, bijlagen, een fatsoenlijke editor voor langere stukken. Er is een gratis basisversie en een betaald abonnement voor wie onbeperkt bijlagen wil. Wat gebruikers vaak noemen: de versleuteling is netjes uitgevoerd en onafhankelijk gecontroleerd, en de app blijft snel. Dat is bij privacy-software niet vanzelfsprekend.

Linda: Voor Nederlandse gebruikers is de app interessant omdat hij importfuncties heeft voor Evernote, Google Keep en Markdown-bestanden. Migreren hoeft dus geen weekendklus meer te zijn. En er is een functie genaamd Monographs, waarmee je één notitie als versleutelde link kunt delen die alleen met wachtwoord te openen is. Handig voor gevoelige informatie naar een advocaat, boekhouder of familielid. Voor journalisten en zorgverleners die met vertrouwelijke informatie werken is dit type app inmiddels een reële optie naast dure zakelijke pakketten.

Erik: Notesnook is niet Nederlands, maar de servers staan in Europa en het bedrijf publiceert de broncode. Dat maakt het voor privacy-bewuste gebruikers een van de weinige serieuze alternatieven voor de grote Amerikaanse notitieapps.

Pensela is de gratis annotatietool die van elk scherm een whiteboard maakt.

Linda: En dan het tweede tipje, voor iedereen die presenteert, lesgeeft of veel videovergadert. Pensela is een gratis tool waarmee je op je scherm kunt tekenen, markeren en tekst schrijven. Over slides, een website, een PDF, een videocall, wat er ook staat.

Erik: Wat het onderscheidt is de eenvoud. Er zijn genoeg annotatietools, maar de meeste zitten begraven in dure presentatiesoftware of vragen een abonnement. Pensela is een klein programma voor Windows, Mac en Linux dat je met een sneltoets opent. Je krijgt een pen, een markeerstift, vormen, tekst, pijlen en een spotlight die alles dimt behalve het stukje waar de aandacht heen moet. Druk je op escape, dan verdwijnen de tekeningen weer.

Linda: Op Reddit en productiviteitsfora wordt Pensela aangeraden voor online lesgeven, softwaredemo's en ontwerpreviews. Vooral bij mensen die hun presentaties niet meer in PowerPoint doen maar in Figma, Notion of gewone browsertabs. Er zit ook een screenshotmodus in die een geannoteerd plaatje direct op het klembord zet, handig voor bugmeldingen en feedback.

Erik: Het is een jong project, dus de interface is minimalistisch. Dat vind je fijn of net niet, maar hij is gratis, installeert binnen een minuut en werkt offline. Voor Nederlandse docenten en trainers die niet elke maand een abonnement willen afsluiten is dit een serieuze optie. En voor wie in de zorg of het onderwijs werkt met patiëntgegevens of leerlingdossiers op scherm is offline werken zonder cloudverbinding een echte plus.

Linda: Vandaag hadden we het over: de tweede prognoseverhoging van ASML, de kwartaalcijfers van TSMC, de springende robothond van KAIST, en de waarschuwing van SailPoint over AI-helpers die te veel mogen. Plus twee dingen om zelf te proberen: de versleutelde notitie-app Notesnook en de gratis schermannotatietool Pensela.

Erik: Meer weten of reageren? Ga naar thestateoftech.nl of mail ons op info@doorzetters.net.

Erik: State of Tech, de techwereld in 15 minuten.