Europa subsidieert ASML en Imec: 8 miljard voor chips

Linda: Welkom bij The State of Tech, donderdag 4 juni 2026. Ik ben Linda Duursma.

Erik: En ik ben Erik Van Doorn. Vandaag: Samsung maakt van de Galaxy Watch een persoonlijke gezondheidscoach, OpenAI sluit een miljardendeal met de Amerikaanse overheid, Europa rondt nieuwe chipsubsidies af voor Imec en ASML, en een Japanse start-up haalt een doorbraak in vastestofbatterijen. Plus twee dingen om vandaag uit te proberen: de gratis transcriptie-app MacWhisper voor je Mac en de slimme zoekmachine Kagi die Google vervangt zonder advertenties. We beginnen met Samsungs nieuwe gezondheidsfunctie op de Galaxy Watch.

Samsung maakt van de Galaxy Watch een AI-gezondheidscoach die hartritme en bloeddruk continu in de gaten houdt.

Linda: Samsung heeft vannacht een grote update aangekondigd voor zijn gezondheidsapp, en die wordt vanaf 8 juni uitgerold naar de nieuwe Galaxy Watch. Het gaat om drie nieuwe functies die samen één ding doen: van je horloge een proactieve gezondheidscoach maken, in plaats van een passieve stappenteller.

Erik: De kern zit in een functie die Samsung "Vitals" noemt, een dashboard dat je hartritme, slaapkwaliteit, stressniveau en activiteit continu combineert tot één score. Daarnaast komt er een hartgezondheidsmodule die afwijkingen vroeger moet signaleren, en een AI-coach die persoonlijke adviezen geeft op basis van wat je horloge meet.

Linda: Het verschil met eerdere generaties zit in de AI op de achtergrond. Tot nu toe waren dit losse metingen die je zelf moest interpreteren. Nu draait er een model dat patronen over weken vergelijkt en je waarschuwt als iets afwijkt van jouw normaal, niet van een gemiddelde gebruiker.

Erik: Samsung positioneert zich hiermee direct tegenover Apple, dat met de Apple Watch vergelijkbare hartfuncties heeft, maar minder ver gaat in actieve coaching. Voor de smartwatchmarkt is dit relevant, want gezondheid is al jaren de belangrijkste reden waarom mensen zo'n horloge kopen.

Linda: Wel is er een spanningsveld met regelgeving. Een horloge dat gezondheidsadvies geeft komt steeds dichter bij wat een medisch hulpmiddel is, en in Europa valt zo'n classificatie onder strenge regels. Samsung zegt dat de functies bedoeld zijn voor welzijn, niet voor diagnose, maar de grens wordt smaller.

Erik: Voor de Nederlandse markt is dat de scherpste hoek. De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd kijkt al langer naar consumentenapparaten die gezondheidsclaims maken. Als de AI-coach concreet zegt "ga naar de huisarts", komt dat in een ander regime terecht dan een simpele stappenteller.

OpenAI tekent een meerjarig contract met de Amerikaanse overheid ter waarde van twaalf miljard dollar.

Linda: Dan een grote deal vanuit Washington. OpenAI heeft een meerjarig contract gesloten met de Amerikaanse federale overheid, ter waarde van naar verluidt twaalf miljard dollar, om AI-modellen te leveren aan onder meer Defensie, Energie en Volksgezondheid.

Erik: Het contract loopt over vijf jaar en omvat zowel toegang tot bestaande modellen als gemaatwerkte varianten die in een afgeschermde overheidsomgeving draaien. De data verlaten daarbij geen Amerikaans grondgebied, een eis die ministeries al langer stellen aan cloudleveranciers.

Linda: Het opvallende is de schaal. Tot nu toe ging het Pentagon met meerdere AI-bedrijven tegelijk in zee, juist om afhankelijkheid te voorkomen. Met deze deal kantelt dat: OpenAI wordt de centrale leverancier voor een groot deel van de federale AI-infrastructuur.

Erik: Concurrenten als Anthropic en Google reageren bezorgd. Beide hadden kleinere overheidscontracten, en die positie staat nu onder druk. Voor OpenAI is het een commerciële doorbraak, maar het verhoogt ook politieke risico's: bij elke regeringswisseling kan de richting veranderen.

Linda: Voor Europa is dit een signaal. Een Amerikaanse hyperscaler wordt strategisch verweven met de Amerikaanse staat, en dat maakt Europese afhankelijkheid van dezelfde leverancier ingewikkelder. Brussel werkt al aan eigen AI-infrastructuur, en deze deal versnelt die discussie.

