Microsoft-OpenAI exclusiviteit voorbij: wat dit betekent

Linda: Welkom bij The State of Tech. Ik ben Linda Duursma.

Erik: En ik ben Erik Van Doorn.

Linda: Vandaag beginnen we met groot nieuws uit de rechtszaal: Elon Musk getuigde tegen Sam Altman en OpenAI in een spraakmakende civiele zaak. Daarna kijken we naar Peking, dat de overname van Manus door Meta blokkeerde. En we bespreken een rapport waardoor AI-aandelen onderuit gingen.

Erik: Verder hebben we een miljardendeal tussen Profluent en Eli Lilly over AI-ontworpen genetica, een opvallende breuk tussen Microsoft en OpenAI rond exclusiviteit, en we sluiten af met IBM Bob, de nieuwe AI-collega die binnen IBM al door 80.000 medewerkers wordt gebruikt. We beginnen met Musk in de getuigenbank.

Elon Musk getuigt in civiele zaak tegen Sam Altman en OpenAI over verraden missie.

Erik: Elon Musk zat dinsdag in de getuigenbank in een rechtszaak die hij zelf heeft aangespannen tegen Sam Altman, Greg Brockman en Microsoft. De kern: Musk beschuldigt de OpenAI-oprichters ervan dat ze de oorspronkelijke missie van OpenAI als non-profit voor het welzijn van de mensheid hebben verraden. Hij gebruikte letterlijk de woorden "een liefdadigheidsinstelling gestolen". Microsoft zit als gedaagde mee aan tafel vanwege de tientallen miljarden aan investeringen.

Linda: Musk was zelf medeoprichter en grootfinancier in de begindagen, en stapte in 2018 op na een ruzie over koers en zeggenschap. Sindsdien is OpenAI getransformeerd naar een commerciële structuur met een gewaardeerd belang in de honderden miljarden. Die transitie van non-profit naar for-profit is precies waar deze rechtszaak om draait. De rechtbank moet beoordelen of er sprake is van contractbreuk en of donateurs uit de oude non-profitfase juridisch iets kunnen claimen.

Erik: OpenAI noemt de aanklacht ongegronde wrok. Volgens het bedrijf wil Musk vooral de groei vertragen en zijn eigen concurrent xAI in de kaart spelen. En die belangenverstrengeling is een serieus punt: Musk runt xAI, dat tegenwoordig direct concurreert met OpenAI op modellen, op datacenters en op klanten. De zaak duurt naar verwachting drie weken.

Linda: Wat dit zo belangrijk maakt, is dat het de hele governance-vraag van de AI-sector op tafel legt. Mogen ideëel opgerichte AI-labs zomaar omgevormd worden tot commerciële machines van honderden miljarden? Welke bescherming hebben oorspronkelijke missie-statements? En hoe verhoudt zich dat tot de tientallen miljarden van Microsoft die er inmiddels in zitten?

Erik: Voor Nederland zit de relevantie in het toezicht. De Autoriteit Persoonsgegevens en Brusselse toezichthouders kijken al jaren naar OpenAI's omgang met data en marktmacht. Een Amerikaanse rechter die uitspraak doet over de governance van het bedrijf, kan precedent scheppen voor hoe Europese toezichthouders straks naar de constructie kijken. Een uitspraak wordt niet voor de zomer verwacht, maar elke getuigenis lekt direct naar buiten en beweegt de markt.

China blokkeert overname van AI-startup Manus door Meta en eist terugdraaien van de deal.

Linda: Peking heeft de overname van AI-startup Manus door Meta geblokkeerd. Het ging om een deal van 2 miljard dollar. De Nationale Ontwikkelings- en Hervormingscommissie, de NDRC, beroept zich op nationale veiligheidsregels voor buitenlandse investeringen. En het bijzondere: dit is voor het eerst in vijftien jaar dat China publiekelijk dit specifieke herzieningsmechanisme inzet. Meta moet de transactie ongedaan maken.

Erik: Manus lag al maanden onder vuur in China, met beschuldigingen dat het bedrijf cruciale technologie zou hebben laten weglekken naar de Verenigde Staten. Door nu de hele acquisitie publiekelijk terug te draaien, stuurt Peking een dubbel signaal: aan Amerikaanse kopers dat AI-bedrijven met Chinese banden niet vrij verhandelbaar zijn, en aan Chinese AI-startups dat ze niet ongestraft naar buitenlandse moederbedrijven kunnen verkassen.

