EU Cloud Soevereiniteit: CADA sluit Amerikaanse cloud uit

Linda: Welkom bij The State of Tech, vrijdag 12 juni 2026. Ik ben Linda Duursma.

Erik: En ik ben Erik Van Doorn. Vandaag: SpaceX naar de Nasdaq met een waardering van vijfenzeventig miljard dollar, oud-Amazon-topman Selipsky bouwt met tien miljard een nieuwe AI-infrastructuurreus, Brussel komt met een soevereiniteitspakket dat Amerikaanse cloudbedrijven buiten de deur kan zetten, Xiaomi claimt een AI-model dat vijftien keer sneller is dan ChatGPT, en tot slot twee dingen om vandaag uit te proberen: de gratis schermafbeeldingstool ShareX en de Microsoft 365 Copilot-functie die vergaderingen automatisch samenvat. We beginnen met de beursgang van SpaceX.

SpaceX maakt vandaag Nasdaq-debuut met IPO van vijfenzeventig miljard dollar.

Linda: Het is zover. Het ruimtevaartbedrijf van Elon Musk gaat vandaag naar de beurs. De prijs is vastgesteld op honderdvijfendertig dollar per aandeel, voor ruim vijfhonderdvijfenvijftig miljoen stukken. Vanaf vanmiddag, tickersymbool SPCX, kun je meedoen op de Nasdaq.

Erik: En dat levert SpaceX in één klap zo'n vijfenzeventig miljard dollar op. Als de zogenoemde overtoewijzingsoptie ook wordt gelicht, kan het oplopen tot ruim zesentachtig miljard. Dat zijn bedragen die normaal alleen passen bij de allergrootste tech-IPO's van de afgelopen tien jaar.

Linda: Goldman Sachs, Morgan Stanley en Bank of America leiden de boekenronde. En het opvallende: dit is niet alleen een ruimtevaartverhaal. SpaceX positioneert zich nadrukkelijk ook als AI-bedrijf, vanwege de verwevenheid met de satellietconstellatie Starlink en de data die daar doorheen lopen.

Erik: Wat dit zo groot maakt: jarenlang bleef SpaceX bewust privaat. Musk hield het bedrijf weg van de grillen van de aandelenmarkt. Dat hij nu wel naar de beurs gaat, betekent dat er kapitaal nodig is, veel kapitaal, voor de volgende fase: meer Starship-lanceringen, uitbreiding van Starlink, en investeringen in datacenters die op satellietverbindingen draaien.

Linda: En voor beleggers wereldwijd is dit het eerste moment dat ze direct op SpaceX kunnen inzetten. Tot nu toe kon dat alleen via omwegen, zoals fondsen die kleine pakketjes aandelen hadden opgekocht via secondaire markten. Vanaf vandaag wordt het gewoon een aandeel dat je via je broker kunt kopen.

Erik: De vraag is wel wat de markt ervan vindt. Vijfenzeventig miljard is fors, maar lager dan de privé-waarderingen die rondzongen, waar bedragen van honderdvijftig tot tweehonderd miljard genoemd werden. Dat suggereert dat de bankiers voorzichtig zijn ingestoken, om een succesvol debuut te garanderen.

Linda: Voor Nederlandse beleggers betekent dit dat SpaceX vanaf vandaag in elk wereldwijd techfonds gaat opduiken. Pensioenfondsen die de Nasdaq volgen, krijgen er automatisch een belang in. En Nederlandse Starlink-klanten, dat zijn er inmiddels tienduizenden in plattelandsgebieden waar glasvezel niet komt, zitten straks indirect bij een beursgenoteerd bedrijf. Dat verandert hoe het bedrijf rapporteert over storingen, prijzen en dekking. Transparantie wordt verplicht.

Oud-Amazon-topman Selipsky bouwt met KKR een AI-infrastructuurreus van tien miljard.

Erik: Adam Selipsky, tot vorig jaar de baas van de clouddienst van Amazon, begint iets nieuws. Samen met investeerder KKR lanceert hij Helix, een bedrijf dat zich volledig richt op de bouw van AI-infrastructuur. Startwaardering: tien miljard dollar.

Linda: Helix wil een soort one-stop-shop worden voor de complete keten achter AI. Dus: datacenters bouwen, financiering regelen, en, en dat is het lastigste, stroomvoorziening organiseren. Want daar zit op dit moment de grootste bottleneck. Veel AI-projecten lopen vast omdat het elektriciteitsnet de vraag niet aankan.

Erik: Selipsky brengt precies de juiste contacten mee. Hij heeft jaren aan de top gestaan van Amazons clouddienst, weet hoe je hyperscale-datacenters bouwt, en kent alle grote afnemers persoonlijk. KKR levert het kapitaal en de financiële slagkracht.

Linda: Wat verschuift hier in de markt: tot nu toe bouwden de hyperscalers, Amazon, Microsoft, Google, hun eigen datacenters. Daar komt nu een onafhankelijke aanbieder bovenop, die capaciteit aan iedereen verhuurt. Voor kleinere AI-bedrijven die geen eigen miljarden hebben, kan dat het verschil maken.

