DNB: AI bedreigt financiële stabiliteit in Nederland

Linda: Welkom bij The State of Tech, woensdag 27 mei 2026. Ik ben Linda Duursma.

Erik: En ik ben Erik Van Doorn. Vandaag: De Nederlandsche Bank waarschuwt dat AI de financiële stabiliteit bedreigt, Sam Altman draait terug op zijn eigen banenramp-voorspelling, Nederlandse bedrijven lopen vast op een AI-vaardighedenkloof, en de S&P 500 breekt records terwijl Micron de biljoenenclub binnenwandelt. Plus twee dingen om vandaag uit te proberen: een beveiligingslaag die AI-verkeer in bedrijven afschermt, en SAP's nieuwe autonome werkstroom-helpers. We beginnen met de waarschuwing van De Nederlandsche Bank.

De Nederlandsche Bank waarschuwt dat de snelle opmars van AI de stabiliteit van het financiële systeem bedreigt.

Linda: De Nederlandsche Bank heeft vandaag een opvallend stevige waarschuwing afgegeven. AI biedt kansen voor banken en verzekeraars, maar de snelheid waarmee de technologie wordt ingevoerd brengt risico's mee die de hele sector kunnen raken. De toezichthouder noemt drie dingen: groeiende complexiteit, operationele kwetsbaarheden en het gevaar van systeemrisico's doordat banken steeds afhankelijker worden van dezelfde AI-leveranciers.

Erik: En dat laatste punt is waar het echt knelt. Als straks half Europa via dezelfde drie of vier Amerikaanse cloudpartijen hun AI-modellen draait, dan wordt één storing of één lek meteen een sectorbreed probleem. De Nederlandsche Bank pleit daarom voor stevige governance, beter risicomanagement en internationale samenwerking. Geen verbod, maar wel duidelijke randvoorwaarden.

Linda: Wat opvalt is de timing. Banken zijn de afgelopen twee jaar massaal aan de slag gegaan met AI voor fraudedetectie, klantcontact en kredietbeoordeling. De toezichthouder loopt nu achter de feiten aan en probeert die in te halen voordat er een incident komt.

Erik: Het rapport noemt ook iets dat in de praktijk vaak onderschat wordt: de moeilijkheid om beslissingen van AI-modellen achteraf uit te leggen. Als een klant geen hypotheek krijgt of een verzekering wordt geweigerd op basis van een AI-advies, moet een bank kunnen verantwoorden waarom. Die uitlegbaarheid is bij veel huidige modellen simpelweg niet rond.

Linda: De Nederlandsche Bank kiest hiermee een hardere lijn dan een jaar geleden. Toen waren de waarschuwingen nog vooral algemeen. Nu wordt expliciet gesproken over financiële stabiliteit, en dat is de zwaarste term in het toezichtsvocabulaire.

Erik: Voor de sector betekent het dat er extra controles en stresstesten gaan komen. Banken zullen moeten aantonen dat ze begrijpen wat hun AI-systemen doen, en wat er gebeurt als die systemen uitvallen of fout zitten. Dat raakt direct de kosten van AI-projecten.

Linda: Belangrijk is ook dat De Nederlandsche Bank dit niet alleen vanuit Amsterdam doet. De waarschuwing sluit aan bij signalen van de Europese Centrale Bank en andere toezichthouders die zien dat dezelfde paar AI-leveranciers wereldwijd dominant worden. Concentratierisico in een nieuw jasje.

Erik: En voor de gewone klant betekent het op termijn waarschijnlijk strengere regels rond automatische beslissingen. Geen weigering meer puur op basis van een score zonder dat een mens er nog naar gekeken heeft. Dat klinkt klein, maar voor wie ooit een lening of verzekering misloopt is dat groot verschil.

Linda: De Nederlandsche Bank zegt niet wanneer concrete maatregelen volgen, maar laat doorschemeren dat het niet bij waarschuwingen blijft.

Sam Altman geeft toe dat hij de banenramp door AI heeft overschat.

