AI-cyberaanval op banken: toezichthouders slaan alarm

Linda: Welkom bij The State of Tech, woensdag 8 juli 2026. Ik ben Linda Duursma.

Erik: En ik ben Erik Van Doorn. Vandaag: toezichthouders waarschuwen dat AI zelfstandig banken kan hacken, chipaandelen kelderen ondanks Samsungs recordwinst, Taiwan zoekt groene stroom in Indonesië voor zijn AI-honger, de Verenigde Staten lanceren Project Triad voor kwantumtechnologie, en twee dingen om zelf uit te proberen: de gratis fotobewerker RawTherapee en de Europese zoekmachine Mojeek. We beginnen met die waarschuwing over AI en banken.

Wereldwijde bankentoezichthouders waarschuwen dat geavanceerde AI-modellen zelfstandig meerstaps cyberaanvallen kunnen uitvoeren op financiële systemen.

Linda: Vannacht is er een gezamenlijke waarschuwing uitgegaan die stevig binnenkwam in de bankensector. Toezichthouders wereldwijd, waaronder de centrale bank van de Filipijnen, schrijven in een gezamenlijk memo dat de nieuwste generatie AI-systemen zelfstandig kwetsbaarheden in software kan vinden, kan bedenken hoe die te misbruiken zijn, en de hele aanval vervolgens in meerdere stappen aan elkaar kan knopen. Zonder dat er een mens iets intypt. In gewone taal: een AI die de scheur ziet, het slot kraakt en naar binnen loopt. Anthropic's meest geavanceerde model, Mythos, wordt in het memo met naam genoemd. Onderzoekers zeggen dat het ongewoon goed is in het herkennen van zwakke plekken in de infrastructuur die banken onderling verbindt.

Erik: En wat dit anders maakt dan eerdere cyberdreigingen is de schaal. Een menselijke hacker kan maar op één plek tegelijk zijn. Een AI-aanval kan duizenden instellingen tegelijk aftasten, zich aanpassen zodra hij tegen een verdedigingslaag botst en gewoon doorgaan. De toezichthouders vragen banken nu drie dingen: breng het volledige aanvalsoppervlak in kaart, upgrade naar AI-gedreven verdediging die op machinesnelheid reageert, en oefen crisisscenario's waarin de aanvaller nooit moe wordt.

Linda: Voor Nederland is dat urgent. De Nederlandsche Bank en de Europese Centrale Bank hebben stresstests voor cyberweerbaarheid, maar die zijn ontworpen voor menselijke aanvallers. ING, ABN AMRO en Rabobank draaien in een systeem waarin één zwakke schakel bij een kleinere bank een hele keten kan raken. Daarnaast zou Washington controleren welke bondgenoten toegang krijgen tot de meest geavanceerde modellen, wat betekent dat Europese verdediging deels afhankelijk is van Amerikaanse politieke keuzes.

Chipaandelen kelderen ondanks Samsungs recordwinst, en beleggers twijfelen aan de AI-uitgavengolf.

Erik: Naar de markten, en de reactie was op zijn zachtst gezegd merkwaardig. Samsung Electronics meldde een voorlopige operationele winst van achtenvijftig miljard dollar over het tweede kwartaal, negentien keer zoveel als een jaar eerder. Een record. En toch gingen Amerikaanse halfgeleideraandelen dinsdag hard onderuit. Intel en Applied Materials verloren allebei ongeveer tien procent, AMD zo'n acht procent. De redenering van analisten: de cijfers van Samsung zijn zó extreem dat beleggers zich afvragen of dit de piek is in plaats van de bodem. Als geheugenprijzen nu al zo sterk zijn, kan het van hieruit vooral nog naar beneden.

Linda: De onderliggende vraag is of de honderden miljarden die Microsoft, Google, Meta en Amazon in AI-datacenters pompen ook werkelijk het rendement gaan opleveren dat de huidige koersen inprijzen. Chipmakers, datacenterbouwers en zelfs de nutsbedrijven die stroom leveren, worden allemaal geprijsd alsof deze uitgavengolf oneindig doorgaat. De verkoopgolf van dinsdag suggereert dat die consensus begint te wankelen. Zelfs een bescheiden vertraging in AI-investeringen zou door de hele keten rimpelen.

