GPT-5.6 na overheidscheck: OpenAI opent zwaarste model

Linda: Welkom bij The State of Tech, dinsdag 14 juli 2026. Ik ben Linda Duursma.

Erik: En ik ben Erik Van Doorn. Vandaag: OpenAI zet zijn krachtigste model publiek na een officiële veiligheidscheck, China grijpt in op AI-vriendjes en -vriendinnetjes, Utah laat een chatbot recepten verlengen zonder dokter, en Koreaanse onderzoekers bouwen een vloeibare metaalrobot die door kieren kruipt. Plus twee dingen om vandaag te proberen: de Europese schrijfhulp LanguageTool en de gratis fotobewerker Ansel. We beginnen met OpenAI en die overheidscheck.

OpenAI zet zijn krachtigste GPT-5.6-modellen publiek na een formele overheidscheck.

Linda: OpenAI gooit later deze week zijn zwaarste modellen tot nu toe open voor het publiek. Het gaat om een nieuwe familie die GPT-5.6 heet, met drie varianten: Sol, Terra en Luna. Sol is de topper, gericht op zware redeneertaken, programmeerwerk en wetenschappelijk onderzoek. OpenAI claimt dat het model op al die drie fronten de beste prestaties tot nu toe neerzet. Maar het echte nieuws zit niet in de benchmarks. Het zit in de aanloop naar de lancering.

Erik: Precies daar wordt het interessant. Deze release volgt op een formele veiligheidsbeoordeling die OpenAI samen met overheidspartners heeft gedaan. Dat is voor het eerst op deze schaal. Toezichthouders en veiligheidsonderzoekers vragen al jaren om precies zo'n check vooraf, en nu is het gebeurd. Tegelijk laat OpenAI meteen doorschemeren dat het dit niet als vaste procedure wil voor elke volgende release. Dus je ziet in één beweging én een precedent, én een grens die het bedrijf zelf alvast probeert te trekken.

Linda: Voor Europa is dit meer dan zomaar een productlancering. Nederlandse ontwikkelaars, startups en onderzoekers krijgen toegang tot een model dat tot voor kort alleen in besloten pilots draaide. Veel bedrijven hier bouwen nog op oudere modellen en wachten stiekem al maanden op de volgende sprong. Sol landt precies in het midden van de discussie over Europese digitale soevereiniteit: we willen zelf AI-infrastructuur, maar we gebruiken massaal de Amerikaanse modellen die vandaag beter zijn.

Erik: En het raakt de AI Act direct. Die verplicht risicobeoordelingen voor de zwaarste modellen, maar de invulling loopt nog. Wat OpenAI nu vrijwillig doet met de Amerikaanse overheid, is precies wat Brussel straks wettelijk wil afdwingen. Voor de Autoriteit Persoonsgegevens en de nieuwe Europese AI-toezichthouder is dit een gratis casestudy: dit is dus hoe het eruitziet als een topmodel eerst langs officiële beoordelaars gaat. De vraag die overblijft: krijgt de EU dezelfde inzage die Washington kreeg, of moet Europa het doen met een samenvatting achteraf?

China verbiedt AI-romancecompanions uit vrees voor afhankelijkheid en uitbuiting.

Linda: China grijpt in op een van de snelst groeiende hoeken van AI voor consumenten: emotioneel intieme chatbots. Vanaf volgende week gelden er nieuwe regels die zich specifiek richten op AI-vriendjes en -vriendinnetjes. Toezichthouders zeggen dat die apps eenzaamheid uitbuiten, afhankelijkheid vergroten en intimiteit tot een commercieel product maken. ByteDance, Alibaba en Tencent halen nu al functies weg waarmee gebruikers een persoonlijke AI-partner konden aanmaken.

Erik: Wat deze ingreep bijzonder maakt, is de invalshoek. Dit gaat niet over privacy of desinformatie, maar over emotioneel ontwerp. Companion-chatbots zijn in China een miljardenmarkt geworden, met miljoenen betalende gebruikers. De regels raken juist de functies die die apps kleverig maken: het geheugen dat de AI laat aanvoelen als een langdurige partner, betaalde cadeautjes, oplopende emotionele binding. Peking behandelt het opwekken van intimiteit op schaal in feite als een volksgezondheidsvraagstuk.

Linda: In Nederland staan dezelfde apps gewoon in de App Store en Google Play, grotendeels ongereguleerd op productniveau. De AI Act raakt manipulatie en kwetsbare gebruikers, maar schrijft niet uit hoe je emotionele afhankelijkheid tegengaat. Jeugdzorg en GGZ-instellingen zien intussen wel de eerste casussen binnenkomen van tieners met een sterke band met een chatbot. Als de Chinese aanpak werkt, ligt er ineens een concreet voorbeeld op tafel voor Brussel: niet alleen dataregels, maar ook regels voor gedragontwerp.

