Anthropic exportban: Fable 5 en Mythos 5 geblokkeerd buiten VS

Linda: Welkom bij The State of Tech, zondag 14 juni 2026. Ik ben Linda Duursma.

Erik: En ik ben Erik Van Doorn. Vandaag: Washington legt Anthropics zwaarste AI-modellen aan banden, Amazon trok intern al aan de bel over diezelfde modellen, NVIDIA brengt een open wereldmodel uit voor fysieke AI, en in de VS worden datacenterprojecten van honderddertig miljard tegengehouden. Plus twee dingen om vandaag uit te proberen: de open data-deelstandaard OpenSharing en het verjongingsexperiment van de XPRIZE. We beginnen met de Amerikaanse ingreep bij Anthropic.

VS dwingt Anthropic om topmodellen Fable 5 en Mythos 5 offline te halen voor buitenlandse gebruikers.

Linda: De Amerikaanse overheid heeft Anthropic opgedragen om de twee krachtigste AI-modellen, Fable 5 en Mythos 5, af te sluiten voor gebruikers buiten de Verenigde Staten. Dat meldt onder meer The New York Times. Anthropic bevestigt het zelf ook op zijn eigen site. Het is de zwaarste exportmaatregel tot nu toe op het gebied van AI.

Erik: De timing is opvallend. Anthropic noemde India onlangs zijn tweede grootste markt en kondigde een samenwerking aan met Tata Consultancy Services, een van de grootste IT-dienstverleners ter wereld. Indiase ontwikkelaars en onderzoekers verliezen nu de toegang tot de zwaarste varianten. Lichtere versies blijven beschikbaar, maar de modellen waarmee bedrijven echt complexe taken automatiseren, zijn buiten Amerika op slot gegaan.

Linda: Anthropic heeft publiekelijk gezegd het niet eens te zijn met de aanpak. Het bedrijf wijst erop dat juist defensieve cyberbeveiliging eronder lijdt: veiligheidsonderzoekers in bevriende landen kunnen niet meer testen of hun systemen bestand zijn tegen aanvallen die met deze modellen worden uitgevoerd. Tegelijk roept de maatregel een bredere discussie op over AI-soevereiniteit. Wie controleert welke landen toegang krijgen tot de krachtigste AI?

Erik: Voor Europa is dit een waarschuwingsschot. De zwaarste Anthropic-modellen draaien officieel nog in Europa, maar de boodschap uit Washington is dat dat morgen anders kan zijn. Brusselse beleidsmakers wijzen al langer op het risico van afhankelijkheid van Amerikaanse AI-aanbieders, en dit voorval voedt die discussie. Nederlandse bedrijven die Claude inzetten via de clouddienst van Amazon krijgen er een nieuw scenario bij om in hun risicoanalyses op te nemen.

Amazon trok bij Anthropic al intern aan de bel voor Washington ingreep.

Linda: Reuters meldt dat Amazon, een van de grootste investeerders in Anthropic, al voor de Amerikaanse ingreep zorgen had geuit over Fable 5 en Mythos 5. Bronnen rond het bedrijf spreken van intern overleg over de veiligheid en de mogelijke gevolgen van het uitrollen van die modellen. Amazon heeft miljarden in Anthropic gestoken en de cloud-infrastructuur waarop de modellen draaien is grotendeels van Amazon zelf.

Erik: Dat maakt het verhaal pikant. Een grote investeerder die intern op de rem trapt bij zijn eigen partner, en kort daarna een overheidsmaatregel die in dezelfde richting wijst. Reuters laat in het midden of de zorgen van Amazon direct hebben geleid tot het besluit in Washington, maar de volgorde valt op. Anthropic zelf benadrukt dat het bedrijf zijn eigen veiligheidsproces volgt en dat Amazon geen vetorecht heeft over welke modellen worden uitgebracht.

Linda: Voor de markt is dit een blik op hoe AI-veiligheid in de praktijk wordt afgedwongen. Niet alleen via onafhankelijke onderzoekers of toezichthouders, maar ook via grote klanten en investeerders die invloed uitoefenen. Dat geeft Amazon, en in mindere mate Google, een sturende rol bij welke AI de wereld in mag.

Erik: Een ander signaal: ook concurrenten kijken mee. Als Amazon zorgen heeft, betekent dat ook dat de risicoafdelingen van andere techbedrijven dezelfde modellen onder de loep nemen.

