Californië: 6 geheime AI-systemen over inwoners

Linda: Welkom bij The State of Tech, zondag 21 juni 2026. Ik ben Linda Duursma.

Erik: En ik ben Erik Van Doorn. Vandaag: Parijs sluit VivaTech af als Europa's grote AI-podium, Taiwanese geheugenchipontwerpers zien hun omzet met tweehonderdvijfenveertig procent omhoog schieten, de Filipijnen rollen de loper uit voor chip- en AI-investeerders, en Californië geeft toe zes risicovolle AI-systemen op zijn eigen inwoners los te laten. Plus twee dingen om vandaag uit te proberen: PhotoPrism, waarmee je je hele fotobibliotheek thuis beheert, en MacWhisper, dat uren audio op je eigen laptop omzet in tekst. We beginnen in Parijs.

VivaTech sluit af met tweehonderdduizend bezoekers en Parijs claimt een plek in de wereldwijde AI-race.

Linda: VivaTech is gisteren afgelopen in Parijs, en de cijfers spreken voor zich. Tweehonderdduizend bezoekers uit honderdvijfenzestig landen, ruim vijftienduizend startups op de beursvloer, en een tiende editie die heel bewust kunstmatige intelligentie in het hart van alles zette. India was dit jaar het AI-partnerland, met premier Narendra Modi die zelf de delegatie aanvoerde. Dat is een opvallend signaal, want jarenlang ging het gesprek over AI-hubs vooral over San Francisco, Beijing en af en toe Londen. Parijs hoort daar nu nadrukkelijk bij.

Erik: En de namen bevestigden dat. Jeff Bezos stond op het podium, Yann LeCun stond op het podium, en de eerste VivaTech-Bloomberg Awards gingen naar figuren die wereldwijd de toon zetten. Op de beursvloer was de breedte het verhaal: slimme contactlenzen, mensachtige robots die je met gedachten aanstuurt, en geprinte medische implantaten die het lichaam in de loop van de tijd weer opneemt. Die mix is belangrijk, want de Europese pitch is altijd geweest dat AI één technologie is naast vele, niet het enige spel.

Linda: Robotica, biotech en hardware kregen daar even veel ruimte als de grote taalmodellen. Frankrijk duwt al een tijd hard om Parijs het zwaartepunt van Europese AI te maken, met Mistral als het thuiskweekje en een gestage stroom aankondigingen vanuit de Franse staat. VivaTech is het uithangbord dat die strategie samenbindt. Voor Europese bedrijven en investeerders is de boodschap dat het kapitaal en het talent dichterbij blijven dan een paar jaar geleden leek.

Erik: Voor Nederland zit het haakje vooral in de keten. Nederlandse deeptech-startups, denk aan partijen rond fotonica, quantum en medische beeldvorming, gebruiken VivaTech steeds vaker om Franse en Indiase partners te vinden. En het zegt iets over waar het geld de komende jaren landt: niet alleen in Amerikaanse modellen, maar ook in Europese toepassingen daarbovenop. Voor het kabinet, dat nog worstelt met een eigen AI-strategie, is dit een herinnering dat Parijs intussen door drukt.

Taiwanese geheugenchipontwerpers verwachten een omzetstijging van tweehonderdvijfenveertig procent door AI-datacenters.

Linda: Naar Taiwan, waar de geheugenchipontwerpers naar een jaar kijken dat bijna onwaarschijnlijk klinkt. De sector rekent op een omzetsprong van tweehonderdvijfenveertig procent in 2026, vrijwel volledig gedreven door vraag uit AI-datacenters. De geheugenprijzen lopen op, het aanbod is krap, en de kopers zijn de grote cloudpartijen en gespecialiseerde AI-bedrijven die trainings- en inferentiecapaciteit uit de grond stampen. Elke Nvidia-versneller heeft enorme stapels snel geheugen naast zich nodig, en daar zit Taiwan.

Erik: De omslag binnen de industrie is opvallend. Decennialang hing geheugen vast aan de consumentenmarkt: telefoons, laptops, gamecomputers. Nu is het zwaartepunt verschoven naar AI-infrastructuur, die meer betaalt en in veel grotere volumes inkoopt. Dat verandert waar deze bedrijven in investeren en wie ze aannemen. Het maakt ze ook kwetsbaarder als de AI-bouwgolf later afkoelt, want dan voelen de geheugenmakers dat sneller en harder dan vroeger.

