CBS: driekwart Nederlanders vreest banenverlies door AI

Linda: Welkom bij The State of Tech, zondag 17 mei 2026. Ik ben Linda Duursma.

Erik: En ik ben Erik Van Doorn. Vandaag: driekwart van de Nederlanders vreest banenverlies door AI, Google verbiedt AI-spam in zijn zoekresultaten, OpenAI brengt zijn codeerhulp naar de telefoon, beurskoersen van Cisco en Intel schieten omhoog door de AI-honger, plus twee dingen om vandaag uit te proberen: een prompt-trucje dat ChatGPT en Claude meetbaar slimmer maakt en een experiment van Google dat je telefoonnummer vraagt voor extra opslag. We beginnen met die angst voor banenverlies.

Driekwart van de Nederlandse volwassenen vreest dat AI banen gaat kosten, zo blijkt uit nieuw CBS-onderzoek.

Linda: Het Centraal Bureau voor de Statistiek heeft een opvallend cijfer naar buiten gebracht. Vijfenzeventig procent van de volwassenen in Nederland is bang dat kunstmatige intelligentie banen gaat doen verdwijnen. En vierenzestig procent maakt zich zorgen dat kennis en vaardigheden van werknemers verloren gaan, omdat machines steeds meer overnemen.

Erik: Wat dit onderzoek interessant maakt, is dat het niet om een klein groepje techsceptici gaat. Dit is een breed gedragen zorg, dwars door de samenleving heen. Vrouwen blijken iets bezorgder dan mannen, maar de verschillen zijn niet enorm. De boodschap is duidelijk: drie op de vier Nederlanders zien AI niet primair als kans, maar als bedreiging voor werk.

Linda: En dat botst best hard met het verhaal dat we vanuit het bedrijfsleven en vanuit Den Haag horen, namelijk dat AI vooral productiviteit oplevert en routinewerk wegneemt. Op papier klinkt dat netjes, in de praktijk zien mensen collega's vertrekken en functies samenvoegen.

Erik: Dit is belangrijk omdat draagvlak bepaalt hoe snel bedrijven AI kunnen invoeren. Als werknemers het gevoel krijgen dat ze worden weggeautomatiseerd zonder vangnet, krijg je weerstand, vakbondsacties en politieke druk om in te grijpen. De cijfers laten zien dat dat moment dichterbij komt dan veel bestuurders denken.

Linda: En het raakt ook aan een tweede vraag: wat doe je met de kennis die verdwijnt? Als een AI de offertes schrijft, leert de nieuwe collega die offertes nooit meer zelf opstellen. Op korte termijn win je tijd, op lange termijn verlies je vakmanschap. Dat is precies de zorg die in dat tweede cijfer zit.

Erik: Voor Nederland is dit een wake-up call voor werkgevers en kabinet. De roep om omscholing is niet nieuw, maar wordt urgenter. Sectoren als administratie, klantcontact en juridische ondersteuning voelen het nu al. Wie wacht met een serieus plan voor begeleiding van personeel, krijgt straks de rekening gepresenteerd in de vorm van onrust en verloop.

Google scherpt zijn spamregels aan en verbiedt nu expliciet AI-trucs om hoger in zoekresultaten te komen.

Linda: Google heeft zijn regels voor zoekmachine-optimalisatie aangepast. Vanaf nu is het officieel verboden om generatieve AI te gebruiken om kunstmatig hoger in de zoekresultaten te eindigen. Denk aan websites die in een uur honderden AI-geschreven artikelen publiceren, alleen om bezoekers binnen te halen.

Erik: De achtergrond is helder. Sinds ChatGPT en vergelijkbare tools zo toegankelijk zijn, is het internet overspoeld met content van twijfelachtige kwaliteit. Hele netwerken van websites draaien op automatisch geproduceerde tekst, met als enige doel advertentiegeld. Google zegt nu: wie zo werkt, vliegt eruit.

Linda: Tegelijk is er een pijnlijk randje aan dit verhaal. Gebruikers van Claude en andere AI-assistenten klagen dat juist Googles eigen zoekresultaten de laatste tijd slechter zijn geworden. Dus de hoeder van de kwaliteit krijgt zelf ook kritiek.

Erik: Dit raakt iedereen die online iets opzoekt. Als zoekresultaten vol staan met AI-rommel, vind je niet meer wat je nodig hebt. Voor uitgevers en kleine websites is het ook commercieel kritiek: zij concurreren met fabrieken die in een dag meer publiceren dan zij in een jaar.