Linda: Even een kleine onderbreking. Luister je vaker naar The State of Tech? Druk dan op de likeknop en abonneer je, zodat je nooit een aflevering mist. Oké, verder.

NVIDIA brengt open wereldmodel uit dat AI en de fysieke wereld wil verbinden.

Erik: NVIDIA heeft Cosmos 3 uitgebracht, dat het bedrijf omschrijft als het eerste volledig open omnimodel voor fysieke AI. Het model combineert beeld, video, geluid, tekst en acties in één systeem. De gedachte erachter is dat robots en autonome systemen niet alleen plaatjes moeten herkennen, maar ook moeten begrijpen hoe de wereld zich gedraagt: hoe iets valt, hoe een deur opengaat, hoe een hand een glas pakt.

Linda: NVIDIA noemt het een wereldfundering. In gewone woorden: een AI die je laat oefenen in een simulatie en die dan in een echte robot kunt zetten. Dat is precies waar fabrikanten van magazijnrobots en zelfrijdende auto's al jaren op wachten. Door het model open te zetten, kunnen onderzoekers en kleinere bedrijven het zelf bijschaven, zonder afhankelijk te zijn van een gesloten platform.

Erik: De keuze om dit open te zetten is strategisch. NVIDIA verdient niet aan het model maar aan de chips eronder. Hoe meer ontwikkelaars Cosmos 3 oppakken, hoe meer NVIDIA-hardware er wordt aangeschaft. Voor het Nederlandse robotica-veld, denk aan de TU Delft of bedrijven rond de Brainport in Eindhoven, betekent dit dat ze gratis kunnen werken met dezelfde bouwstenen als grote spelers in Silicon Valley.

Linda: Cosmos 3 is geen consumentproduct. Het is gereedschap voor wie robots, drones of zelfrijdende systemen bouwt. Maar de impact werkt door naar wat we straks in fabrieken en op straat zien rijden en lopen. Een open standaard zorgt ervoor dat de Europese maakindustrie kan meedoen zonder licenties uit Amerika.

Verzet tegen datacenters blokkeert in Amerika projecten voor honderddertig miljard dollar.

Erik: In de eerste drie maanden van dit jaar zijn in de Verenigde Staten meer dan vijfenzeventig geplande datacenterprojecten tegengehouden. De gezamenlijke waarde: honderddertig miljard dollar. De rem komt van lokale gemeenschappen die zich zorgen maken over stroomverbruik, waterverbruik en stijgende energierekeningen. Het verzet komt zowel van Democraten als Republikeinen, dus is breder dan een politieke kleur.

Linda: Het probleem is concreet. Een groot AI-datacenter slurpt evenveel stroom als een middelgrote stad en koelt zichzelf vaak met miljoenen liters water. In droge regio's en op overbelaste stroomnetten loopt dat hard tegen grenzen aan. Daar komt bij dat sommige stroomonderdelen, zoals zware transformatoren, vooral uit China komen, en de toelevering daarvan stokt.

Erik: Voor de techsector is dit een wakeworp. AI-bedrijven plannen reusachtige uitbreidingen, maar de fysieke infrastructuur kan dat ritme niet bijbenen. Investeerders beginnen zich af te vragen of de beloofde groeicurves van rekenkracht überhaupt gehaald kunnen worden, of dat de echte bottleneck niet de chips zijn, maar het stopcontact en de waterleiding.

Linda: In Nederland speelt precies dezelfde discussie. Het stroomnet zit op slot in grote delen van het land, en gemeentes als Zeewolde en Hollands Kroon hebben eerder al stevig gedebatteerd over hyperscale datacenters. De Amerikaanse cijfers laten zien dat dit geen Nederlands fenomeen is, maar een wereldwijd probleem dat de groei van AI fysiek begrenst.

Databricks en de Linux Foundation lanceren OpenSharing, een open standaard om AI-data en agents te delen.

Erik: Tot slot twee dingen waar je vandaag iets mee kunt. De eerste is voor wie zich beroepsmatig bezighoudt met data en AI. De Linux Foundation heeft samen met Databricks een nieuw open protocol gelanceerd: OpenSharing. Het is een doorontwikkeling van Delta Sharing en bedoeld om data, AI-modellen en zogenoemde agentvaardigheden tussen organisaties te kunnen uitwisselen zonder vast te zitten aan één leverancier.

