Chinese supercomputer op eigen chips: einde van sanctiemythe

Linda: Welkom bij The State of Tech, maandag 29 juni 2026. Ik ben Linda Duursma.

Erik: En ik ben Erik Van Doorn. Vandaag: het Europees Parlement schrijft de AI Act om en verbiedt deepfake-misbruiktools, China pakt de supercomputer-kroon terug met volledig eigen chips, de Bank for International Settlements waarschuwt voor een wereldwijde klap door de AI-bubbel, robotbedrijf WIRobotics zet zijn humanoïde robotsimulator open voor onderzoekers, en tot slot twee dingen om vandaag uit te proberen: de gratis fotobewerker Darktable en de offline kennisbank Kiwix. We beginnen in Brussel, met de ingrijpende wijziging van de AI Act.

Europees Parlement herschrijft AI Act, stelt deadlines uit en verbiedt deepfake-misbruiktools per direct.

Linda: Het Europees Parlement heeft de AI Act formeel aangepast, en dit is meer dan een uitstelletje. De belangrijkste nalevingsdeadline voor hoogrisico-AI-systemen schuift van augustus volgend jaar door naar december 2027. Voor AI die in gereguleerde producten zit, denk aan medische apparatuur of auto's, gaat de deadline nog verder, naar augustus 2028. Bedrijven die op volle snelheid naar die zomer-deadline toe renden, krijgen er ineens vijftien maanden bij.

Erik: Maar er zit een scherpe rand aan dit pakket. Vanaf december dit jaar geldt er een keihard verbod op AI-systemen die zonder toestemming intieme beelden genereren of materiaal van kindermisbruik. En dat verbod richt zich nadrukkelijk op zowel de bouwers van die modellen als de platforms die ze inzetten. Een modelmaker kan zich dus niet meer verschuilen achter het argument dat iemand anders de techniek heeft misbruikt. Als jouw systeem dit kan produceren, ben jij aansprakelijk.

Linda: En dat is precies de verschuiving die juristen interessant vinden. Tot nu toe ging het debat vaak over het modereren van output achteraf. Deze wijziging trekt de verantwoordelijkheid terug naar de ontwerpfase. Het uitstel voor hoogrisico-systemen is deels een reactie op druk vanuit de industrie over haalbaarheid, maar het Parlement geeft tegelijk een duidelijk signaal: uitstel betekent geen versoepeling. Waar vandaag concrete schade ontstaat, schakelen ze juist een tandje bij.

Erik: Voor Nederlandse bedrijven valt de boodschap in twee delen uiteen. Bouw je AI-tools voor de zakelijke markt, dan heb je nu meer tijd om je documentatie, risicobeoordelingen en menselijk toezicht op orde te krijgen. Brancheorganisaties als NLdigital hebben daar lang voor gelobbyd, dus die zullen tevreden zijn. Maar grote platforms die generatieve modellen aanbieden, ook de Amerikaanse, moeten al binnen enkele maanden aantonen dat hun systemen die schadelijke beelden niet kunnen maken. De Autoriteit Persoonsgegevens en de Rijksinspectie Digitale Infrastructuur krijgen er handhavingswerk bij, en sneller dan eerder gedacht.

China heroverde de supercomputer-kroon met een volledig binnenlandse machine.

Linda: Een flinke verschuiving op de wereldkaart van rekenkracht. China heeft voor het eerst sinds 2017 de Verenigde Staten ingehaald op het gebied van supercomputers. Beijing maakte bekend dat zijn nieuwste machine elke Amerikaanse concurrent verslaat op de belangrijkste benchmarks. En het belangrijkste detail: het ding is volledig gebouwd op chips die in China zelf zijn ontworpen én geproduceerd.

Erik: En precies dat laatste maakt dit veel meer dan een ranglijstverhaal. Jarenlang zijn de Amerikaanse exportbeperkingen ontworpen om dit moment te voorkomen. Restricties op geavanceerde chips, op lithografiemachines van onder andere ASML, op ontwerpsoftware, allemaal bedoeld om de Chinese hoogwaardige rekenkracht af te remmen. Deze aankondiging zegt feitelijk: die beperkingen hebben de klim niet gestopt, ze hebben China gedwongen om een eigen keten op te bouwen.

Linda: En een supercomputer is geen prestigeproject. Deze machines draaien klimaatmodellen, geneesmiddelenonderzoek, materiaalkunde, en steeds vaker ook het trainen van zeer grote AI-modellen. Als China geavanceerde AI kan trainen op volledig binnenlandse hardware, verandert de strategische rekensom in Washington aanzienlijk. Het sanctiebeleid was gebouwd op de aanname van afhankelijkheid, en die aanname brokkelt af.

