Oracle schrapt 21.000 banen: AI als officiële reden

Linda: Welkom bij The State of Tech, donderdag 25 juni 2026. Ik ben Linda Duursma.

Erik: En ik ben Erik Van Doorn. Vandaag: Nederland tekent het Amerikaanse chippact Pax Silica maar verzet zich tegen druk op ASML, Oracle schrapt eenentwintigduizend banen en wijst expliciet naar AI, SK Hynix bereidt een beursgang in New York voor van bijna dertig miljard dollar, het World Economic Forum ziet AI uit het scherm stappen en de fysieke wereld in, plus twee dingen om vandaag uit te proberen: de gratis fotobewerker GIMP en de Europese zoekmachine Mojeek. We beginnen met het chippact Pax Silica en de Nederlandse spagaat.

Nederland tekent het Amerikaanse Pax Silica-chippact maar weigert Washington te laten beslissen over ASML in China.

Linda: De grote geopolitieke story van vandaag heet Pax Silica, Latijn voor silicium-vrede. Minister Sjoerd Sjoerdsma van Buitenlandse Handel ondertekende dinsdag in Washington de Nederlandse toetreding. Het bondgenootschap bestaat sinds december vorig jaar en telt nu onder meer Australië, Japan, Israël, Zuid-Korea en dus Nederland. Het doel: een complete toeleveringsketen voor AI-chips opbouwen die niet afhankelijk is van Chinese grondstoffen. En Nederland is daarin een hoeksteen, want ASML, ASM International en Besi staan hier, drie bedrijven waar de wereldwijde chipindustrie simpelweg niet zonder kan.

Erik: Maar er zit een scherpe twist in. Terwijl Sjoerdsma in de ene kamer tekende, duwde hij in de andere terug tegen een Amerikaans wetsvoorstel, de MATCH Act. Dat zou ASML dwingen om in China geen onderhoud meer te plegen op zijn chipmachines. Doet Den Haag dat niet, dan wil Washington dit afdwingen met de foreign direct product rule, een Amerikaanse exportregel die tot ver buiten de eigen grenzen reikt. Het kabinet-Jetten noemt dat een stap te ver. Nederland wil zelf bepalen wat een veiligheidsrisico is, en ASML haalt zo'n derde van zijn omzet uit China. Dat zomaar laten lopen is geen klein offer.

Linda: Opvallend is hoeveel minder beleefd Den Haag nu is dan in 2022. Toen noemde de toenmalige minister Adriaansens het Amerikaanse drukmiddel een power play en ging Nederland grotendeels mee. Nu schreef Sjoerdsma vorige maand al aan de Kamer dat Nederland niet gediend is van de MATCH Act. En er speelt nog iets: de VS hebben Anthropic verplicht om zijn meest geavanceerde modellen, Fable en Mythos, voorlopig af te sluiten voor gebruikers met een buitenlandse achtergrond. Er wordt niets geëxporteerd, want Anthropic draait gewoon op Amerikaanse servers, maar de maatregel kreeg toch het stempel exportbeperking.

Erik: En daarmee verschuift exportpolitiek van chips naar AI-diensten zelf. Voor Nederland en Europa is de kernvraag of we een eigen positie kunnen vasthouden tussen twee supermachten die allebei hun handelsregels extraterritoriaal inzetten. Pax Silica biedt kansen, zegt Sjoerdsma, maar de prijs lijkt te zijn dat Washington meer zeggenschap wil over wat ASML in China doet. Dat raakt direct de Brainport-regio rond Eindhoven, waar duizenden banen aan ASML hangen, en het bredere debat in Brussel of de EU eindelijk een eigen exportwapen gaat smeden in plaats van het per lidstaat te regelen.

Oracle schrapt eenentwintigduizend banen in een jaar en noemt AI in officiële stukken expliciet als reden.

Linda: Oracle is gekrompen van zo'n honderdtweeënzestigduizend naar honderdeenenveertigduizend medewerkers, een verlies van eenentwintigduizend banen in één jaar. In de officiële stukken bij de Amerikaanse beurstoezichthouder es-ie-see schrijft het bedrijf letterlijk dat de inzet van AI heeft geleid, en kan blijven leiden, tot reducties in het personeelsbestand. Dit is de eerste keer dat een grote zakelijke techreus zoiets vastlegt in een juridisch bindend document. Geen voorzichtige tweet van een topman, maar zwart op wit aan beleggers.

Erik: En het past in een breder patroon. Brancheorganisaties tellen dit jaar al ruim honderddrieëntwintigduizend ontslagen in de techsector, waarbij in ongeveer zevenentachtigduizend gevallen AI als hoofdreden wordt genoemd. Lange tijd was het officiële verhaal dat AI vooral het saaie werk zou overnemen en mensen zou vrijspelen voor leuker werk. Oracle zegt nu hardop wat veel bedrijven alleen achter gesloten deuren toegaven: dit is vervanging, geen aanvulling. En het bedrijf waarschuwt dat er meer kan volgen.