Linda: Voor Europa zijn er twee directe gevolgen. Wie hier AI-infrastructuur bouwt, een soeverein cloudproject, een onderzoekslab of een bedrijfsdatacenter, betaalt meer en wacht langer op het geheugen. En Brussel, dat met de Chips Act vooral logica en verpakking subsidieerde, krijgt opnieuw het bewijs dat geheugen een blinde vlek is. Voor Nederlandse partijen die rond ASML in de keten zitten, is dit goed nieuws op korte termijn maar een afhankelijkheid op de lange.

De Filipijnen versnellen de prikkels voor chip- en AI-investeringen en mikken op een nieuwe corridor in Zuidoost-Azië.

Linda: Even een kleine onderbreking. Luister je vaker naar The State of Tech? Druk dan op de likeknop en abonneer je, zodat je nooit een aflevering mist. Oké, verder.

Erik: De Filipijnen zetten een serieuze stap om een hub te worden voor chips en AI in Zuidoost-Azië. De regering-Marcos versnelt de prikkels en projecten voor chipbedrijven en AI-firma's, met de zogenoemde Luzon-corridor als belangrijkste investeringskanaal. Er komt ook een industriële adviesraad om overheid, universiteiten en zittende bedrijven, waaronder Texas Instruments, op één lijn te krijgen. De pitch is helder: bestaande maakervaring, een grote groep Engelstalige ingenieurs en een overheid die nu eindelijk snel beweegt op vergunningen en belastingvoordelen.

Linda: Het past in een breder regionaal patroon. Vietnam, Maleisië en Thailand profileren zich allemaal als alternatief voor Taiwan en Zuid-Korea voor delen van de chipketen. De Filipijnen waren laat in dat gesprek, deels door achterstallige infrastructuur en deels door wisselend beleid. Nieuw is de snelheid en de expliciete koppeling van halfgeleiders en AI als één industrieel plan, in plaats van twee aparte sporen. Voor Europese spelers opent dat een concrete deur.

Erik: ASML, Infineon en STMicroelectronics zitten al in Zuidoost-Azië, en een regering die actief lokmiddelen biedt verandert de rekensom voor de volgende verpakkingsfabriek of ontwerpvestiging. Er zit ook een geopolitieke laag onder. Europa praat al jaren over het verminderen van afhankelijkheden in Oost-Azië, en een vriendelijke partner met een duidelijke industriestrategie is dan aantrekkelijker dan een puur kostenverhaal.

Linda: Voor Nederland telt dat dubbel. De Nederlandse toeleveranciers rond ASML kijken al langer naar locaties buiten Taiwan, en Den Haag heeft de afgelopen jaren juist Zuidoost-Azië als strategische regio aangewezen. Als Manila het tempo erin houdt, kan dat invloed hebben op waar Nederlandse machines uiteindelijk landen, en welke gevoelige technologie wel of niet meeverhuist.

Californië geeft toe zes risicovolle AI-systemen op de eigen inwoners te gebruiken, sommige eerder nooit gemeld.

Erik: Californië heeft stilletjes toegegeven dat het zes geautomatiseerde systemen met hoog risico gebruikt die ingrijpende beslissingen nemen over het leven van inwoners, en meerdere ervan waren nooit eerder openbaar gemaakt. Op de lijst staan onder meer een hulpmiddel dat voorspelt hoe waarschijnlijk het is dat een gedetineerde opnieuw de fout in gaat, software die mogelijk frauduleuze werkloosheidsaanvragen markeert, en programma's die studenten op afstand in de gaten houden tijdens tentamens. De onthulling kwam alleen op tafel doordat een staatswet de overheid dwingt zulk gebruik te melden.

Linda: Het ongemakkelijke is dat deze systemen consequente beslissingen nemen, of iemand vervroegd vrijkomt, of een uitkering wordt betaald, of een student wordt beschuldigd van spieken, en dat ze draaiden zonder dat het publiek het wist. De technische betrouwbaarheid van voorspellingen over recidive en van detectors die zogenaamd door AI geschreven tekst herkennen, is in de wetenschappelijke literatuur omstreden, met hoge percentages valse treffers. Mensen die door zo'n besluit geraakt werden, hadden geen reële manier om bezwaar te maken.

Erik: Voor Europa landt dit precies midden in het debat over de AI Act. Die wet bestempelt deze toepassingen expliciet als hoog risico, met eisen voor transparantie en menselijk toezicht. Californië laat zien wat er gebeurt als die verplichtingen ontbreken: niemand weet welke systemen draaien tot iemand het verplicht stelt.

Linda: Voor Nederland is dit een spiegel. Gemeenten en uitvoeringsorganisaties als het UWV en de Belastingdienst werken met risicomodellen, en het algoritmeregister van het Rijk is nog verre van compleet. De Autoriteit Persoonsgegevens dringt al langer aan op meer openheid. Het Californische voorbeeld geeft toezichthouders hier munitie om door te zetten, voordat een vergelijkbaar lijstje hier publiek wordt.

