China vangt herbruikbare raket op zee: ruimtevaart verschuift

Linda: Welkom bij The State of Tech, woensdag 15 juli 2026. Ik ben Linda Duursma.

Erik: En ik ben Erik Van Doorn. Vandaag: China vangt voor het eerst een herbruikbare raket op in zee, OpenAI biedt Washington een belang van tweeënveertig miljard dollar aan, het Witte Huis lanceert Gold Eagle voor AI-cybersecurity, Intel steekt bijna zes miljard in zijn Ierse chipfabriek, en twee dingen om vandaag uit te proberen: de anonieme messenger SimpleX Chat en de gratis e-book-bibliotheek Calibre. We beginnen met de Chinese raketvangst op zee.

China vangt voor het eerst een herbruikbare raket op in een net op zee.

Linda: China heeft iets voor elkaar gekregen dat tot nu toe alleen SpaceX en Blue Origin lukte. De staatsraketbouwer haalde vrijdag voor het eerst een herbruikbare boostertrap terug. Een Lange Mars 10B ging om kwart over twaalf 's middags lokale tijd de lucht in vanaf het eiland Hainan. Zo'n tien minuten later daalde de eerste trap terug uit de ruimte en zette zichzelf neer op een schip in de Zuid-Chinese Zee. Op dat schip stond een frame met vier poten, en over het dek waren kabels gespannen in een rasterpatroon. Die kabels vingen de raket op precies het moment dat de landingsmotoren uitgingen. De bovenste trap ging door naar de baan om de aarde en zette daar een satelliet af. De Chinese autoriteiten spraken van een compleet succes.

Erik: En dat vangnet is het echt nieuwe. SpaceX zet zijn Falcon 9 gewoon rechtop op poten, Blue Origin doet het net zo met New Glenn, en met Starship gebruikt SpaceX die enorme mechanische armen bij de lanceertoren. China koos iets ertussenin: een drijvend platform met een kabelnet dat de booster opvangt terwijl hij afremt. Waarom dit ertoe doet: herbruikbare raketten hebben van SpaceX de grootste lanceerder ter wereld gemaakt. Als je een booster terugkrijgt, kun je dezelfde hardware opnieuw gebruiken, en dat verlaagt de kosten enorm. Tot afgelopen vrijdag hadden alleen twee Amerikaanse bedrijven dit gekraakt. Dat China nu aansluit, is een echte verschuiving in de wereldwijde ruimtevaart, en de andere landingsmethode maakt duidelijk dat ze niet even bij de buurman zijn gaan spieken.

Linda: Voor Europa is dit ongemakkelijk nieuws. ArianeGroup is nog altijd bezig met een herbruikbare versie van de Ariane, en die is nog jaren van een eerste testvlucht verwijderd. Nederlandse ruimtevaartbedrijven zoals Airbus in Leiden en de partners rond ESTEC in Noordwijk hangen sterk af van de Europese lanceercapaciteit. Als China dadelijk goedkoper satellieten in een baan kan zetten dan Europa, dan schuift de markt voor commerciële lanceringen verder weg richting Azië en de Verenigde Staten. Tegelijk is dit ook een strategisch signaal: de ruimte wordt drukker, en de spelers die de kosten omlaag weten te krijgen, bepalen wie er straks satellieten voor internet, aardobservatie en defensie omhoog stuurt.

OpenAI biedt de Amerikaanse overheid een belang van tweeënveertig miljard dollar aan.

Erik: OpenAI heeft in Washington een opmerkelijk voorstel op tafel gelegd. Het bedrijf wil de Amerikaanse overheid een aandelenbelang van vijf procent geven, ongeveer tweeënveertig miljard dollar waard op basis van de recente waardering van achthonderdtweeënvijftig miljard. Topman Sam Altman heeft het idee gepitcht bij hoge Amerikaanse functionarissen, als onderdeel van een breder concept: dat de grootste Amerikaanse AI-bedrijven een stuk van hun aandelen in een publiek fonds stoppen. De vergelijking die erbij wordt gemaakt is het Alaska Permanent Fund, waar inwoners jaarlijks een uitkering krijgen uit olie-inkomsten van de staat.

Linda: De timing is veelzeggend. OpenAI bereidt naar verluidt een vertrouwelijke voorbereiding op een beursgang voor, en het bedrijf staat onder toenemende druk in Washington: op veiligheid, op auteursrecht en op mededinging. Als je Washington een aandeel geeft, krijgt de overheid er direct belang bij dat je blijft bestaan en groeit. Peilingen die naast het voorstel worden aangehaald, suggereren dat een deel van de Amerikaanse werknemers publiek eigendom in AI-bedrijven eigenlijk wel ziet zitten. Maar het is nog steeds een voorstel, geen deal, en het is onduidelijk of Washington hier serieus op ingaat.