Erik: Wat dit ook laat zien, is dat China bereid is snel productfuncties te verbieden waar Europa nog vooral rapporten over schrijft. Voor Nederlandse ouders en scholen is dat relevant, want de gebruikers zijn er ook hier. Onderzoekers wijzen erop dat de kwetsbaarste groep, jongeren en mensen met sociale problemen, wereldwijd hetzelfde patroon vertoont: eerst experimenteren, dan wennen, dan afhankelijk worden. Peking loopt nu voorop met een antwoord dat je hier op zijn vroegst over een paar jaar krijgt.

Linda: Even een kleine onderbreking. Luister je vaker naar The State of Tech? Druk dan op de likeknop en abonneer je, zodat je nooit een aflevering mist. Oké, verder.

Utah laat AI-chatbot Doctronic recepten verlengen zonder dokter, en ontketent een medisch debat.

Erik: In de Amerikaanse staat Utah kan een inwoner sinds kort zijn herhaalrecept online aanvragen via een chatbot met de naam Doctronic. Geen doktersbezoek nodig, geen huisarts in de lus. Het draait binnen een zogeheten regelgevende testomgeving, waarin de staat bestaande wetten opzij mag zetten voor AI-technologie die volgens Utah veelbelovend is. Artsen, juristen en volksgezondheidsexperts staan er lijnrecht tegenover elkaar over.

Linda: En het debat is echt niet gek. Een herhaalrecept is een van de meest routinematige taken in de huisartsenzorg, dus automatiseren scheelt tijd voor complexere gevallen. Tegelijk zit er in elk verlengingsverzoek een stukje oordeel: werkt het middel nog, zijn er nieuwe bijwerkingen, is er iets veranderd in het leven van de patiënt. Dat aan een chatbot overlaten betekent vertrouwen dat de AI zelf weet wanneer een mens ernaar moet kijken. En de sandbox roept een grotere vraag op: hoe ver willen toezichthouders bestaande vergunningsregels oprekken voor systemen die nooit een klinische studie hebben doorlopen?

Erik: Voor Nederland is dit een voorproefje. Het Europees Geneesmiddelenbureau en de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd zijn tot nu toe voorzichtig met AI in het voorschrijven, en de BIG-registratie maakt een Utah-achtige uitzondering hier vrijwel onmogelijk. Maar de druk loopt op. Huisartsen zitten overvol, wachttijden groeien, en Nederlandse zorgstartups experimenteren allang met AI die triage of herhaalrecepten voorbereidt, altijd met een arts als eindstation.

Linda: De vraag is hoelang die menselijke eindcontrole houdbaar blijft als de administratieve last blijft groeien. Wat Utah nu doet, dwingt een gesprek af dat in Nederland nog vooral in commissies plaatsvindt. Als het pilotprogramma daar zonder grote incidenten draait, komt de vraag hier vanzelf op tafel: waarom mag een chatbot in Salt Lake City iets wat in Utrecht nog niet mag?

Koreaanse onderzoekers bouwen een vloeibare metaalrobot die splitst, samenkomt en door kleine kieren perst.

Erik: Dit klinkt echt als sciencefiction, maar het is een publicatie van onderzoekers van de Seoul National University en Gachon University. Ze hebben een magnetische robot van vloeibaar metaal gebouwd die op commando van vorm verandert. Hij splitst zich in losse druppels, komt weer samen in één geheel, en perst zich door openingen die veel kleiner zijn dan hijzelf. Ze noemen het een pantserde vloeistofrobot, geïnspireerd op hoe biologische cellen zich gedragen.

Linda: De slimme truc zit in dat pantser. Puur vloeibaar metaal is instabiel en plakkerig. Door er magnetische deeltjes omheen te leggen, krijg je iets wat zijn vorm houdt als dat nodig is, vervormt als dat handiger is, en precies reageert op een extern magneetveld. Die combinatie is jarenlang de heilige graal geweest van zachte robotica. Toepassingen liggen precies daar waar starre robots vastlopen: minimaal invasieve operaties in het menselijk lichaam, inspectie van machines zonder ze uit elkaar te halen, en zoekacties in ingestorte gebouwen.

Erik: Voor Nederland is dit direct relevant. TU Delft en TU Eindhoven doen sterk werk in zachte robotica en medische micro-instrumenten, en dit soort doorbraken reist snel door de academische wereld. Verwacht dat Nederlandse labs binnen enkele maanden proberen het resultaat te reproduceren. De medische kant is extra interessant vanwege de sterke medisch-technische sector rond de universiteiten en de Europese regels voor medische hulpmiddelen, die strenger zijn dan de Amerikaanse.