Erik: Een opmerkelijke draai bij OpenAI-baas Sam Altman. Tijdens een conferentie van de Commonwealth Bank of Australia zei hij dat AI geen wereldwijde banenramp veroorzaakt, zoals hij eerder vreesde. Altman geeft toe dat hij de impact op laaggeschoolde kantoorbanen heeft overschat.

Linda: Dat is een flinke koerswijziging. Een jaar geleden voorspelde Altman zelf nog dat hele beroepsgroepen zouden verdwijnen, en dat regeringen zich moesten voorbereiden op massale werkloosheid. Nu zegt hij dat het menselijke element op de werkvloer toch lastiger te vervangen is dan gedacht.

Erik: Zijn argument is dat mensen waarde hechten aan persoonlijk contact. Klanten willen een mens spreken, collega's willen met een mens samenwerken. En ondanks dat sommige bedrijven banen schrappen door AI, blijkt totale vervanging in de praktijk veel ingewikkelder.

Linda: Tegelijk wijzen critici erop dat Altman vooral commercieel belang heeft bij een geruststellende boodschap. Als de wereld te bang wordt van OpenAI, komen er strengere regels en lopen klanten weg. Een softere toon helpt het bedrijf in Washington en Brussel.

Erik: Wat de uitspraken interessant maakt, is dat ze haaks staan op cijfers die andere bedrijven wél naar buiten brengen. Klarna, Salesforce en IBM hebben afgelopen jaar duizenden functies geschrapt onder verwijzing naar AI. Dus de boodschap "het valt mee" botst met wat we in de praktijk zien gebeuren.

Linda: De realiteit ligt waarschijnlijk in het midden. AI vervangt geen complete banen, maar wel taken binnen banen. En bedrijven gebruiken dat om met minder mensen hetzelfde werk te doen, zonder dat er een klassieke ontslagronde voor nodig is.

Erik: Het Centraal Planbureau publiceerde eerder dit jaar al een analyse waarin precies die verschuiving werd voorspeld. Niet minder banen, wel andere banen. Altmans bocht past in dat beeld.

Nederlandse bedrijven scoren hoog op AI-adoptie, maar lopen vast op een groeiende vaardighedenkloof.

Linda: Even een kleine onderbreking. Luister je vaker naar The State of Tech? Druk dan op de likeknop en abonneer je, zodat je nooit een aflevering mist. Oké, verder.

Erik: Een rapport van Strand Partners, in opdracht van Amazons clouddivisie ee-dubbeljoe-es, laat zien dat Nederland op AI-adoptie hoog scoort: 61 procent van de bedrijven gebruikt het inmiddels op een of andere manier. Maar er ontstaat een tweesprong. Veel bedrijven blijven steken in oppervlakkig gebruik, en 58 procent zegt dat een gebrek aan AI- en digitale vaardigheden de grootste rem is op verdere stappen.

Linda: Die 61 procent klinkt indrukwekkend, maar wat zit daar precies onder? Vaak gaat het om medewerkers die ChatGPT gebruiken voor mailtjes of samenvattingen. Dat is niet hetzelfde als AI inbouwen in je kernprocessen. En juist die diepere integratie is waar productiviteitswinst zit.

Erik: Het rapport noemt nog een belangrijk punt: digitale soevereiniteit. De onderzoekers concluderen dat dit voor Nederlandse bedrijven niet betekent dat we ons moeten afsluiten van Amerikaanse of Chinese technologie. Het betekent keuzevrijheid, en de mogelijkheid om met de beste tools te werken onder strikte regels voor dataprivacy en cybersecurity.

Linda: Wat opvalt is dat de opdrachtgever zelf een Amerikaanse cloudpartij is. Dus die conclusie komt natuurlijk goed uit. Tegelijk staat de bredere boodschap los van wie het betaalt: zonder bijscholing blijft de adoptie cosmetisch.

Erik: Het mkb is het grootste probleem. Grote bedrijven hebben budget voor AI-trainingen en specialisten. Kleinere ondernemers willen wel, maar weten niet waar te beginnen, en kunnen geen aparte AI-medewerker betalen.