Erik: Voor Europese beleggers raakt dit direct. ASML uit Veldhoven, ASM International, Infineon in Duitsland, STMicroelectronics: ze rijden allemaal op dezelfde golf. Pensioenfondsen en indextrackers over heel Europa hebben forse posities in deze aandelen, vaak zonder dat deelnemers dat scherp op het netvlies hebben. Als de AI-uitgaven vertragen, voelt de gemiddelde Nederlander dat uiteindelijk terug in de pensioenpot.

Linda: Even een kleine onderbreking. Luister je vaker naar The State of Tech? Druk dan op de likeknop en abonneer je, zodat je nooit een aflevering mist. Oké, verder.

Taiwan wil AI-grootmacht worden, maar loopt vast op de stroomrekening en zoekt groene energie in Indonesië.

Erik: Taiwan wil een wereldwijde hub voor kunstmatige intelligentie worden. Het maakt via TSMC al het grootste deel van de geavanceerde chips ter wereld en bouwt volop nieuwe datacenters. Het probleem: dat kost enorm veel stroom. Het nationale energieverbruik zal de komende tien jaar elk jaar met tweeënhalf procent groeien, vooral door AI-datacenters en chipfabrieken. Klinkt bescheiden, maar over tien jaar is het een sprong. En Taiwan heeft zich vastgelegd op netto nul uitstoot in 2050. Dat doel wordt zeer moeilijk haalbaar.

Linda: Het eiland zit geografisch klem. Klein, dichtbevolkt, weinig ruimte voor grote zonne- of windparken, en de kerncentrales worden uitgefaseerd. Taipei doet daarom iets ongebruikelijks: groene energiediplomatie. Het praat met Indonesië over het importeren van hernieuwbare stroom, waarmee het effectief een deel van zijn schone opwek uitbesteedt aan een buurland met meer land en meer zon.

Erik: Dit is precies het dilemma waar Europese landen ook tegenaan lopen. Ierland heeft in delen van het land al een stop op nieuwe datacenters omdat het net het niet aankan. In Nederland verklaarde de regering onlangs pas op de plaats bij hyperscale datacenters, na weerstand in Zeewolde en de Wieringermeer. Duitsland en de Scandinavische landen worstelen met dezelfde rekensom: AI heeft stroom nodig, stroom moet schoon zijn, en schone stroom kost jaren om te bouwen. De vraag voor Den Haag wordt of Nederland z'n datacenterambities blijft koppelen aan een net dat al piept.

De Verenigde Staten lanceren Project Triad om kwantumsensoren, kwantumnetwerken en kwantumcomputers voor het eerst in één systeem samen te brengen.

Linda: Voor ons vierde verhaal iets heel anders: kwantumtechnologie. De Amerikaanse National Science Foundation kondigde Project Triad aan. Tot nu toe bewoog kwantumonderzoek zich in drie aparte banen. Kwantumsensoren, die dingen als magnetische velden of tijd met extreme precisie meten. Kwantumnetwerken, die informatie versturen op een manier die fysiek niet af te luisteren is. En kwantumcomputers, die bepaalde problemen dramatisch sneller kunnen oplossen dan huidige machines. Project Triad wil die drie samensmeden tot één werkend systeem.

Erik: De praktische doelen zijn zorg, energie, productie en veiligheid. Denk aan medische scanners die ziekten veel eerder oppikken doordat de sensoren radicaal gevoeliger zijn. Denk aan stroomnetten die met kwantumsensoren problemen zien voordat ze een blackout veroorzaken. Denk aan communicatie tussen ziekenhuizen of banken die zelfs in theorie niet te onderscheppen is. De NSF wil kwantumtechniek uit het lab halen en er producten van maken. Dat is het moeilijke deel. Veel landen doen goed onderzoek; heel weinig verkopen er iets mee.

Linda: Voor Europa is dit een strategisch moment. De EU heeft haar Quantum Flagship-programma en sterke onderzoeksgroepen in Duitsland, Frankrijk, Nederland en Denemarken. QuTech in Delft is wereldwijd toonaangevend, en bedrijven als IQM en Pasqal hebben Europese wortels. Maar de commerciële versnelling gebeurt nu vaak elders. Als Washington deze drie sporen bundelt en Europa blijft ze los ontwikkelen, dreigt hetzelfde patroon als bij AI: fundamenteel sterk, industrieel te traag.