Erik: Voor Europa, en voor Nederland in het bijzonder, valt dit ongemakkelijk. Wij hebben niet het Amerikaanse kapitaal en niet de Chinese staatscoördinatie achter onze reken-infrastructuur. Het EuroHPC-programma heeft een paar serieuze machines opgeleverd, maar Europa importeert nog steeds vrijwel al het onderliggende silicium. Nederland heeft met ASML weliswaar een sleutelpositie in de productieketen, maar nauwelijks eigen high-end chipontwerp. Deze week zal de roep om een Europese chipstrategie met echte tanden alleen maar luider worden.

Linda: Even een kleine onderbreking. Luister je vaker naar The State of Tech? Druk dan op de likeknop en abonneer je, zodat je nooit een aflevering mist. Oké, verder.

Centrale bankiers waarschuwen dat de AI-investeringshausse kan eindigen in een wereldwijde economische klap.

Erik: De Bank for International Settlements in Bazel, de instelling die de centrale banken van de wereld adviseert, heeft zijn jaarverslag gepubliceerd. En over AI windt die zich er niet om: het huidige investeringsniveau kan eindigen in wat ze noemen een langdurige investeringskater, met gevolgen voor de bredere wereldeconomie. De vergelijking die ze trekken is opvallend. De BIS stelt dat de huidige AI-uitgavengolf in omvang ver voorbij gaat aan klassieke zeepbellen als de spoorweggekte van de negentiende eeuw en de dotcomboom.

Linda: We hebben het dan over honderden miljarden dollars die richting datacenters, chips en modeltraining stromen, grotendeels uit een handvol Amerikaanse techreuzen. En de centrale zorg van de BIS is dat de opbrengsten nog niet in de buurt komen van die uitgaven. Een ander signaal dat ze noemen: de schulden achter veel van die datacenters zijn ondoorzichtig, met complexe constructies tussen techgiganten, schaduwbanken en ontwikkelaars. Als de stemming kantelt, weet niemand precies wie waar aan vasthangt.

Erik: Het mechanisme dat ze vrezen is klassiek. Als tegenvallende winstgevendheid zorgt voor een plotselinge terugval in financiering, voelt de hele keten dat. De chipontwerpers, de clouddiensten, de bouwers van datacenters, de energieleveranciers. De recente verkoopgolven in techaandelen, die we de afgelopen weken door de markten hebben zien rollen, zijn precies het soort vroege waarschuwing waar de BIS naar wijst.

Linda: Voor Nederlandse beleggers en pensioenfondsen heeft die waarschuwing directe relevantie. Een groot deel van het Nederlandse pensioengeld zit in wereldwijde aandelenindexen die nu zwaar leunen op een kleine groep AI-blootgestelde Amerikaanse bedrijven. Een scherpe correctie daar blijft niet in Californië hangen, die komt terug op het overzicht van ABP, PFZW en PME. De BIS doet geen voorspelling, maar zegt wel: het risico stapelt zich op.

WIRobotics opent zijn humanoïde robotsimulator voor onderzoekers wereldwijd.

Erik: We sluiten het nieuwsblok af met een wisseling van toon. Het robotbedrijf WIRobotics heeft het simulatiemodel van zijn humanoïde robot vrijgegeven, en daarbij een routekaart aangekondigd om stapsgewijs meer kerntechnologie open te stellen voor externe onderzoekers en ontwikkelaars. Het idee is om de basis te leggen voor wat ze noemen een open ecosysteem voor fysieke AI.

Linda: Fysieke AI is de term waar het veld op aankoerst voor systemen die niet alleen tekst of beelden genereren, maar de wereld waarnemen, erover redeneren en er fysiek in handelen. Tot voor kort vereiste serieus onderzoek aan humanoïde robotica óf een lab van miljoenen euro's, óf toegang tot een commerciële robot die de meeste universiteiten zich niet kunnen veroorloven. Een hoogwaardige simulator verandert die vergelijking.

Erik: De kerntechnische belofte hier heet sim-to-real prestaties. In gewoon Nederlands: een algoritme dat je traint in de simulatie, moet zich op de echte robot ook zo gedragen. Als die belofte standhoudt, kan een onderzoeker in Delft of Eindhoven besturingssoftware ontwikkelen en testen voor een humanoïde, zonder de hardware ooit aan te raken, en dat vervolgens met vertrouwen toepassen zodra zo'n robot beschikbaar komt.