Linda: De Nederlandse overheid heeft eerder een AI-impulsplan aangekondigd met geld voor scholing, maar industriekoepels argumenteren dat het bedrag ver achterblijft bij wat landen als Frankrijk en Duitsland inzetten.

Erik: Een belangrijke conclusie uit het rapport is dat bedrijven die wél investeren in training, drie tot vier keer zoveel meetbare productiviteitswinst halen uit AI dan bedrijven die alleen tools uitrollen.

De S&P 500 bereikt een recordhoogte door AI-optimisme, en chipfabrikant Micron treedt toe tot de biljoenenclub.

Linda: De Amerikaanse beurzen draaiden vandaag op volle toeren. De S&P 500 sloot op een nieuwe recordstand, gedreven door breed optimisme over AI. Beleggers gaan ervan uit dat de impact van AI zich nu echt vertaalt in winstgroei bij bedrijven die ergens in de toeleveringsketen zitten.

Erik: Het grote nieuws zit bij geheugenchipmaker Micron Technologies. Het aandeel passeerde vandaag de grens van duizend miljard dollar marktwaarde, oftewel een biljoen. Daarmee schuift Micron aan bij een klein clubje van Nvidia, Apple, Microsoft, Google en een handjevol anderen.

Linda: Micron maakt geen flitsende AI-modellen, maar wel de geheugenchips die in elke AI-server zitten. En juist die geheugenchips zijn schaars geworden, doordat datacenters wereldwijd er enorme aantallen van afnemen. De prijs is daardoor de afgelopen achttien maanden flink opgelopen.

Erik: Wat dit verhaal interessant maakt, is dat de winst niet meer bij de bekende namen alleen blijft. Eerst was het Nvidia, daarna de cloudpartijen, en nu schuiven de leveranciers van componenten mee. Dat suggereert dat beleggers verwachten dat de AI-vraag breed en langdurig is.

Linda: Tegelijk waarschuwen analisten dat de waarderingen oprekken. Een biljoen dollar voor een geheugenchipmaker zou een paar jaar geleden ondenkbaar zijn geweest. Als de AI-investeringen even pauzeren, kan er stevig gecorrigeerd worden.

Erik: De Bank for International Settlements waarschuwde vorige week al voor concentratie van marktrisico in een handvol AI-aandelen. Een tegenvallend kwartaal bij één grote speler kan een kettingreactie geven.

Linda: Voor Nederlandse beleggers en pensioenfondsen is dit relevant, want via indexfondsen en wereldwijde portefeuilles zit iedereen direct of indirect in deze AI-aandelen.

Erik: ASML uit Veldhoven is overigens ook indirect betrokken: de chipmachines van ASML maken de productie van deze geheugenchips mogelijk. Dus een deel van de Microns winst loopt terug naar Brabant.

Fortinet en Nvidia bouwen samen een beveiligingslaag die AI-verkeer in bedrijven moet afschermen.

Linda: Goed, tot slot twee dingen waar je vandaag iets mee kunt. Het eerste is interessant voor iedereen die binnen een organisatie verantwoordelijk is voor cybersecurity. Beveiligingsbedrijf Fortinet heeft een nieuwe versie van zijn AI-beveiligingsplatform aangekondigd dat samenwerkt met Nvidia-hardware.

Erik: Het idee is simpel uit te leggen, ook al klinkt het technisch. Bedrijven die intern AI-modellen draaien, lopen risico dat medewerkers gevoelige informatie de prompt instoppen, of dat aanvallers via slimme vragen het model misleiden om dingen prijs te geven. Fortinets oplossing zit als een filter tussen de gebruiker en het AI-model.

Linda: Het gebruikt zogenoemde zero-trust principes. Dat betekent dat geen enkele vraag of antwoord vertrouwd wordt zonder controle. Alles wordt op de achtergrond gescand op gevoelige data, kwaadaardige instructies of pogingen om het model te jailbreaken.

