Tesla beperkt AI-kosten: wat dit betekent voor uw bedrijf

Linda: Welkom bij The State of Tech, maandag 6 juli 2026. Ik ben Linda Duursma.

Erik: En ik ben Erik Van Doorn. Vandaag: de Verenigde Naties openen de eerste wereldwijde AI-top in Genève, Samsung stevent af op recordwinst door AI-geheugen, Micron begint aan een megafabriek in Hiroshima met flinke steun uit Tokio, Tesla zet een streep door de AI-uitgaven van zijn eigen ingenieurs, en tot slot twee dingen om vandaag uit te proberen: de gratis fotobibliotheek LibrePhotos en de reisplanner Transportr voor openbaar vervoer in heel Europa. We beginnen in Genève, waar de VN vandaag voor het eerst wereldwijd om tafel gaat over AI.

Verenigde Naties openen eerste wereldwijde AI-top terwijl wetenschappers waarschuwen dat de technologie het toezicht ontgroeit.

Linda: In Genève is vandaag de Global Dialogue on AI Governance van start gegaan, de allereerste top van de VN over AI-regels. Twee dagen lang praten regeringen, bedrijven, wetenschappers en maatschappelijke organisaties er met elkaar, en de opening was ongewoon scherp. Een voorlopig rapport van het onafhankelijke wetenschappelijk panel over AI stelt dat de technologie zich sneller ontwikkelt dan de wetenschap en het beleid kunnen bijbenen, en sluit catastrofale schade expliciet niet uit. Dat is opvallend directe taal voor een VN-orgaan.

Erik: De top moet vooral het internationale huiswerk op orde brengen: gedeelde afspraken over cyberveiligheid, over de digitale kloof, en over de vraag hoe voorkomen wordt dat de winsten van AI bij een handvol Amerikaanse en Chinese bedrijven belanden. Tot nu toe hebben landen ieder hun eigen aanpak: de Europese AI Act, vrijwillige beloften in Washington, en een heel andere lijn in Peking. Die kaders praten nauwelijks met elkaar.

Linda: Brussel probeert de risico-gebaseerde aanpak van de AI Act tot wereldstandaard te maken, vergelijkbaar met hoe de privacywet AVG tien jaar geleden buiten Europa navolging kreeg. Of dat op VN-niveau lukt is de vraag, want de Verenigde Staten en China denken heel anders over wat toezicht moet betekenen. Voor Nederland is de inzet concreet: onze toezichthouder, de Autoriteit Persoonsgegevens, heeft de coördinatie over AI-toezicht en profiteert direct van internationale afspraken. Zonder gedeelde standaarden blijft handhaving bij grensoverschrijdende AI-diensten een gevecht met één hand op de rug.

Erik: De spanning in de zaal is duidelijk. Het wetenschapspanel waarschuwt voor existentiële risico's, terwijl nationale delegaties tegelijk hun eigen AI-industrie willen beschermen. Verwacht deze week dus vooral kaderteksten en intentieverklaringen, geen bindende regels. Wel is het de eerste keer dat het gesprek écht op wereldniveau wordt gevoerd, en dat is op zich al een verschuiving.

Samsung passeert Nvidia mogelijk als winstgevendste techbedrijf ter wereld, gedreven door AI-geheugen.

Linda: Naar Seoul, waar Samsung Electronics op een symbolische mijlpaal afstevent. Volgens marktverwachtingen komt de operationele winst over het tweede kwartaal, morgen te publiceren, uit rond de 85 biljoen won, ongeveer 55,5 miljard dollar. Houdt dat cijfer stand, dan passeert Samsung Nvidia als het winstgevendste techbedrijf ter wereld op basis van kwartaalwinst. En de motor is niet telefoons of tv's, maar geheugenchips. Specifiek het high-bandwidth geheugen dat naast AI-processors zit in datacenters.

Erik: Elke keer dat Meta, Microsoft of een Europese cloudaanbieder extra AI-servers bestelt, bestelt die partij ook een flinke stapel van dit gespecialiseerde geheugen. Samsung, SK Hynix en Micron zitten samen in een uiterst comfortabele positie: het aanbod is krap, de vraag blijft stijgen. De prijzen voor het duurste geheugen zijn het afgelopen jaar ruwweg verdubbeld, en dat komt terug in de kosten van elke AI-server die een Nederlandse bank, telecomaanbieder of universiteit koopt.