Erik: Nederland zit in dezelfde spagaat. Veel ministeries gebruiken al diensten op Amerikaanse cloud, en de roep om soevereine alternatieven groeit. Tegelijk is er geen Europese partij die qua schaal in de buurt komt van OpenAI.

Linda: Even een kleine onderbreking. Luister je vaker naar The State of Tech? Druk dan op de likeknop en abonneer je, zodat je nooit een aflevering mist. Oké, verder.

Europa rondt nieuwe miljardensubsidie af voor chipfabrikanten Imec en ASML als reactie op Amerikaanse en Chinese steun.

Erik: Brussel heeft een nieuw subsidiepakket voor de chipsector bekendgemaakt, ter waarde van ruim acht miljard euro. Het geld gaat naar onderzoeksinstituut Imec in België en naar uitbreiding van ASML's onderzoekslocaties, onder meer in Veldhoven.

Linda: Het pakket is een rechtstreeks antwoord op de Amerikaanse Chips Act en Chinese staatssteun. Europa heeft moeite om bij te blijven in geavanceerde chipproductie, en wil met dit geld het ecosysteem rond ASML versterken, zodat de hele keten hier blijft.

Erik: Concreet gaat er drie miljard naar Imec voor onderzoek naar volgende generaties chiptechnologie, twee miljard naar ASML voor uitbreiding van zijn machineontwikkeling, en de rest naar kleinere bedrijven die toeleveren. Dat laatste is opvallend, want juist die toeleveranciers waren tot nu toe ondergesneeuwd.

Linda: Voor Nederland is dit direct relevant. ASML is de economisch belangrijkste exporteur, en alles wat het ecosysteem rond Veldhoven versterkt is welkom. Tegelijk komt het pakket op een moment dat Nederland zijn exportregels voor ASML net heeft aangescherpt, onder Amerikaanse druk.

Erik: Daar zit de politieke spanning. Europa subsidieert ASML om sterker te worden, terwijl de VS bepaalt aan wie ASML mag verkopen. Industriekoepels wijzen erop dat Europa daarmee strategisch kwetsbaar blijft, ook al stroomt er nu geld in.

Linda: Het bedrag valt ook in perspectief. In verhouding tot de honderden miljarden die de VS en China in hun chipindustrie pompen, blijft acht miljard bescheiden. Critici noemen het een goede stap, maar onvoldoende om de achterstand echt te dichten.

Japanse start-up TeraWatt claimt doorbraak in vastestofbatterijen met dubbele energiedichtheid.

Erik: Een ander verhaal, weg van AI. De Japanse start-up TeraWatt heeft vandaag aangekondigd dat zijn nieuwe vastestofbatterij in fabriekstests een energiedichtheid haalt die tegen de twee keer hoger ligt dan huidige lithium-ion-cellen.

Linda: Vastestofbatterijen zijn al jaren de heilige graal voor elektrisch rijden. Ze zijn veiliger, omdat ze geen vloeibaar elektrolyt bevatten dat brand kan vatten, en ze kunnen meer energie per kilo opslaan. Maar tot nu toe haperde de massaproductie.

Erik: TeraWatt zegt dat het zijn productieproces zo heeft aangepast dat de cellen in serie gemaakt kunnen worden, niet alleen in het lab. Toyota en Honda zouden hebben toegezegd te investeren in een pilotfabriek bij Osaka, met productiestart eind volgend jaar.

Linda: De claim is fors, dus enige voorzichtigheid hoort erbij. Eerdere doorbraakaankondigingen in deze sector haalden de productieschaal niet. Onafhankelijke verificatie is er nog niet, en de echte test is of de cellen tienduizenden laadcycli volhouden.

Erik: Als het klopt, raakt dit de hele auto-industrie. Een elektrische auto met dubbele energiedichtheid kan ofwel veel verder rijden op één lading, ofwel even ver met een veel kleinere batterij. Dat tweede scheelt gewicht, ruimte en grondstoffen.

Linda: Voor Nederland is de relevantie indirect maar reëel. Onze laadinfrastructuur is gebouwd op huidige batterijgroottes. Snellere doorbraken vragen ook om snellere aanpassing van het net, en daar zit op veel plekken al een capaciteitsprobleem.

Linda: Dan twee dingen waar je vandaag iets mee kunt. De eerste is voor iedereen die veel met geluidsopnames werkt, gesprekken, interviews, vergaderingen.

