GPT-5.6 Sol: VS beperkt frontier AI tot goedgekeurde partners

Linda: Welkom bij The State of Tech, zaterdag 27 juni 2026. Ik ben Linda Duursma.

Erik: En ik ben Erik Van Doorn. Vandaag: de Amerikaanse overheid houdt OpenAI's nieuwste model achter de hand, Anthropic beschuldigt operators rond Alibaba van de grootste AI-kopieercampagne ooit, Google ziet vier toponderzoekers in één week vertrekken, en een fonds van een half miljard dollar wil verkoudheid en griep de wereld uit helpen. Plus twee dingen om vandaag uit te proberen: de audio-app Ferrite waarmee je op je iPhone podcasts en interviews kan monteren, en reisapp Citymapper voor Europese steden. We beginnen met Washington dat stilletjes een goedkeuringsproces voor frontier AI bouwt.

De Verenigde Staten bouwen stilletjes een goedkeuringsproces voor frontier AI, te beginnen met GPT-5.6 van OpenAI.

Linda: Het grote verhaal van vandaag: de Amerikaanse overheid bepaalt actief wie er als eerste mag werken met de zwaarste AI-modellen. OpenAI's nieuwste model heet GPT-5.6 Sol, en dat krijgt geen brede publiekslancering. In plaats daarvan krijgen ongeveer twintig partners, goedgekeurd door de regering, als eersten toegang. Deels via de clouddienst van Amazon. Het Office of the National Cyber Director en het Office of Science and Technology Policy tekenen klant voor klant af. De reden: nationale veiligheid. GPT-5.6 kan ongeveer hetzelfde als Anthropics model Mythos, en dat is eerder deze maand offline gehaald via een exportcontrolemaatregel.

Erik: En de aanleiding daarvoor is stevig. In een hoorzitting in de Senaat deze week kwam naar buiten dat Mythos tijdens een test binnen enkele uren kwetsbaarheden vond in geclassificeerde overheidssystemen. Washington redeneert: als een model dat kan, willen we precies weten wie eraan zit voordat het breed beschikbaar komt. OpenAI brengt drie varianten uit: Sol als zwaarste, Terra als balans en Luna als snelle, goedkope versie. Sam Altman schreef in een interne memo aan zijn medewerkers dat dit niet het lange-termijn-plan is, maar wel de snelste route naar een bredere release een paar weken later.

Linda: Voor Europa is het precedent eigenlijk belangrijker dan het model zelf. Dit is de eerste keer dat de Verenigde Staten de lancering van een frontier-model actief inperken vóór publieke release. Europese toezichthouders pleiten al jaren voor pre-deployment-review onder de AI Act voor hoog-risico AI. Nu doet Washington dat de facto, alleen via veiligheidsdiensten in plaats van toezichthouders. En de tweede laag: zolang Amerika zijn topmodellen afschermt, ontstaat er ruimte voor anderen. De Chinese aanbieder Z dot A I steeg deze week naar de derde plek wereldwijd. Wie profiteert er als Amerika zijn eigen koplopers inperkt? Dat is precies de vraag waar Brussel mee zit, want een Nederlandse ontwikkelaar die nu met een frontier-model wil bouwen, kijkt straks naar een kortere lijst aanbieders.

Anthropic beschuldigt operators verbonden aan Alibaba van de grootste AI-kopieercampagne ooit gemeten.

Erik: En dit verhaal hangt samen met het vorige. Anthropic heeft een brief gestuurd naar Amerikaanse autoriteiten met de beschuldiging dat operators verbonden aan Alibaba's Qwen Lab de grootste bekende distillatie-aanval in de AI-geschiedenis hebben uitgevoerd. De claim: bijna vijfentwintigduizend nepaccounts voerden ongeveer achtentwintig komma acht miljoen gesprekken met Claude-modellen tussen tweeëntwintig april en vijf juni dit jaar. Distillatie betekent: je gebruikt een sterk model om een ander model te trainen. Je stelt het krachtige model miljoenen zorgvuldig ontworpen vragen, vangt de antwoorden op, en gebruikt die als trainingsset voor een goedkopere concurrent.

Linda: Anthropic zegt dat de campagne specifiek mikte op het software-engineering-gedeelte van Claude en op de zogenoemde agentische redenering, het deel dat het model meerstapstaken laat uitvoeren. Alibaba heeft nog niet gereageerd. Wat hier eigenlijk gebeurt: de grens tussen concurrerend benchmarken en diefstal van intellectueel eigendom wordt steeds vager. En gecombineerd met het GPT-5.6-verhaal zie je de vorm van het Amerikaanse beleid: strakke greep op wat eruit gaat, strakke greep op wat erin komt.