Linda: En dat zorgt voor een dubbele beweging. Aan de ene kant kan Europa de standaard zetten voor veilige toepassing in het lichaam, aan de andere kant vertraagt het de weg naar de patiënt. De Koreaanse doorbraak is voorlopig een laboratoriumresultaat, geen product. Maar hij verschuift wel wat mogelijk is: een robot die zich vloeibaar door een bloedvat beweegt en zich pas verhardt op de plek waar hij moet werken, is opeens een stap dichterbij dan gisteren.

LanguageTool is de gratis Europese grammaticacontrole die privé draait en dertig talen spreekt.

Erik: Tot slot twee dingen die je vandaag zelf kunt proberen. We beginnen met iets voor iedereen die veel schrijft, of gewoon mails verstuurt zonder rare tikfouten. LanguageTool is een schrijf- en stijlcontrole gebouwd door een Duits team, en is een van de sterkste alternatieven voor de grote Amerikaanse schrijfhulpen. Het werkt in ruim dertig talen, waaronder Nederlands, en vangt dingen die een gewone spellingscontrole mist: houterige zinnen, verkeerde toon, valse vrienden tussen talen, en typische fouten van niet-moedertaalsprekers.

Linda: Wat het voor Europese gebruikers apart maakt, is waar de verwerking gebeurt. Er is een gratis browser-uitbreiding voor Chrome, Firefox en Edge die overal werkt waar je typt: Gmail, Outlook, Google Docs, LinkedIn. Er zijn ook plug-ins voor Microsoft Word en Google Docs, en een aparte desktop-app. De gratis versie dekt het meeste dagelijkse schrijfwerk. Er is een betaalde variant met diepere stijlanalyse en langere teksten, maar volgens gebruikers is de gratis versie voor de meeste mensen al meer dan genoeg.

Erik: Het privacy-argument is voor Nederland de kern. LanguageTool zit in Duitsland, valt onder Europese dataregels, en biedt een variant die je zelf op je eigen server kunt draaien. Advocatenkantoren, ziekenhuizen en overheidsdiensten in heel Europa hebben die zelf-gehoste versie omarmd, juist omdat er dan geen tekst het gebouw uit gaat. Voor gemeenten en zorginstellingen die worstelen met de vraag of ze gevoelige teksten wel door een Amerikaanse dienst mogen sturen, is dit een direct bruikbaar antwoord.

Linda: Het installeren duurt letterlijk twee minuten. Even de browser-uitbreiding aanzetten, en je krijgt meteen suggesties terwijl je typt. Voor tweetalige werknemers die dagelijks tussen Nederlands en Engels wisselen, of tussen Nederlands en Duits, is de vertaal-context extra prettig. Kortom: gratis, Europees, snel op te zetten, en het werkt in vrijwel elke schrijfomgeving.

Ansel is de gratis open-source fotobewerker die Lightroom een serieuze Europese concurrent geeft.

Erik: En om af te sluiten iets voor iedereen met een fotobibliotheek die stilletjes uit de hand loopt. Ansel is een gratis, open-source fotobewerker gebouwd door een klein Europees team, als vriendelijkere afsplitsing van het bekende Darktable-project. Het verwerkt rauwe bestanden van elk groot cameramerk, biedt professionele bewerkingsgereedschappen, en draait volledig op je eigen computer. Geen cloud-upload, geen maandabonnement, geen account.

Linda: De pitch is helder. Gebruikers melden dat Ansel de serieuze bewerkingskracht van Darktable behoudt, maar de intimiderende complexiteit eruit sloopt. De interface is rustiger, de standaardinstellingen logischer, de leercurve veel milder. Je krijgt gewoon rauwe verwerking, kleurcorrectie, lensprofielen, ruisonderdrukking en niet-destructieve bewerking, waarbij het origineel dus altijd onaangetast blijft. Het draait op Windows, Mac en Linux.

Erik: Voor Nederlandse gebruikers is dat een prettige sweet spot. Veel fotografen zijn moe van abonnementen waarbij hun bibliotheek in feite in een Amerikaanse cloud leeft. Ansel houdt alles lokaal, en omdat het open source is, kan de code volledig worden gecontroleerd. Fotoclubs, journalistiekopleidingen en freelancers in heel Europa raden het om precies die reden aan. Reken wel op één avond om te wennen aan waar alle knoppen zitten. Daarna vervangt het voor veel taken de dure abonnementssoftware volledig.

Linda: Vandaag hadden we het over: de publieke lancering van GPT-5.6 na een overheidscheck, China dat AI-romancecompanions aan banden legt, de chatbot Doctronic die in Utah recepten verlengt, en de vloeibare metaalrobot uit Zuid-Korea. En twee dingen om zelf te proberen: LanguageTool en Ansel.

Erik: Meer weten of reageren? Ga naar thestateoftech.nl of mail ons op info@doorzetters.net.

Erik: State of Tech, de techwereld in 15 minuten.