Linda: Voor Europa landt dit op twee bureaus tegelijk. Toezichthouders in Brussel en Den Haag gaan scherp kijken hoe multinationals deze ontslagen onderbouwen onder bestaande arbeidsregels, met name de plicht om ondernemingsraden te raadplegen. Oracle heeft ook in Nederland kantoren, onder meer in Utrecht. En in Nederlandse boardrooms ontstaat een nieuwe benchmark: als een Amerikaanse reus dertien procent in één jaar haalbaar acht, gaat de vraag binnen niet langer over of, maar over hoeveel en hoe snel. De FNV waarschuwt al langer dat de Nederlandse arbeidsmarkt niet voorbereid is op een AI-schok in de witteboordensector.

Linda: Even een kleine onderbreking. Luister je vaker naar The State of Tech? Druk dan op de likeknop en abonneer je, zodat je nooit een aflevering mist. Oké, verder.

SK Hynix bereidt een beursgang in New York voor van bijna dertig miljard dollar om mee te liften op de AI-geheugenboom.

Erik: SK Hynix gaat naar New York voor een notering van ongeveer negenentwintig komma vier miljard dollar. Het bedrijf staat al genoteerd in Seoel, maar wil zich nu direct presenteren aan grote Amerikaanse institutionele beleggers die nu vooral in Micron en Samsung stappen. De motor onder deze stap is high bandwidth memory, gespecialiseerde geheugenchips die naast AI-processoren staan en die snel genoeg data aanvoeren om die processoren bezig te houden. De vraag is gigantisch en het aanbod blijft achter.

Linda: De strategische logica is helder. Met een Amerikaanse notering komt SK Hynix in een veel diepere kapitaalpoel, en die heeft het bedrijf nodig om snel nieuwe fabrieken te bouwen. De race om geheugencapaciteit is in feite een race om wie het snelst geld in de grond kan stoppen. Voor consumenten in Europa heeft dit twee directe gevolgen. Eerst de prijs: de geheugenkrapte drukt nu al door in de winkel. Apple heeft prijsverhogingen voor iPhones aangekondigd en andere fabrikanten volgen stilletjes. Een laptop of telefoon kopen wordt dit najaar gemiddeld duurder.

Erik: En dan is er de bevoorrading. Sommige Amerikaanse techbedrijven overwegen Chinese geheugenleveranciers in te zetten om de tekorten te omzeilen. Analisten waarschuwen voor een herhaling van wat met zonnepanelen en batterijen gebeurde: China dumpt met staatssteun en lage prijzen, en trekt de markt naar zich toe. Voor het Nederlandse ASML en ASM International is dat een gemengd verhaal. Een gezonde SK Hynix betekent meer machineorders, maar als China-Amerika-spanningen verder oplopen, raakt dat hun verkoopgebied direct.

Het World Economic Forum ziet AI uit het scherm stappen en de elektriciteitsnetten, fabrieken en boerderijen in.

Linda: Het World Economic Forum publiceerde samen met uitgever Frontiers de Top Tien Opkomende Technologieën voor 2026. De grote conclusie: na jaren van software-AI, dus vooral chatbots en plaatjesgeneratoren, verschuift de zwaartepunt naar wat het rapport fysieke AI noemt. AI die direct in elektriciteitsnetten zit, in de geneesmiddelenontwikkeling, in voedselproductie, in robots die zich door de echte wereld bewegen. De voorbeelden zijn concreet: AI-systemen die elektriciteitsnetten in realtime in balans houden naarmate er meer zon en wind bijkomt, en AI die voorspelt welke moleculen kansrijk zijn voor nieuwe medicijnen.

Erik: De rode draad is dat de AI niet langer alleen vragen beantwoordt op een scherm, maar beslissingen neemt die fysieke dingen in beweging zetten. En dat verandert het risicoprofiel volledig. Als een chatbot een fout maakt, krijg je een rare zin. Als een AI in het stroomnet een fout maakt, gaat ergens het licht uit. Het rapport benoemt dat ook nadrukkelijk: voor deze systemen moet je veel zwaardere garanties inbouwen rond testen, controle en menselijk toezicht dan voor consumenten-AI.

Linda: Voor Europa is dit op twee manieren belangrijk. Het continent heeft sterke industriële spelers in energie, farma en geavanceerde productie: Siemens, ABB, Novo Nordisk, maar ook Nederlandse partijen als ASML, Philips en Vitens, dat al AI inzet om waterlekken op te sporen. Dat is precies waar fysieke AI zou moeten landen. Tegelijk merkt de Europese AI-wet AI in kritieke infrastructuur al aan als hoogrisico, met strikte verplichtingen rond documentatie en menselijk toezicht. Europese bedrijven krijgen dus een voorsprong in expertise, maar moeten ook aan strengere eisen voldoen dan concurrenten elders.