Linda: De vraag is hoe cyclisch dit blijft. De geheugenmarkt heeft in het verleden meerdere keren zware klappen gehad na hoogtijperioden. Wat nu anders is: de kopers zijn geen consumentenelektronica-fabrikanten meer, maar hyperscale AI-partijen met investeringsplannen die jaren vooruit reiken. Dat zou de piek langer kunnen laten duren dan gebruikelijk.

Erik: Voor Nederlandse partijen als ASML en het bredere ecosysteem rond de chipmachine-industrie is dit gunstig. Meer vraag naar geavanceerd geheugen betekent meer vraag naar de machines waarmee die chips gemaakt worden. Tegelijk laat het zien hoe smal de AI-waardeketen is: drie geheugenmakers, één belangrijke chipmachinemaker in Veldhoven, en een paar chipontwerpers. Elk knelpunt daarin voelt de hele markt.

Linda: Even een kleine onderbreking. Luister je vaker naar The State of Tech? Druk dan op de likeknop en abonneer je, zodat je nooit een aflevering mist. Oké, verder.

Micron begint aan negen miljard dollar aan geheugenfabriek in Hiroshima met stevige Japanse staatssteun.

Erik: We blijven bij geheugenchips, maar dit verhaal draait meer om industriepolitiek en fysieke bouw. Micron Technology heeft in Hiroshima de eerste paal geslagen voor een uitbreiding van zijn geheugenfabriek ter waarde van 1,5 biljoen yen. Dat is ongeveer 9,3 miljard dollar, bestemd voor geavanceerd geheugen, inclusief het high-bandwidth type waar we het net over hadden. De eerste chips moeten in de zomer van 2028 van de band rollen.

Linda: En Tokio legt er stevig geld naast. De Japanse overheid draagt tot 500 miljard yen bij, ongeveer een derde van de totale investering. Het is een bewuste zet om na decennia van terreinverlies aan Zuid-Korea en Taiwan weer een toppositie in halfgeleiders terug te winnen. Hiroshima wordt daarmee een strategisch knooppunt, niet alleen voor Micron maar voor de hele Japanse industriële strategie.

Erik: Voor Europa is dit een nuttige spiegel. Japan legt bijna een derde van de kosten van één fabriek publiek in. Vergelijk dat met de Europese Chips Act, waarin ongeveer 43 miljard euro is gereserveerd voor het hele continent tot 2030. De schaal waarop Aziatische en Amerikaanse overheden achter één fabriek gaan staan, laat de Europese getallen bescheiden uitkomen. Voor Nederland, met ASML als kroonjuweel, betekent extra Micron-capaciteit in 2028 vooral meer orders voor lithografiemachines uit Veldhoven.

Linda: Voor de eindgebruiker is het effect subtiel maar reëel. Meer geheugencapaciteit die in 2028 online komt, moet prijzen stabiliseren en het risico op tekorten verkleinen, zoals we die tijdens de pandemie zagen. Nederlandse autobouwers, industriële toeleveranciers en cloudpartijen zouden daarvan moeten profiteren, mits de geopolitieke rust rond Taiwan intussen niet verder verslechtert.

Tesla legt AI-uitgaven van werknemers aan de ketting op tweehonderd dollar per week.

Erik: Dit is klein in geld, maar veelzeggend. Tesla heeft naar verluidt intern een limiet ingesteld van tweehonderd dollar per werknemer per week aan AI-tools. De aanleiding: volgens het bericht van The Information verbrandden sommige Tesla-ingenieurs duizenden dollars per week aan zogenoemde AI-tokens. Uitgerekend het bedrijf dat vooropgaat met AI in auto's, zet zijn eigen personeel dus op rantsoen.

Linda: Dit is de ongemakkelijke realiteit van de huidige AI-hausse. Programmeerhulpen en agent-tools rekenen af per gebruikseenheid, en één ingenieur die langlopende geautomatiseerde taken draait, kan rekeningen produceren die twee jaar geleden absurd hadden geklonken. De prijsmodellen waren gebouwd op licht, af en toe gebruik. Wat er nu gebeurt, vooral met agents die op de achtergrond blijven doordraaien, is een heel ander verhaal.

Erik: En dit gaat in Nederland ook landen. Bedrijven rolden vorig jaar AI-tools uit met vrijgevige gratis limieten en overzichtelijke prijzen per gebruiker. De rekening die nu binnenkomt, is variabel, ondoorzichtig en soms schokkend. Financieel directeuren beginnen dezelfde vragen te stellen als Tesla: wie gebruikt wat, hoeveel, en levert het meetbaar iets op.