Linda: En voor marketingbureaus is dit een richtingverandering. De afgelopen twee jaar was AI-content de gouden formule. Nu zegt Google: als we het merken, straffen we het af. Dat dwingt bedrijven om weer na te denken over kwaliteit in plaats van volume.

Erik: Nederlandse mediabedrijven en uitgevers volgen dit op de voet. Veel kranten en magazines klagen al jaren dat hun verkeer wegvalt door AI-overzichten bovenaan Google. Strengere regels tegen AI-spam zijn voor hen goed nieuws, mits Google ze daadwerkelijk handhaaft. Daar zit nog de grootste vraag.

Linda: Even een kleine onderbreking. Luister je vaker naar The State of Tech? Druk dan op de likeknop en abonneer je, zodat je nooit een aflevering mist. Oké, verder.

OpenAI brengt zijn AI-codeerhulp Codex nu ook naar de smartphone via de ChatGPT-app.

Erik: OpenAI heeft Codex, de codeerassistent die programmeurs helpt met het schrijven en uitleggen van software, beschikbaar gemaakt in de mobiele ChatGPT-app. Op macOS draait het al, Windows volgt binnenkort. Wat betekent dat in de praktijk? Een ontwikkelaar kan vanaf zijn telefoon code laten genereren, fouten laten opzoeken of een script aanpassen, zonder achter een laptop te zitten.

Linda: Dit past in een bredere trend waarbij krachtige AI-functies steeds vaker direct in de zak van de gebruiker zitten. Codex begon als losse tool voor specialisten, en zit nu in een app die honderden miljoenen mensen al hebben geïnstalleerd. De drempel om het te gebruiken is in één klap verdwenen.

Erik: Voor de gemiddelde gebruiker is dit niet meteen relevant, maar voor zelfstandige ontwikkelaars en kleine softwareteams is het wel een verschuiving. Je kan onderweg, in de trein of bij een klant, snel een probleem fiksen of een idee uitwerken.

Linda: Dit is belangrijk omdat de scheidslijn tussen werk en mobiel apparaat verder vervaagt. Codeerwerk was traditioneel iets voor een dik scherm en een toetsenbord. Als die taak verschuift naar de telefoon, verandert ook hoe ontwikkelaars hun dag inrichten.

Erik: En het zet druk op concurrenten. GitHub Copilot, Anthropic met Claude, Google met Gemini, iedereen wil de standaard worden voor AI-ondersteund programmeren. OpenAI zet met een mobiele versie een claim neer: wij zijn overal waar jij bent.

Linda: Voor de vele Nederlandse softwarebedrijven en freelance ontwikkelaars is dit een gratis upgrade aan hun gereedschap, mits ze een ChatGPT-abonnement hebben. Het tekort aan programmeurs blijft groot in Nederland, en alles wat de productiviteit per ontwikkelaar verhoogt, helpt direct in de strijd om talent en doorlooptijd.

Beleggers betalen forse premies voor AI-infrastructuur, met Cisco en Intel als grote winnaars.

Erik: Op de beurs zien we de AI-hype keihard terugkomen in aandelenkoersen. Cisco, de leverancier van netwerkapparatuur, meldt voor vijf komma drie miljard dollar aan orders voor AI-infrastructuur en schroeft de jaarverwachting op naar negen miljard. Intel is dit jaar al ongeveer tweehonderd procent in waarde gestegen, gedreven door optimisme over zijn AI-chips en vertrouwen in de nieuwe topman, Lip-Bu Tan.

Linda: Tegelijk wordt er nadrukkelijk vergeleken met het einde van de jaren negentig, toen dezelfde bedrijven het symbool waren van de dotcombubbel. Analisten gebruiken de term AI-tijdmachine: de namen zijn hetzelfde, de vraag is of de afloop dat ook wordt.

Erik: Het verschil met toen is dat er nu wel degelijk omzet en winst tegenover staat. Datacenters worden volgebouwd, chips worden verkocht en grote klanten tekenen langjarige contracten. Dat maakt de basis steviger dan in tweeduizend.

Linda: Dit raakt iedereen met een pensioen of beleggingsrekening. Een groot deel van de wereldwijde beursstijging komt van een handvol AI-gerelateerde bedrijven. Als die groep een keer terugvalt, voelt vrijwel elke spaarder dat in zijn portefeuille.

Erik: En het zet druk op bedrijven om te bewijzen dat de investeringen ook echt iets opleveren. Cisco kan miljarden aan orders melden, maar uiteindelijk moeten klanten daar geld mee verdienen. Als die slag achterblijft, drogen de orders op en draait het sentiment.