Erik: Voor Europese toezichthouders roept dit ongemakkelijke vragen op. Brussel heeft de AI Act gebouwd op het idee dat overheden AI-bedrijven op afstand reguleren. Als Washington straks aandeelhouder is in het grootste AI-lab ter wereld, verandert die dynamiek volledig. Europese AI-bedrijven zoals Mistral in Frankrijk of Aleph Alpha in Duitsland concurreren dan niet meer alleen met private Amerikaanse concurrenten, maar met een bedrijf waarin de Amerikaanse staat mee-eigenaar is. Voor Nederland, waar veel bedrijven en overheden OpenAI-producten inzetten via Microsoft, is het een reden om nog eens goed te kijken naar welke afhankelijkheden er precies liggen.

Linda: Even een kleine onderbreking. Luister je vaker naar The State of Tech? Druk dan op de likeknop en abonneer je, zodat je nooit een aflevering mist. Oké, verder.

Het Witte Huis lanceert Gold Eagle om AI-kwetsbaarheden centraal te coördineren.

Erik: Het Witte Huis heeft een nieuwe operatie gepresenteerd die Gold Eagle heet. Die is opgezet onder een recent presidentieel besluit van president Trump en werkt als een centraal doorgeefluik. Open-source-projecten en bedrijven die kritieke infrastructuur draaien, kunnen daar kwetsbaarheden melden en snel gepatcht krijgen. De redenering is dat AI inmiddels overal in kritieke systemen zit, en dat de oude manier van beveiligingslekken opsporen en dichten simpelweg te traag is geworden.

Linda: Interessant is vooral hoe het in de praktijk moet werken. In plaats van dat elke bank, elke netbeheerder en elke clouddienst dezelfde code afspeurt op dezelfde fouten, centraliseert Gold Eagle dat werk. Er wordt AI ingezet om patronen sneller te herkennen, en de resultaten gaan met prioriteitslabel naar federale diensten en naar bedrijven in sectoren als financiën en energie. Dubbel werk elimineren klinkt saai, maar op nationale schaal levert het echt tijdswinst op. En kleinere organisaties krijgen zo toegang tot dreigingsinformatie die eerst alleen bij de grootste bedrijven beschikbaar was.

Erik: Voor Europa liggen de parallellen en de gaten voor het oprapen. De EU heeft al ENISA als cyberagentschap, en de NIS2-richtlijn verplicht kritieke operators om incidenten te melden. Maar er is niets vergelijkbaars met Gold Eagle: één centraal AI-punt dat gepatchte kwetsbaarheden dwars door sectoren heen deelt. Nederlandse industrieclubs en het Nationaal Cyber Security Centrum vragen al langer om zoiets. De Amerikaanse aanpak laat zien hoe het eruit kan zien; de vraag is of Brussel dat model overneemt of iets eigens optuigt.

Intel steekt bijna zes miljard dollar in de uitbreiding van zijn Ierse chipfabriek.

Linda: Intel investeert vijf miljard euro, omgerekend zo'n vijf komma zeven miljard dollar, in zijn fabriek in Leixlip, vlakbij Dublin. Het geld gaat naar meer productie van de Xeon 6-serverchips en naar de volgende generatie processoren op Intels nieuwste productieproces. Concreet betekent dat opgewaardeerde cleanrooms, nieuwe machines, uitgebreide interne transportsystemen en meer onderzoek en ontwikkeling. De bouw is dit jaar begonnen, en Intel belooft nieuwe hightechbanen in Ierland.

Erik: De vestiging in Leixlip is al een van de grootste chipfabrieken van Europa, en deze investering verankert hem verder als strategisch anker. Serverchips zijn wat datacenters draaiende houdt, en datacenters zijn wat de AI-boom aandrijft. Intel bouwt dus binnen de EU aan capaciteit om die vraag te bedienen. Dat is relevant voor de Europese Chips Act, die als doel heeft om Europa's aandeel in de wereldwijde chipproductie in 2030 verdubbeld te hebben. Ierland alleen brengt Europa er niet, maar dit is wel een stevig puzzelstuk.

Linda: Er zit een kanttekening bij. Intel heeft financieel een paar zware jaren achter de rug en heeft andere uitbreidingsplannen teruggeschroefd of uitgesteld, waaronder een veel grotere fabriek die in Duitsland gepland stond. Dus bijna zes miljard in Ierland is fors, maar het is geen terugkeer naar het megaprojecten-tijdperk waar Europa op hoopte. Voor Nederland is de Ierse fabriek indirect belangrijk: ASML in Veldhoven levert de EUV-machines waarmee de meest geavanceerde chips gemaakt worden, ook op deze site. Elke keer dat Intel in Europa uitbreidt, wordt de Nederlandse toeleveringsketen actiever.