De Mac-app MacWhisper draait OpenAI's spraakherkenning lokaal op je laptop, zonder dat er audio naar de cloud gaat.

Erik: MacWhisper is een Mac-app die de Whisper-spraakherkenning van OpenAI lokaal draait op je eigen laptop. Je sleept een audiobestand erin, kiest een taal en krijgt binnen een paar minuten een nette transcriptie terug. Alles gebeurt op je eigen machine, er gaat niets naar een server.

Linda: Wat het bruikbaar maakt is de kwaliteit. Nederlandse spraak wordt verbluffend goed herkend, ook met meerdere sprekers en achtergrondgeluid. Voor journalisten, onderzoekers, advocaten of iedereen die regelmatig interviews uitwerkt, scheelt het uren handmatig typen.

Erik: De gratis versie werkt prima voor kortere opnames tot een half uur. Wie langere stukken wil verwerken of betere modellen wil gebruiken, betaalt eenmalig zo'n zestig euro voor de pro-versie. Geen abonnement, dat is fijn.

Linda: De privacyhoek is het sterkst. Veel transcriptiediensten sturen je audio naar een cloudserver, en bij gevoelige gesprekken, denk aan medische consulten, juridische zaken of vertrouwelijke interviews, is dat een probleem. MacWhisper houdt alles op je eigen apparaat.

Erik: Werkt alleen op Mac. Wie op Windows zit, kan kijken naar WhisperDesktop, dat ongeveer hetzelfde doet maar minder gepolijst aanvoelt. Voor Linux is er WhisperX, vooral voor de techneuten onder ons.

Linda: Eén kanttekening: voor de beste resultaten heb je een Mac met een Apple Silicon-chip nodig, dus de M1 of nieuwer. Op oudere Intel-Macs werkt het wel, maar veel trager. Praktisch betekent het dat je een uur audio in een paar minuten omzet, in plaats van bijna realtime.

Zoekmachine Kagi vervangt Google zonder advertenties of trackers, voor wie zoekresultaten beu is die voornamelijk SEO-spam zijn.

Erik: De tweede vondst is Kagi, een zoekmachine die je gebruikt in plaats van Google. Geen advertenties, geen trackers, en je kunt zelf instellen welke websites altijd hoger of lager in je resultaten verschijnen.

Linda: Het verschil merk je vooral bij praktische zoekopdrachten. Zoek je op "beste koptelefoon", dan krijg je bij Google een eerste pagina vol affiliatesites en SEO-spam. Bij Kagi staan onafhankelijke reviews en forumdiscussies bovenaan, omdat het algoritme niet door advertentie-inkomsten gestuurd wordt.

Erik: Kagi is niet gratis. Je betaalt ongeveer tien dollar per maand voor onbeperkt zoeken, of vijf dollar voor driehonderd zoekopdrachten. Dat klinkt gek, want zoeken was altijd gratis, maar dat is precies de truc: Google was nooit gratis, je betaalde met je data en je aandacht.

Linda: Er zit ook een AI-functie in. Stel je een vraag, dan krijg je een samenvatting met bronvermelding bovenaan, vergelijkbaar met ChatGPT's zoekfunctie. Het voordeel is dat de bronnen klikbaar zijn en je dus zelf kunt verifiëren.

Erik: Praktisch werkt het in elke browser, ook op je telefoon. Je kunt Kagi instellen als standaard-zoekmachine, en dan merk je binnen een week of het bij je past. Een gratis proefperiode van honderd zoekopdrachten geeft genoeg gevoel om te beslissen.

Linda: De Nederlandse zoekresultaten zijn iets dunner dan bij Google, vooral voor lokale zaken zoals openingstijden van een specifieke winkel. Voor algemene informatie, technisch zoeken en onderzoek werkt het uitstekend. Voor "pizzeria in de buurt" blijf je waarschijnlijk toch even Google openen.

Linda: Vandaag hadden we het over: Samsungs AI-gezondheidsfuncties voor de Galaxy Watch, de miljardendeal van OpenAI met de Amerikaanse overheid, Europese chipsubsidies voor Imec en ASML, een Japanse doorbraak in vastestofbatterijen, en twee dingen om zelf te proberen: de Mac-transcriptie-app MacWhisper en de advertentievrije zoekmachine Kagi.

Erik: Meer weten of reageren? Ga naar thestateoftech.nl of mail ons op info@doorzetters.net.

Erik: State of Tech, de techwereld in 15 minuten.