Linda: Voor Nederland is dit relevant via ASML, dat de machines maakt waarmee deze AI-chips worden geproduceerd. De koers van ASML beweegt mee met dit hele verhaal. Pensioenfondsen die vol zitten in techaandelen profiteren nu, maar lopen ook risico als het sentiment kantelt. De vraag is dus niet of AI iets oplevert, maar of de huidige koersen die belofte al niet vooruitlopen.

Erik: Goed, tot slot twee dingen waar je vandaag iets mee kunt.

Een simpele tweestaps-prompt maakt antwoorden van ChatGPT en Claude meetbaar beter, zonder abonnement.

Linda: Er gaat onder AI-onderzoekers een prompt-trucje rond dat de kwaliteit van antwoorden duidelijk verbetert. Het werkt in twee stappen. Stap één: stel je vraag zoals je dat altijd doet. Laat ChatGPT of Claude een mail opstellen, een lange tekst samenvatten of iets ingewikkelds uitleggen. Stap twee: zodra je antwoord hebt, stuur je één korte zin terug: bekritiseer nu je eigen antwoord alsof je een sceptische expert bent, en herschrijf het.

Erik: De tweede versie is bijna altijd merkbaar beter. Scherpere argumenten, minder vulzinnen, strakkere structuur. De reden is dat deze modellen standaard zijn getraind om behulpzaam te zijn, en dat vertaalt zich vaak in meegaande, wat te lange antwoorden. Vraag je het model om de criticus-pet op te zetten, dan ziet het ineens zijn eigen zwakke plekken.

Linda: Het kost je ongeveer dertig seconden extra per vraag. En het werkt in de gratis versie net zo goed als in de betaalde. Geen extra tool, geen plug-in, niks installeren.

Erik: Dit is geen marketingtruc die volgende week niet meer werkt. Het maakt gebruik van iets fundamenteels in hoe deze modellen redeneren als ze worden uitgedaagd zichzelf te controleren. Wie het een paar keer probeert, merkt dat het een vaste gewoonte wordt.

Linda: Probeer het deze week op iets concreets: een sollicitatiebrief, een lastige mail naar een klant, een samenvatting van een vergadering. Laat de eerste versie maken, en typ dan: bekritiseer nu je eigen antwoord alsof je een sceptische expert bent, en herschrijf het. Vergelijk de twee versies naast elkaar. Gratis, dertig seconden werk, werkt op je telefoon en op je laptop.

Google test of je je telefoonnummer moet afstaan om je volledige Drive-opslag te houden.

Erik: Google experimenteert met een nieuw beleid waarbij gebruikers hun telefoonnummer moeten opgeven om toegang te houden tot hun volledige cloudopslag. Wie dat niet wil, riskeert een verlaagde opslagcapaciteit. De test loopt nu bij een deel van de gebruikers.

Linda: Dit lijkt klein, maar het is een principiële verschuiving. Tot nu toe was je e-mailadres genoeg voor een gratis Google-account met vijftien gigabyte opslag. Een telefoonnummer is een veel directer identificatiemiddel, en het opent de deur naar koppelingen met advertentieprofielen en authenticatiediensten.

Erik: Dit raakt miljoenen gebruikers die Google Drive, Gmail of Google Foto's gebruiken voor back-ups. Als je morgen plots minder ruimte hebt, moet je kiezen: ofwel je nummer afgeven, ofwel betalen voor extra opslag, ofwel foto's en mails wegmikken.

Linda: En het zegt iets over de richting waarin grote platforms bewegen. Gratis diensten worden steeds vaker afhankelijk van het delen van persoonlijke gegevens. Wat ooit een echte gratis dienst was, verandert in een ruil.

Erik: Wat je vandaag kunt doen: check in je Google-account of de melding al bij jou verschijnt. Overweeg een alternatief voor gevoelige bestanden, zoals een lokale harde schijf of een Europese dienst als Proton Drive of Tresorit. En denk twee keer na voor je je telefoonnummer aan een gratis dienst geeft, want terughalen lukt zelden.

Linda: Vandaag hadden we het over: de Nederlandse angst voor banenverlies door AI, Googles strijd tegen AI-spam in zoekresultaten, OpenAI's Codex op de telefoon, de AI-bonanza op de beurs met Cisco en Intel, een prompt-trucje dat je antwoorden direct beter maakt en Googles test waarbij je je telefoonnummer moet afstaan voor opslag.

Erik: Meer weten of reageren? Ga naar thestateoftech.nl of mail ons op info@doorzetters.net.

Erik: State of Tech, de techwereld in 15 minuten.