Linda: Wat kun je er concreet mee? Als je in een bedrijf werkt dat data wil delen met een partner, een toezichthouder of een sectorplatform, kun je vanaf vandaag de specificatie van OpenSharing inzien op de site van de Linux Foundation. Het is gratis, het is open en bedrijven als Stripe en de London Stock Exchange Group hebben aangekondigd het te integreren. Het kost een uur om te lezen en je weet daarna hoe gesloten marktplaatsen omzeild kunnen worden.

Erik: Voor Nederlandse afnemers is dit interessant omdat veel data nu vastzit in afzonderlijke clouds. Een open protocol betekent dat een ziekenhuis, een gemeente of een bank in theorie data en AI-componenten kan uitwisselen zonder dat één leverancier daar tussen zit. In de praktijk moet de tooling volwassen worden, maar de standaard is er nu. Voor data-engineers en architecten is dit dé week om de specificatie door te nemen.

Linda: De naam om te onthouden is OpenSharing, vindbaar via de Linux Foundation. Wie al met Delta Sharing werkt, herkent veel ideeën, maar de uitbreiding naar AI-modellen en agents is nieuw. Het is geen consumententool, maar wel een vondst voor wie aan de bouwkant zit van moderne datasystemen.

Het verjongingsexperiment van de XPRIZE laat zien hoe ver biotech inmiddels durft te denken.

Erik: De tweede tip ligt op een heel ander vlak: biotech en gezondheid. MIT Technology Review beschrijft hoe onderzoeker David Sinclair een experiment voorbereidt waarbij verjongingsmiddelen op het hele lichaam worden getest in het kader van de XPRIZE Healthspan-competitie. De wedstrijd looft over enkele jaren een prijs van honderden miljoenen uit aan een team dat de biologische leeftijd van proefpersonen aantoonbaar weet terug te draaien.

Linda: Wat kan een luisteraar daar vandaag mee? Concreet: de XPRIZE Healthspan-website is openbaar en uitgebreid. Je kunt daar de regels van de wedstrijd lezen, de deelnemende teams bekijken en de wetenschappelijke criteria nalezen die bepalen wanneer iemand "biologisch jonger" is. Voor wie geïnteresseerd is in gezondheid en veroudering is dat een toegankelijke manier om bij te blijven zonder vakliteratuur door te ploegen.

Erik: De wetenschap rond verjonging staat nog vroeg in haar ontwikkeling. Veel claims over verjongingstherapieën blijken bij naderonderzoek minder hard dan ze leken. Maar de XPRIZE dwingt teams om hun resultaten te laten toetsen volgens een vast protocol, en dat is voor leken juist een handige opening om te kunnen onderscheiden wat wel of niet serieus is.

Linda: Sinclair zelf is in vakkringen omstreden vanwege eerdere optimistische uitspraken over verjonging. Door zich aan de XPRIZE te verbinden, zet hij zichzelf onder onafhankelijke toetsing. Voor de luisteraar betekent dit dat je over enkele jaren niet alleen marketingverhalen krijgt, maar gecontroleerde meetresultaten. Vandaag is de actie simpel: ga naar de XPRIZE Healthspan-pagina en sla die op als referentiepunt voor het komende jaar.

Erik: Tot slot een verwijzing die de Volkskrant deze week prominent bracht. Adviesbureau KPMG kwam met een rapport over AI dat zelf bleek vol te staan met door AI verzonnen bronverwijzingen, ofwel hallucinaties. Een herinnering dat zelfs grote consultancybedrijven niet immuun zijn voor de valkuilen waar gebruikers van ChatGPT al langer mee worstelen.

Erik: Vandaag hadden we het over: de Amerikaanse exportrem op Anthropics topmodellen, Amazons interne zorgen daarover, NVIDIA's open wereldmodel Cosmos 3 en het stroom- en waterprobleem onder Amerikaanse datacenters. Plus twee dingen om zelf te proberen: de open standaard OpenSharing van de Linux Foundation en de XPRIZE Healthspan-pagina rond verjongingsonderzoek.

Linda: Vandaag hadden we het over: Washington dat AI-modellen Fable 5 en Mythos 5 in toom houdt, Amazon dat intern aan de bel trok, NVIDIA's open robotmodel Cosmos 3, het verzet tegen datacenters, OpenSharing als open standaard voor data en AI en de XPRIZE Healthspan voor wie geïnteresseerd is in verjonging.

Erik: Meer weten of reageren? Ga naar thestateoftech.nl of mail ons op info@doorzetters.net.

Erik: State of Tech, de techwereld in 15 minuten.