RawTherapee is de gratis open-source fotobewerker die volwaardige raw-verwerking biedt zonder abonnement.

Erik: Om af te sluiten twee dingen waar je vandaag zelf iets mee kunt. De eerste is voor iedereen die fotografeert, met een echte camera of een moderne telefoon die raw-bestanden opslaat. Hij heet RawTherapee. Een gratis, open-source fotobewerker die de onbewerkte originelen van je camera aankan, waarmee je maximale flexibiliteit hebt om belichting, kleur en detail bij te stellen. Precies het soort programma waarvoor fotografen normaal een maandabonnement betalen.

Linda: Wat RawTherapee opvallend maakt, is de controle die hij geeft. Recensenten prijzen consequent de zogeheten highlight recovery: als een hemel overbelicht is, kun je vaak detail terughalen dat verloren leek. Er zit geavanceerde ruisonderdrukking in voor foto's in weinig licht, en kleurgereedschap waarmee je huidtinten of landschappen heel precies kunt bijsturen. Hij draait op Windows, Mac en Linux, is helemaal gratis, er is geen account nodig en er gaat niets naar de cloud. Je foto's blijven op je eigen apparaat.

Erik: Bij de eerste keer opstarten is het niet de vriendelijkste app. De interface staat vol opties, dat kan afschrikken. Maar er zijn uitstekende gratis tutorials op YouTube en de officiële documentatie legt de basis rustig uit. Een aardig weekendklusje: pak tien vakantiefoto's die je altijd nog wilde bijwerken, download RawTherapee en werk ze door. Gebruikers melden dat de resultaten vergelijkbaar zijn met betaalde software zodra je door de leercurve heen bent. En omdat het open source is, blijft hij zich ontwikkelen zonder ooit om je creditcard te vragen.

Mojeek is de onafhankelijke Europese zoekmachine die zijn eigen index bouwt en je niet volgt.

Linda: De tweede vondst is bewust géén AI-tool, want soms is het antwoord op informatie-overload gewoon een simpeler instrument. Hij heet Mojeek. Een zoekmachine, maar anders dan de meeste alternatieven voor Google verpakt Mojeek niet stiekem Google- of Bing-resultaten. Mojeek bouwt zijn eigen index van het web, vanaf nul, op eigen servers in het Verenigd Koninkrijk.

Erik: De belofte is helder. Geen tracking van je zoekopdrachten. Geen profiel dat over je wordt opgebouwd. Geen advertenties gericht op wat je vorige week zocht. En omdat de index echt onafhankelijk is, zijn de resultaten vaak anders dan bij Google, soms op nuttige manieren. Gebruikers melden dat ze oudere artikelen, kleinere websites en nichesites vinden die grote zoekmachines onder commerciële content hebben begraven.

Linda: Hij vervangt Google niet voor elke zoekopdracht, zeker niet voor heel lokaal of heel vers nieuws. Maar als tweede opinie is Mojeek waardevol. Je gebruikt hem gratis via mojeek.com. Je kunt hem ook in dertig seconden als standaardzoekmachine instellen in Firefox, Chrome, Safari of Edge. Er is een betaalde variant, maar de gratis versie is voor de meeste gebruikers ruim voldoende. Gezien de zorgen die we vandaag bespraken over cybersecurity, AI en hoeveel data er over grenzen stroomt, is een Europese zoekmachine die je vragen buiten de advertentiemachine houdt een kleine maar concrete keuze die je vanmiddag kunt maken.

Linda: Vandaag hadden we het over: AI die banken zelfstandig kan aanvallen, chipaandelen die kelderen ondanks Samsungs recordwinst, Taiwans zoektocht naar groene stroom in Indonesië, het Amerikaanse Project Triad voor kwantumtechnologie, en twee dingen om zelf te proberen: de gratis fotobewerker RawTherapee en de Europese zoekmachine Mojeek.

Erik: Meer weten of reageren? Ga naar thestateoftech.nl of mail ons op info@doorzetters.net.

Erik: State of Tech, de techwereld in 15 minuten.