PhotoPrism is de open-source fotobibliotheek waarmee je decennia aan foto's beheert zonder ze aan Google te geven.

Erik: Tot slot twee dingen waar je vandaag iets mee kunt. De eerste is PhotoPrism, een gratis open-source fotobeheerprogramma dat aan populariteit wint bij mensen die weg willen van de grote cloudfotodiensten. Het idee is simpel: je laat het los op je fotoverzameling, of die nu op een thuisserver, een netwerkschijf of een klein kastje zoals een Raspberry Pi staat, en het bouwt een doorzoekbare bibliotheek met gezichtsherkenning, kaarten en automatische tags. Alles draait lokaal, dus je foto's verlaten je netwerk niet.

Linda: Wat PhotoPrism nu interessant maakt, is dat het volwassen genoeg is om de vergelijking met Google Foto's en Apple Foto's aan te kunnen op de dingen die ertoe doen. Gebruikers melden dat het zoeken goed werkt, je tikt "strand 2019" of "hond in sneeuw" en de juiste foto's komen tevoorschijn. De gezichtsgroepering is nauwkeurig, en de mobiele interface is degelijk. Het is geen één-klik-installatie, je moet een beetje comfortabel zijn met een container of een kleine thuisserver, maar de documentatie is fors verbeterd.

Erik: De Nederlandse hoek is praktisch. Wie zich ongemakkelijk voelt bij hoe de grote Amerikaanse fotodiensten omgaan met data, en dat is een groeiende groep na alle discussies over AI-training, heeft nu een geloofwaardig alternatief dat alles op eigen hardware houdt. Het werkt op Linux, Windows en Mac, de kernversie is gratis, en er is een betaald abonnement voor wie extra functies wil zoals geavanceerdere gezichtsherkenning. Voor gezinnen met twintig jaar aan foto's op een externe schijf is dit een serieuze manier om er eindelijk grip op te krijgen.

Linda: En het past bij iets dat we vaker zien: privacy-bewuste tools die niet langer alleen voor techneuten zijn. Een uurtje opzetten in het weekend, en je hebt thuis een fotoarchief dat doorzoekbaar is op gezicht, plaats en jaar, zonder dat het bij een Amerikaans bedrijf op een server staat.

MacWhisper zet uren interviews en vergaderingen om in doorzoekbare tekst op je eigen laptop, zonder cloud.

Erik: De tweede tip is MacWhisper, een transcriptie-app voor Mac-gebruikers die een stille favoriet is geworden onder journalisten, onderzoekers en iedereen die opgenomen audio moet verwerken. De app gebruikt het Whisper-spraakmodel van OpenAI, maar draait dat volledig op je eigen machine. Je sleept er een geluid- of videobestand in, en je krijgt een nette transcriptie terug, in de betaalde versie ook met onderscheid tussen sprekers. Geen upload, geen abonnement voor de basisversie, en geen wachtrij in de cloud.

Linda: De reden dat dit nu telt, is dat transcriberen tot voor kort betekende dat je per minuut betaalde aan een clouddienst, of genoegen nam met magere automatische ondertiteling. MacWhisper verandert die rekensom. Recensenten prijzen de nauwkeurigheid, vooral voor Engels, en de app loopt niet vast op lange bestanden. Er is een gratis variant die voor de meeste alledaagse klussen volstaat, en een eenmalig betaalde versie met sprekerlabels, batchverwerking en export naar ondertitelformaten.

Erik: Voor Nederlandse gebruikers is de privacyhoek de echte winst. Ben je advocaat, arts, journalist met vertrouwelijke bronnen, of wil je gewoon niet dat opnames van een vergadering op een server in een ander land belanden, dan is lokale transcriptie de enige verstandige optie. MacWhisper is alleen voor Mac, dat is de beperking. Windows- en Linux-gebruikers kunnen terecht bij vergelijkbare open-source projecten zoals WhisperDesktop, die ongeveer hetzelfde werk doen.

Linda: Vandaag hadden we het over: VivaTech als nieuw AI-podium in Parijs, de Taiwanese geheugenboom door AI-datacenters, de Filipijnen die zich opwerpen als chip-hub, en de zes verzwegen risicovolle AI-systemen in Californië. Plus twee dingen om zelf te proberen: PhotoPrism voor je eigen fotobibliotheek en MacWhisper om audio op je laptop om te zetten in tekst.

Erik: Meer weten of reageren? Ga naar thestateoftech.nl of mail ons op info@doorzetters.net.

Erik: State of Tech, de techwereld in 15 minuten.