Linda: Voor Europese roboticalabs is dat oprecht nuttig. Het continent heeft sterke tradities in industriële robotica, denk aan KUKA in Duitsland of ABB in Scandinavië, maar humanoïde robotica wordt gedomineerd door Amerikaanse en Aziatische spelers. Nederland heeft met TU Delft en Eindhoven goede onderzoeksgroepen, en die kunnen met deze simulator meedoen op gelijk niveau. Een open simulator verlaagt de drempel om mee te tellen in een veld dat tot nu toe vooral achter gesloten deuren werd ontwikkeld.

Erik: Tot slot twee dingen waar je vandaag iets mee kunt.

Darktable is de gratis open-source fotobewerker die serieuze raw-verwerking biedt zonder abonnement.

Linda: De eerste tip is Darktable, een open-source fotobewerker die in stilte is uitgegroeid tot een van de sterkste gratis alternatieven voor Adobe Lightroom. Het draait op Windows, Mac en Linux, en het kost niets. Darktable is gemaakt voor fotografen die in raw-formaat schieten, de onbewerkte bestanden die rechtstreeks van de camerasensor komen. Het pakket regelt kleurbewerking, belichting, lenscorrecties, ruisreductie, en houdt tegelijk je hele fotobibliotheek geordend.

Erik: Gebruikers zijn lovend over de diepgang van de gereedschappen, vooral de kleurverwerking, die in reviews vaak op gelijke hoogte of zelfs boven betaalde alternatieven wordt geplaatst voor landschap- en portretwerk. Eerlijke kanttekening: er zit een leercurve aan. De interface is gebouwd voor controle, niet voor eenvoud, dus het eerste uur kan overweldigend voelen als je van een fotobewerkings-app op je telefoon komt. Maar er staan uitstekende gratis tutorials op de site van het project, en zodra de basis-werkwijze klikt, gaat het bewerken verrassend snel.

Linda: En belangrijk: alles blijft op je eigen computer. Geen upload naar de cloud, geen abonnement, geen account. Voor Nederlandse gebruikers heeft die lokale aanpak echte waarde. Je trouwfoto's, je familiearchief, je vakantiekiekjes, niets komt op een server in een ander rechtsgebied terecht. Het project is door de gemeenschap ontwikkeld en wordt al ruim vijftien jaar actief onderhouden, wat geruststellend is voor iedereen die ooit een favoriete app heeft zien overgenomen en uitgeschakeld worden. Te vinden op darktable punt org.

Kiwix laat je hele kennisbibliotheken offline downloaden, van Wikipedia tot medische gidsen.

Erik: Het tweede idee is Kiwix, een gratis open-source app waarmee je enorme naslagbibliotheken kunt downloaden en volledig offline kunt lezen. Het populairste pakket is de complete Engelstalige Wikipedia, maar de catalogus bevat ook medische naslagwerken, taalcursussen, boeken van Project Gutenberg en archieven van Stack Exchange, in tientallen talen.

Linda: De toepassingen zijn verrassend breed. Reizigers die naar een gebied met slechte dekking gaan, kunnen het equivalent van een bibliotheek in hun broekzak meenemen. Leraren in regio's met onbetrouwbaar internet gebruiken het in de klas. En voor wie simpelweg niet afhankelijk wil zijn van een verbinding om iets op te zoeken, biedt het echte onafhankelijkheid van het live web. Kiwix draait op Windows, Mac, Linux, Android en iOS.

Erik: De volledige Engelstalige Wikipedia met afbeeldingen is een flinke download, ruim honderd gigabyte als je alles wilt, maar je kunt ook kleinere pakketten kiezen, een tekstversie, of specifieke onderwerpen zoals geneeskunde of koken. Hulporganisaties en scholen vertrouwen er al jaren op, wat iets zegt over de stabiliteit. Voor Nederlandse luisteraars is de talenondersteuning een prettig detail: je kunt Wikipedia downloaden in het Nederlands, Frans, Duits, Italiaans, Pools en veel kleinere talen, elk als zelfstandige bibliotheek. Handig in huishoudens waar meerdere talen meedoen, of voor scholieren die zonder eindeloos tab-wisselen willen leren. Te vinden op kiwix punt org. Volledig gratis, geen account nodig, en wat je eenmaal hebt gedownload, is van jou.

Linda: Vandaag hadden we het over: de herschreven AI Act met directe verboden op deepfake-misbruik, de Chinese supercomputer op volledig eigen chips, de waarschuwing van de Bank for International Settlements voor een AI-investeringsklap, de open robotsimulator van WIRobotics, en twee dingen om zelf te proberen: de fotobewerker Darktable en de offline kennisbank Kiwix.

Erik: Meer weten of reageren? Ga naar thestateoftech.nl of mail ons op info@doorzetters.net.

Erik: State of Tech, de techwereld in 15 minuten.