Linda: Voor Nederlandse organisaties met strakke kostenbeheersing, vooral in de publieke sector, wordt dat een lastige afweging. Ministeries, gemeenten en zorginstellingen hebben AI-pilots draaien met beperkte budgetten. Als de gebruikskosten uit de hand lopen, komen er ofwel harde limieten zoals bij Tesla, ofwel een terugval naar handwerk. AI is stilletjes een serieuze operationele kostenpost aan het worden, geen onderzoeksbudgetregel meer.

LibrePhotos is de gratis open-source fotobibliotheek die gezichten, plekken en objecten op je eigen computer vindt.

Erik: Tot slot twee dingen om vandaag zelf te proberen. Eerst iets voor wie verzuipt in tienduizenden foto's op een laptop of oude externe schijf: LibrePhotos. Dat is een gratis open-source fototool die je op je eigen computer of een thuisservertje installeert. Het programma scant je bibliotheek en ordent foto's automatisch op gezicht, locatie, object en datum. Zoeken op "hond op strand 2019" werkt gewoon.

Linda: De aantrekkingskracht is duidelijk. Gebruikers melden dat ze dezelfde slimme zoekfuncties krijgen als bij Google Foto's of Apple Foto's, maar zonder dat er ook maar één foto naar een clouddienst gaat. Alles draait lokaal. Voor Nederlandse gebruikers die terughoudend worden met het toevertrouwen van familiekiekjes aan een groot Amerikaans platform, is dat een wezenlijk verschil. En er is geen abonnement.

Erik: Eén eerlijk voorbehoud: het opzetten vraagt wat meer techniek dan een gewone app. Je installeert in feite een klein stukje serversoftware op je machine. Op de projectsite staan stap-voor-stap-gidsen, en wie redelijk handig is met een computer, is er een middag mee zoet. Daarna doet het ding vooral zijn werk op de achtergrond.

Linda: Een handige vergelijking: LibrePhotos doet ongeveer hetzelfde als de betaalde laag van sommige cloudfotodiensten. Een paar euro per maand telt over jaren stevig op. LibrePhotos rekent niets en de broncode ligt open, dus onafhankelijke onderzoekers kunnen controleren wat het programma met je foto's doet. Voor gezinnen met decennia aan foto's is dat een aantrekkelijke propositie.

Transportr is de gratis open-source app die je door Europese openbaar vervoernetten loodst zonder je te volgen.

Erik: De tweede tip is simpeler. Transportr, een gratis open-source ov-app voor Android die werkt in tientallen Europese steden en regio's. Je typt waar je bent en waar je heen wilt, en de app geeft routes met treinen, trams, bussen en metro's, op basis van officiële vervoersdata.

Linda: Het verschil met de bekende reisplanners zit vooral in wat de app níet doet. Geen account nodig, geen advertenties, geen tracking, geen doorverkoop van je data. Transportr praat direct met de open data die vervoersbedrijven publiceren, dus je zoekopdrachten lopen niet via een commerciële tussenpartij. Dat scheelt als je elke dag met het ov reist en niet wilt dat elke rit ergens gelogd wordt.

Erik: De dekking is breed. Duitsland, Oostenrijk, Zwitserland, België, Frankrijk, de Scandinavische landen, delen van Italië en Spanje, en ook Nederland. Reizigers waarderen vooral dat je in het buitenland niet elke keer een aparte app hoeft te downloaden voor een lokaal netwerk. En eenmaal opgezochte tijden werken offline, handig in een metrostation zonder bereik.

Linda: De interface is bewust minimaal. Geen kaartverkoop, geen restaurantsuggesties, geen deelscooterreclame. Alleen een route en de aansluitingen. Voor iedereen die genoeg heeft van volle, opdringerige ov-apps is die soberheid juist het punt. Transportr is gratis te vinden via F-Droid, de open-source appwinkel voor Android, en werkt goed samen met de Nederlandse ov-datafeeds.

Linda: Vandaag hadden we het over: de eerste wereldwijde VN-top over AI in Genève, Samsung dat Nvidia dreigt te passeren op winst, Microns nieuwe geheugenfabriek in Hiroshima, Tesla dat AI-uitgaven van personeel aan banden legt, en twee dingen om zelf te proberen: de fotobibliotheek LibrePhotos en de ov-app Transportr.

Erik: Meer weten of reageren? Ga naar thestateoftech.nl of mail ons op info@doorzetters.net.

Erik: State of Tech, de techwereld in 15 minuten.