SimpleX Chat is de versleutelde messenger die je identiteit zelfs voor de servers verbergt.

Erik: Tot slot twee dingen waar je vandaag iets mee kunt. De eerste is een messenger die SimpleX Chat heet. Gratis, open-source, en met een fundamenteel andere aanpak van privacy dan de meeste alternatieven. Signal en WhatsApp hebben nog altijd je telefoonnummer nodig om je te identificeren. SimpleX gebruikt helemaal geen vaste identificatie. Geen account, geen telefoonnummer, geen e-mailadres, zelfs geen willekeurig nummer dat aan jou vastzit. Je legt contact met iemand door een QR-code te scannen of een eenmalige link te openen, en daarna gaan de berichten via servers die niet weten wie met wie praat.

Linda: Die keuze is wat het interessant maakt. Zelfs de servers die berichten doorgeven, kunnen geen sociaal netwerk in kaart brengen, omdat er geen blijvende identiteit is om aan op te hangen. Gebruikers omschrijven het als een terugkeer naar hoe Signal ooit voelde: minimaal en schoon, in plaats van volgepakt met functies. Het draait op iPhone, Android, Windows, macOS en Linux, en het ondersteunt tekst, spraak- en videogesprekken plus bestandsdelen. Installatie duurt zo'n twee minuten: app installeren, een weergavenaam kiezen die alleen je contacten zien, en een uitnodigingslink genereren.

Erik: Voor journalisten, advocaten, bronnen van klokkenluiders of iedereen die simpelweg niet wil dat zijn contactennetwerk in kaart wordt gebracht, is dit een serieuze optie. Het project wordt ontwikkeld door een klein team in het Verenigd Koninkrijk, en de code is onafhankelijk gecontroleerd. In reviews wordt vooral de bescherming van metadata geprezen, want dat is meestal de zwakke plek in messengers die zichzelf veilig noemen. Voor Nederlandse gebruikers die post-Snowden nog een stap verder willen dan Signal: hier ligt de volgende trap.

Calibre is de gratis e-book-bibliotheek die van je e-reader eindelijk een echte boekenkast maakt.

Linda: De tweede is Calibre. Als je ooit een e-book hebt gekocht, een pdf hebt gedownload om later te lezen, of iets hebt geleend via een bibliotheek-app en daarna kwijt bent geraakt, dan is Calibre het antwoord. Het is een gratis, open-source desktopprogramma dat je hele e-book-verzameling op één plek beheert. Het werkt op Windows, macOS en Linux, en wordt al jaren onderhouden door een klein team onder leiding van een Brits-Indiase ontwikkelaar.

Erik: Wat het doet: elk e-book dat je hebt wordt geïmporteerd, netjes voorzien van auteur, genre en cover, en gesynchroniseerd met je Kindle, Kobo of andere e-reader via USB of draadloos. Het converteert ook tussen formaten, dus een EPUB uit de ene webwinkel wordt leesbaar op een apparaat dat alleen zijn eigen formaat wil. Gebruikers noemen het vaak de bibliotheek-app die de fabrikanten zelf nooit hebben gebouwd.

Linda: De reden om er vandaag mee te beginnen is dat Calibre ook als nieuwslezer werkt. Je kunt hem instellen om elke ochtend artikelen op te halen uit kranten en tijdschriften, die te bundelen als e-book en automatisch naar je e-reader te sturen. Wie 's ochtends in de trein zit of graag weg is van een verlicht scherm, zweert bij die werkwijze: geen tablet, gewoon het ochtendnieuws op e-ink. Instellen duurt zo'n tien minuten en daarna draait het zelf. Voor Nederlandse lezers is er een bonus: Calibre gaat om met boeken uit elke taal en elke winkel, dus de versnippering tussen bijvoorbeeld bol, Kobo en Amazon-formaten wordt eindelijk werkbaar.

Linda: Vandaag hadden we het over: China's eerste terugkeer van een herbruikbare raket op zee, OpenAI dat Washington een aandelenbelang aanbiedt, het Amerikaanse Gold Eagle voor AI-cybersecurity, Intels miljardeninvestering in de Ierse chipfabriek, en twee dingen om zelf te proberen: de anonieme messenger SimpleX Chat en de gratis e-book-bibliotheek Calibre.

Erik: Meer weten of reageren? Ga naar thestateoftech.nl of mail ons op info@doorzetters.net.

Erik: State of Tech, de techwereld in 15 minuten.