Erik: En het feit dat Helix bij de start al op tien miljard wordt gewaardeerd, zegt iets over hoe schaars rekenkracht is geworden. Investeerders rekenen erop dat elk gigawatt aan capaciteit dat hier gebouwd wordt, direct vol gaat lopen.

Linda: Voor Nederland is dit relevant omdat datacenters hier een politiek beladen onderwerp zijn. De provincies Noord-Holland en Flevoland hebben de afgelopen jaren de rem gezet op nieuwe hyperscale-bouw, vanwege stroomverbruik en netcongestie. Als Helix een Europese tak opent, zal die waarschijnlijk landen in landen met overschot aan groene stroom, denk aan Noorwegen, Zweden, Ierland. Nederland mist die boot dan opnieuw.

Linda: Even een kleine onderbreking. Luister je vaker naar The State of Tech? Druk dan op de likeknop en abonneer je, zodat je nooit een aflevering mist. Oké, verder.

Brussel komt met soevereiniteitspakket dat Amerikaanse cloudbedrijven van hoogste niveau uitsluit.

Erik: De Europese Commissie heeft een omvangrijk Technologisch Soevereiniteitspakket gepresenteerd. Twee wetsvoorstellen: een vernieuwde Chips Act, en een Cloud en AI Ontwikkelingswet, kortweg CADA. Doel: minder afhankelijkheid van Amerikaanse en Chinese technologie.

Linda: De kern zit in dat tweede stuk. CADA introduceert een vierlagenkader om de soevereiniteit van cloud- en AI-diensten te beoordelen. Op de hoogste twee niveaus mogen aanbieders niet onder controle staan van bedrijven of overheden van buiten de EU. Dat sluit, als het zo wordt aangenomen, effectief Amerikaanse cloudbedrijven uit voor de meest gevoelige overheidsdata.

Erik: Reden: de Amerikaanse Cloud Act. Die wet geeft de Amerikaanse overheid in theorie toegang tot data die door Amerikaanse bedrijven wordt opgeslagen, ook als die data in Europese datacenters staat. Brussel zegt nu: voor onze meest kritische data, gezondheid, defensie, justitie, willen we die juridische blootstelling niet meer.

Linda: Dat raakt direct de grote drie: Amazons clouddienst, Microsoft Azure en Google Cloud. Samen hebben die meer dan zeventig procent van de Europese cloudmarkt. Ze hebben de afgelopen jaren met "soevereine cloud"-constructies geprobeerd om EU-eisen voor te zijn, vaak met lokale partners. Die constructies kunnen onder CADA alsnog onvoldoende blijken.

Erik: De Chips Act 2.0 is de tweede pijler. Daarin trekt Brussel meer geld uit voor halfgeleiderproductie binnen Europa, na de relatief bescheiden eerste versie. Industriekoepels argumenteerden al langer dat de eerste Chips Act symbolisch was vergeleken met wat de VS en China uitgeven.

Linda: Voor Nederland is dit dubbelop relevant. ASML is de spil van de Europese chipambitie, en zonder Nederlands materieel komt er geen Europese chipsoevereiniteit. Tegelijk: Nederlandse ministeries en gemeenten draaien massaal op Microsoft 365 en Azure. Als CADA wet wordt, moeten honderden overheidsdiensten hun ICT-strategie herzien. Dat wordt een operatie van jaren, met flinke kosten en migratiepijn.

Xiaomi claimt AI-model dat vijftien keer sneller is dan ChatGPT.

Erik: Xiaomi heeft samen met partner TileRT een nieuw AI-model uitgebracht, MiMo. Het claimt iets opvallends: een snelheid van duizend tokens per seconde op een standaard server met acht GPU's. Dat zou vijftien keer sneller zijn dan vergelijkbare modellen van OpenAI en Anthropic.

Linda: Even wat dat in de praktijk betekent: tokens zijn de stukjes tekst waarin AI denkt en antwoordt. Hoe meer tokens per seconde, hoe sneller je antwoord op je scherm verschijnt. Duizend per seconde is veel sneller dan je kunt lezen. Voor toepassingen waar snelheid telt, denk aan klantenservice-chatbots of live vertaling, is dat een groot verschil.

Erik: De truc zit in twee dingen. Het model gebruikt een nieuwe manier om berekeningen te versimpelen, en het voorspelt al meerdere woorden tegelijk in plaats van één voor één. Daardoor hoeft het minder rekenwerk te doen voor hetzelfde antwoord.

Linda: Het model is sinds dinsdag beschikbaar via een beperkte test-API, voor ontwikkelaars. De prijs is drie keer zo hoog als Xiaomi's vorige model, maar je krijgt er ongeveer tien keer zoveel output voor terug. Netto dus goedkoper per antwoord.

Erik: Dit past in een bredere Chinese trend: hardware en software samen optimaliseren om de Amerikaanse exportbeperkingen op topchips te omzeilen. Als je je model slimmer maakt, heb je minder rekenkracht nodig om hetzelfde resultaat te halen. En dat verkleint de afhankelijkheid van Nvidia.