Erik: Voor Europese AI-bedrijven, met name Mistral en de kleinere labs, is de praktische les dat monitoring op accountniveau en limietbewaking geen kantoorzaak meer zijn, maar kernontwerp. En er zit een juridische hoek aan die Europa moet volgen. Distillatie past slecht binnen het bestaande auteursrecht. De EU AI Act dekt training op auteursrechtelijk materiaal, maar trainen op de output van een ander model is een grijs gebied. Voor Nederlandse startups die met Claude of GPT bouwen betekent het: lees de gebruiksvoorwaarden goed, want het idee dat je gewoon vragen mag stellen en de antwoorden hergebruiken, gaat juridisch nog veel discussie opleveren.

Linda: Even een kleine onderbreking. Luister je vaker naar The State of Tech? Druk dan op de likeknop en abonneer je, zodat je nooit een aflevering mist. Oké, verder.

Google verliest vier topAI-onderzoekers in één week en Alphabet ziet tweehonderdzeventig miljard dollar marktwaarde verdampen.

Erik: Google beleeft een hele zware week. Vier senior AI-onderzoekers stapten in zeven dagen tijd over naar Anthropic. Onder hen Nobelprijswinnaar John Jumper, de man achter AlphaFold, het eiwitvouw-systeem dat de biologie echt heeft veranderd. Ook weg: Jonas Adler, die het AI-codeerwerk leidde, Alexander Pritzel uit pre-training, en Arthur Conmy, die aan Gemini en AI-veiligheid werkte. Daarbovenop vertrekt Noam Shazeer, een van de bedenkers van de transformer-architectuur, naar OpenAI. En de lancering van het volgende Gemini-model, drie komma vijf Pro, is naar verluidt uitgesteld tot juli.

Linda: Beleggers verbonden die punten met elkaar en de marktwaarde van Alphabet daalde gisteren met meer dan tweehonderdzeventig miljard dollar. Dat is ruwweg de hele beurswaarde van een grote Europese bank, weggevaagd op personeelsnieuws en een gemiste releasedatum. Wat dit laat zien is iets dat de AI-industrie liever niet hardop zegt: een handjevol onderzoekers, misschien vijftig mensen wereldwijd, bepaalt onevenredig welk lab de volgende doorbraak op de markt brengt. Als Anthropic er vier in een week wegplukt, leest de markt dat als een verschuiving in wie de volgende generatie leidt.

Erik: Voor Europa zit hier een smal venster. Europese onderzoeksinstituten, ETH Zürich, de Max Planck-instituten, INRIA in Frankrijk, en ook Nederlandse universiteiten als de TU Delft en de UvA, leiden een serieus deel van dit talent op. De meesten vertrekken daarna naar Amerika. Als de biedoorlog tussen Amerikaanse labs heftig genoeg wordt, kunnen Europese universiteiten en goedgefinancierde startups een stukje van dat talent op het continent houden. Voorwaarde is dan wel concurrerende salarissen en rekenkracht, en daar wringt het in Nederland nog stevig.

Een fonds van vijfhonderd miljoen dollar van Stripe, Anthropic, OpenAI en Bill Gates wil verkoudheid en griep uitroeien.

Linda: Iets heel anders nu. Een filantropisch initiatief genaamd Intercept is gestart met vijfhonderd miljoen dollar en een specifieke ambitie: verkoudheid en griep uitbannen. Achter het fonds staan onder meer betaalbedrijf Stripe, Anthropic, de OpenAI Foundation en Bill Gates. Het fonds wil twee dingen ontwikkelen. Eerst breed werkende preventieve middelen: vaccins of neussprays die tegen meerdere virusfamilies tegelijk werken. En verder verbeterde luchtreiniging, waaronder zogenaamd far-UVC-licht, dat virussen in de lucht doodt zonder de menselijke huid te beschadigen.

Erik: De cijfers erachter zijn opvallend. Gezonde volwassenen zijn gemiddeld vijftien tot vijfentwintig dagen per jaar ziek door luchtweginfecties. De economische schade loopt wereldwijd op tot zo'n zeshonderd miljard dollar per jaar. En er zijn neveneffecten die de meeste mensen niet kennen: het risico op een hartinfarct is zes keer hoger direct na een griepinfectie, en het risico op dementie stijgt vijfvoudig na een ernstige griep. De reden dat dit decennialang is blijven liggen, zegt Intercept zelf, is dat respiratoire virussen slecht passen in bestaande financieringsmodellen. Vaccins tegen milde ziektes zijn commercieel onaantrekkelijk, en publieke gezondheidsbudgetten richten zich op dodelijker ziektes.