Erik: En dat is interessant voor Nederland specifiek. TenneT experimenteert al met AI in het hoogspanningsnet, en het kabinet-Jetten heeft fysieke AI in energie en voedsel aangewezen als prioriteit in de nieuwe industriestrategie. De uitdaging wordt: hoe houd je tempo zonder de veiligheidseisen los te laten? Want dat is precies waar deze technologie staat of valt.

GIMP geeft je een gratis, volwaardige fotobewerker zonder abonnement.

Linda: Tot slot twee dingen waar je vandaag iets mee kunt. De eerste is GIMP, voluit het GNU Image Manipulation Program. Het is een gratis, open source fotobewerker die al jaren bestaat maar onlangs een flinke vernieuwing kreeg. Voor wie maandelijks fronst bij de Adobe-rekening, is dit het meest voor de hand liggende alternatief. GIMP doet lagen, maskers, filters, retouches en batchverwerking, eigenlijk alles wat een hobbyist of zelfs een semiprofessional nodig heeft.

Erik: Wat de nieuwe versie bijzonder maakt, is dat de interface eindelijk is opgeknapt. Langdurige gebruikers prezen altijd de technische kracht, maar gaven toe dat het menusysteem stroef was. Dat is nu gladgestreken. De app draait op Windows, Mac en Linux, en, belangrijk: volledig op je eigen apparaat. Geen cloud-upload, geen account, geen abonnement. Voor Nederlandse gebruikers betekent dat dat je foto's gewoon op je laptop blijven, wat een hoop privacyvragen scheelt die bij cloud-bewerkers wel spelen.

Linda: Een praktische tip: wie van Photoshop komt, ervaart het eerste uur als wennen omdat de menu's anders georganiseerd zijn. Veel gebruikers raden aan om de gratis aanvulling PhotoGIMP te installeren, die de interface vrijwel identiek aan Photoshop maakt. Daarna gaat het snel. Recensenten wijzen erop dat je voor de meeste alledaagse taken, verscherpen, bijsnijden, kleuren corrigeren, objecten verwijderen, geen abonnement meer nodig hebt. Je downloadt het op gimp.org, gratis, en je bent over een half uur productief.

Mojeek is de onafhankelijke Europese zoekmachine die je niet volgt en geen Google-index hergebruikt.

Erik: De tweede vondst is Mojeek, een zoekmachine uit het Verenigd Koninkrijk. Wat Mojeek anders maakt, is dat hij zijn eigen index van het web opbouwt, in plaats van resultaten van Google of Microsoft Bing door te verkopen, zoals de meeste zogenoemde alternatieve zoekmachines doen. Je krijgt op Mojeek dus echt andere resultaten, niet een herverpakte versie van wat de grote spelers je al toonden. En tracking is er niet: geen cookies, geen profiel, geen advertentieveiling op de achtergrond.

Linda: Het gebruik is gratis. Je gaat naar mojeek.com en hoeft niets te installeren. Er is een betaalde versie voor bedrijven en onderzoekers die op grote schaal de index willen bevragen, maar voor normaal gebruik volstaat de site. Mojeek is kleiner dan Google, dus voor heel specifieke zoekopdrachten moet je soms terugvallen op een grotere speler. Maar voor dagelijkse zoekopdrachten houdt hij volgens recensenten goed stand, en je ziet daadwerkelijk een ander deel van het web. Onafhankelijke journalisten en privacyonderzoekers raden hem aan als manier om uit de filterbubbel te komen.

Erik: Een Europese hoek die telt: Mojeek is een van de weinige zoekmachines die volledig vanuit Europa draait, met servers en team ter plekke. Dat plaatst de dienst standaard onder de Europese privacyregels, niet als marketingclaim maar als structureel feit. Voor luisteraars die hun afhankelijkheid van grote Amerikaanse platforms willen verkleinen, is dit een laagdrempelig begin. Verander de standaardzoekmachine in je browser, geef het een week, en kijk hoe het web er dan uitziet.

Linda: Vandaag hadden we het over: Nederland dat tekent voor Pax Silica maar Washington terugduwt rond ASML, Oracle dat eenentwintigduizend banen schrapt en AI als reden noemt, de geplande beursgang van SK Hynix in New York, en het World Economic Forum dat fysieke AI als de volgende grote golf ziet. En twee dingen om zelf te proberen: de gratis fotobewerker GIMP en de Europese zoekmachine Mojeek.

Erik: Meer weten of reageren? Ga naar thestateoftech.nl of mail ons op info@doorzetters.net.

Erik: State of Tech, de techwereld in 15 minuten.