Linda: Voor Europese bedrijven is dit een dilemma. Een snel, goedkoop Chinees model is aantrekkelijk, maar je data gaat dan via Chinese servers. Datzelfde soevereiniteitsvraagstuk dat Brussel net met CADA aanpakt voor Amerikaanse cloud, geldt natuurlijk ook voor Chinese AI. De keuze wordt steeds politieker, niet alleen technisch.

ShareX, een gratis tool om razendsnel schermafbeeldingen te maken en delen.

Erik: Dan nu twee dingen waar je vandaag iets mee kunt. Eerst een gratis tool die ik al jaren gebruik en die nog steeds onbekend is bij veel mensen: ShareX. Een open-source programma voor Windows waarmee je schermafbeeldingen en korte schermopnames maakt en in één klik deelt.

Linda: Wat het kan: je drukt op een sneltoets, sleept een rechthoek over het stukje scherm dat je wilt vastleggen, en de afbeelding wordt automatisch opgeslagen, geüpload naar een dienst naar keuze, en de link komt direct op je klembord. Plakken in een mail of chat, klaar.

Erik: Het verschil met de standaard Windows-knipfunctie is dat ShareX veel meer instellingen biedt. Je kunt automatisch pijlen, tekst of wazige vlakken toevoegen, handig om snel privacygevoelige info uit een screenshot te halen. En je kunt korte video's of GIF-bestanden maken van een stukje scherm, zonder dat je dure software nodig hebt.

Linda: Het is gratis, open-source, en werkt alleen op Windows. Mac- en Linux-gebruikers moeten een alternatief zoeken. Installeren duurt twee minuten, en de eerste keer ben je een kwartier kwijt om de sneltoetsen naar je hand te zetten. Daarna scheelt het je dagelijks tijd.

Erik: Voor wie veel met collega's op afstand werkt, een screenshot met een rode pijl en drie woorden uitleg is vaak duidelijker dan een mail van vijf alinea's. ShareX maakt dat verschil bijna wrijvingsloos. Eén waarschuwing: het installatieprogramma vraagt of je een paar extra functies wilt toevoegen, zet die uit als je het simpel wilt houden.

Linda: Te vinden via getsharex.com, en in de Microsoft Store. Geen account nodig, geen abonnement, geen advertenties.

Microsoft 365 Copilot kan vergaderingen automatisch samenvatten, ook als je er niet bij was.

Erik: Tweede tip, en die haakt aan bij het Atos-nieuws van vandaag, want dat bedrijf gaat Microsoft 365 Copilot uitrollen naar zesenvijftigduizend werknemers. Wat veel mensen niet weten: als jouw werkgever al Microsoft 365 gebruikt, kun je waarschijnlijk vandaag al iets heel praktisch met die Copilot doen, namelijk vergaderingen automatisch laten samenvatten.

Linda: Hoe het werkt: bij elke Teams-vergadering die je opneemt, krijg je achteraf automatisch een samenvatting. Dus: wat is besproken, welke beslissingen zijn genomen, wie heeft welke actie op zich genomen. Je kunt ook vragen stellen, zoals "wat zei Petra over de begroting", en je krijgt een direct citaat met tijdstempel.

Erik: Het mooiste: je hoeft er niet eens bij geweest te zijn. Als een collega je een vergadering doorstuurt die jij gemist hebt, kun je Copilot vragen om een samenvatting van vijf regels. Scheelt je een half uur opname terugkijken.

Linda: De functie zit in de Copilot-licentie, die je werkgever wel apart moet aanschaffen. Het kost ongeveer dertig euro per gebruiker per maand bovenop het standaard Microsoft 365-abonnement. Dus niet gratis, maar als je werkgever het al heeft, staat het waarschijnlijk klaar in je Teams-omgeving zonder dat je het door hebt.

Erik: Eén praktisch punt: deelnemers moeten wel geïnformeerd worden dat de vergadering wordt opgenomen en door AI wordt geanalyseerd. Teams toont daarvoor een melding. Voor functioneringsgesprekken of vertrouwelijke onderwerpen kun je het beter uitzetten.

Linda: En voor wie geen Microsoft-licentie heeft: er zijn gratis alternatieven zoals Otter.ai of de ingebouwde samenvattingsfunctie van Google Meet. Niet zo strak geïntegreerd, maar voor af en toe een vergadering werkt het prima.

Erik: Vandaag dus uit te proberen: vraag bij je IT-afdeling of jullie Copilot-licentie actief is. Als het antwoord ja is, kun je vanmiddag in Teams de samenvattingsknop aanzetten en zien wat het met je eerstvolgende vergadering doet.

Linda: Vandaag hadden we het over: de beursgang van SpaceX, de tien miljard voor het nieuwe AI-infrastructuurbedrijf Helix van Adam Selipsky, het Europese soevereiniteitspakket dat Amerikaanse cloud kan buitensluiten, Xiaomi's snelheidsclaim met MiMo, en twee dingen om zelf te proberen: de gratis schermafbeeldingstool ShareX, en de vergadersamenvatting in Microsoft 365 Copilot.

Erik: Meer weten of reageren? Ga naar thestateoftech.nl of mail ons op info@doorzetters.net.

Erik: State of Tech, de techwereld in 15 minuten.