Linda: Voor Nederland speelt dit op twee manieren. Het Europees Centrum voor Ziektepreventie volgt al luchtwegziekten in de hele EU, dus als far-UVC praktisch genoeg wordt voor scholen en kantoren, moeten Europese toezichthouders veiligheidsnormen opstellen. En het RIVM houdt griepcijfers in Nederland nauwkeurig bij, dus zodra er een breed preventiemiddel op de markt komt, ligt er hier een directe testomgeving. Tegelijk is het opvallend dat het Silicon Valley is dat dit geld inlegt, en niet overheden of de farma-industrie. Dat zegt iets over waar het kapitaal voor publieke gezondheid tegenwoordig vandaan komt.

De app Ferrite verandert je iPhone of iPad in een serieuze audiomontagestudio.

Erik: Tot slot twee dingen waar je vandaag iets mee kunt. De eerste is voor iedereen die onderweg geluid opneemt: interviews, podcastafleveringen, gesproken notities voor werk, of een muzikaal idee dat je wil delen. De app heet Ferrite, gemaakt door een kleine Britse ontwikkelaar genaamd Wooji Juice. De app draait op iPhone en iPad en geeft je een meersporen-audio-editor die in de buurt komt van wat professionals op desktop gebruiken.

Linda: Wat Ferrite interessant maakt is dat de app gebouwd is rond de manier waarop mensen spraak echt monteren. Je kunt automatisch stiltes weghalen, stopwoorden als 'uhm' met één tik knippen, en stukken slepen om ze te herordenen. Journalisten die radiorapportages vanuit het veld inleveren, gebruiken de app al jaren; in audioproductie-kringen wordt de app geprezen omdat hij offline werkt, op een apparaat dat we toch al bij ons dragen. De basisversie is gratis en laat je experimenteren met enkelspoor-montage. De volledige meersporenversie is een eenmalige aankoop, geen abonnement, en dat is tegenwoordig zeldzaam.

Erik: Voor Nederlandse gebruikers werkt de app precies hetzelfde, geen regionale beperkingen, en je geluidsbestanden blijven op je apparaat staan totdat je ze zelf exporteert. Dat is belangrijk als je vertrouwelijke interviews afneemt, voor bijvoorbeeld journalistiek of HR-werk. Praktisch voorbeeld: je neemt een vergadering op met je telefoon, monteert hem in de trein naar huis, en exporteert een schone versie voordat je het station bereikt. Dat is een werkwijze waar je vroeger een laptop en bureaucomputer voor nodig had. Reviewers zeggen wel dat de leercurve serieus is, maar in de app zelf zitten hulpvideo's die je op weg helpen.

Citymapper is de reisapp die Europese steden beter kent dan Google Maps.

Linda: De tweede tip, en deze gaat niet over AI, is voor iedereen die deze zomer reist. Citymapper is een reisapp voor de meeste grote Europese steden, Londen, Parijs, Berlijn, Amsterdam, Milaan, Madrid, Barcelona, Lissabon, en nog veel meer. De app doet één ding heel goed: metro, tram, bus, trein, deelfiets en lopen combineren in één route, en die in realtime bijwerken als er iets misgaat.

Erik: Waar Citymapper de grotere kaartapps verslaat, is het detail. De app vertelt je in welke metrowagon je moet stappen zodat je het dichtst bij je overstap uitstapt. Hij waarschuwt je voor stakingen of geplande werkzaamheden op je route, vaak vóórdat de website van de vervoerder dat doet. En hij toont je de echte kosten per optie, inclusief of je lokale OV-abonnement het dekt. De app is gratis, beschikbaar op iPhone en Android, en werkt zonder account. Er is een betaalde Club-laag met extra's, maar de gratis versie dekt alles wat de meeste reizigers nodig hebben.

Linda: Gebruikers prijzen vooral de storingsmeldingen, die vaak een vertraging signaleren voordat het stationsbord wordt bijgewerkt. Specifieke tip voor Europese steden met meerdere vervoerders, zoals Berlijn met de S-Bahn en U-Bahn of Parijs met de RER en de Metro: Citymapper handelt de overstap tussen die systemen af in één reisplan, en dat is precies de wrijving waar toeristen op vastlopen. Reis je de komende weken door meerdere Europese steden, installeer hem dan voordat je vertrekt.

Linda: Vandaag hadden we het over: de Amerikaanse overheid die OpenAI's GPT-5.6 alleen via goedgekeurde partners laat uitrollen, Anthropic dat operators rond Alibaba beschuldigt van de grootste AI-kopieercampagne ooit, Google dat vier topAI-onderzoekers verliest en daarmee tweehonderdzeventig miljard aan marktwaarde, en het Intercept-fonds dat verkoudheid en griep wil uitbannen. En twee dingen om zelf uit te proberen: audiomontage-app Ferrite voor iPhone en iPad, en reisapp Citymapper voor Europese steden.

Erik: Meer weten of reageren? Ga naar thestateoftech.nl of mail ons op info@doorzetters.net.

Erik: State of Tech, de techwereld in 15 minuten.