Erik: Wat je er als luisteraar mee kunt: als jij bij een bedrijf werkt dat met interne AI-tools experimenteert, vraag eens of er zo'n beveiligingslaag tussen zit. Negen van de tien organisaties laten medewerkers nu vrij prompts intikken, en dat is een datalek wachtend om te gebeuren.

Linda: De prijs is niet voor consumenten, dit is bedrijfssoftware met bijbehorend prijskaartje. Maar het laat goed zien dat de AI-beveiligingsmarkt nu echt op gang komt. Vorig jaar waren dit nog kleine startups, nu stappen de grote partijen in.

Erik: Interessant detail: Fortinet meldt dat een groot deel van de aanvallen die ze zien, niet via klassieke hackmethodes loopt, maar via misleidende prompts. Aanvallers vragen een AI-helper bijvoorbeeld om interne documenten samen te vatten en hopen dat het model dingen lekt die het niet zou mogen delen.

Linda: Voor wie thuis gewoon ChatGPT gebruikt: stop sowieso geen klantgegevens, contracten of medische informatie in een AI-prompt. Dat is de simpelste regel die elke organisatie inmiddels zou moeten hebben.

SAP belooft dat zijn nieuwe AI-helpers complete werkstromen autonoom kunnen afhandelen.

Erik: En het tweede praktijkitem: softwarereus SAP onthulde op zijn Sapphire-conferentie de visie op wat zij de autonome onderneming noemen. Concreet gaat het om nieuwe AI-helpers die binnen SAP-software zelfstandig taken kunnen uitvoeren.

Linda: SAP is de leverancier van bedrijfssoftware die in vrijwel elke grote Nederlandse organisatie draait. Denk aan administratie, voorraadbeheer, personeelszaken. De nieuwe AI-helpers moeten daarbinnen werk overnemen dat nu nog handmatig gebeurt: facturen verwerken, voorraden bijbestellen, contracten controleren.

Erik: De interessante belofte is dat de AI binnen kritieke bedrijfstoepassingen niet mag gokken. Andere AI-modellen verzinnen soms antwoorden als ze het niet weten. SAP zegt dat hun helpers alleen handelen op basis van geverifieerde data uit het systeem zelf. Of dat in de praktijk waar te maken is, moet nog blijken.

Linda: Wat je ermee kunt als gebruiker: als je in je werk met SAP te maken hebt, ga eens bij je IT-afdeling langs en vraag wanneer jouw organisatie deze helpers gaat gebruiken. De uitrol begint deze zomer en de eerste functies zitten in modules voor inkoop en financiën.

Erik: De grote vraag is of klanten deze transitie ook echt willen maken. Veel bedrijven worstelen al jaren met SAP-implementaties, en daar nu autonome AI bovenop zetten vraagt veel vertrouwen.

Linda: Wat dit verhaal anders maakt dan eerdere AI-aankondigingen, is dat SAP een gegevensbasis heeft die letterlijk in elke werkmap van grote bedrijven zit. Als deze helpers werken zoals beloofd, raakt dat de dagelijkse routine van miljoenen kantoormedewerkers.

Erik: Tegelijk waarschuwen analisten dat autonome AI in administratieve processen ook nieuwe controlevragen oproept. Wie is verantwoordelijk als een AI-helper een verkeerd contract goedkeurt of een onterechte bestelling plaatst?

Linda: Vandaag hadden we het over: de waarschuwing van De Nederlandsche Bank over AI en financiële stabiliteit, Sam Altman die zijn banenramp-voorspelling terugdraait, Nederlandse bedrijven die vastlopen op een AI-vaardighedenkloof, de S&P 500 die records breekt met Micron in de biljoenenclub, Fortinets nieuwe AI-beveiligingslaag, en SAP's autonome werkstroom-helpers.

Erik: Meer weten of reageren? Ga naar thestateoftech.nl of mail ons op info@doorzetters.net.

Erik: State of Tech, de techwereld in 15 minuten.