Linda: Voor Meta is dit een forse tegenslag. AI-talent en AI-architectuur uit Manus zou de positie tegenover OpenAI, Google en Anthropic moeten versterken. Die optie is nu weg. Voor wereldwijde investeerders is de boodschap nog scherper: deals met een Chinese tech-component kunnen tot ver na ondertekening alsnog sneuvelen op politieke gronden.

Erik: De timing is veelzeggend. De handelsspanningen tussen Washington en Peking lopen al maanden op rond chips, exportcontroles en datacenters. Met deze blokkade laat China zien dat het op het AI-dossier net zo hard kan terugslaan als de VS doet met chipsancties. Het is geen incident, het is beleid.

Linda: Voor Nederlandse investeerders en bedrijven met Chinese AI-partners is dit een waarschuwing. Wie nu nog due diligence doet op een Chinese AI-target, moet rekening houden met een politiek vetorecht achteraf. Dat verandert de risico-opslag op dit soort transacties significant. En het zet druk op Europa om duidelijker te zijn over eigen AI-investeringskaders.

Linda: Even een kleine onderbreking. Luister je vaker naar The State of Tech? Druk dan op de likeknop en abonneer je, zodat je nooit een aflevering mist. Oké, verder.

Rapport over gemiste verkoopdoelen bij OpenAI doet AI-aandelen wereldwijd dalen.

Erik: De Amerikaanse beurzen sloten lager, en de aanleiding is een rapport in de Wall Street Journal. Volgens dat rapport heeft OpenAI interne doelen voor wekelijkse gebruikers en omzet niet gehaald. Dat is voor de markt een fundamentele waarschuwing, want OpenAI is de motor onder de hele AI-investeringscyclus. Als de groei daar hapert, hapert het verhaal voor iedereen.

Linda: Het effect was meteen zichtbaar in de chipsector. Nvidia, AMD en Broadcom gingen onderuit. Ook bedrijven die afhankelijk zijn van OpenAI als klant zoals Oracle en CoreWeave kregen klappen. Die laatste twee leveren rekencapaciteit, dus minder gebruikersgroei bij OpenAI betekent direct minder vraag naar datacenter-uren.

Erik: De timing is ongelukkig. Deze week komen Alphabet, Amazon, Meta en Microsoft met kwartaalcijfers. Beleggers gaan met een vergrootglas kijken naar AI-omzet, naar AI-marges en naar de capex-plannen. Tot nu toe gold: zoveel mogelijk uitgeven aan AI-infrastructuur is goed nieuws. Dat verhaal staat nu onder druk.

Linda: Voor de context: OpenAI moet honderden miljarden aan datacenter-capaciteit financieren met de groei van zijn betalende gebruikers. Als die curve afvlakt, klopt de rekensom niet meer. Dat is geen nieuw probleem, analisten waarschuwen er al een jaar voor, maar het is voor het eerst dat er concrete interne cijfers naar buiten komen die het patroon bevestigen.

Erik: Voor Nederlandse pensioenfondsen en beleggers is dit relevant. Veel Nederlands pensioenkapitaal zit indirect in Nvidia, Microsoft en de bredere AI-keten. Een correctie op AI-aandelen raakt dus rechtstreeks de dekkingsgraad. Tegelijk: één rapport is geen trend. De cijfers van vrijdag bepalen of dit een knipperlicht was of het begin van een herwaardering.

Profluent en Eli Lilly tekenen miljardendeal voor AI-ontworpen genetische therapieën.

Linda: Profluent, een AI-bedrijf dat fundamentele modellen bouwt voor eiwitontwerp, heeft een onderzoekssamenwerking aangekondigd met Eli Lilly. De deal kan oplopen tot 2,25 miljard dollar aan ontwikkelings- en commerciële mijlpaalbetalingen, plus royalty's. Het doel: site-specifieke recombinases ontwerpen, eiwitten die heel precies stukken DNA kunnen bewerken op plekken waar conventionele genbewerking niet bij komt.

Erik: Dit is een ander soort AI-toepassing dan ChatGPT of Grok. Profluent traint zijn modellen op enorme eiwit-datasets om nieuwe varianten te ontwerpen die in de natuur niet bestaan. Voor Lilly is de aantrekkingskracht concreet: ziektes met een grote onvervulde behoefte, denk aan zeldzame genetische aandoeningen, kunnen alleen aangepakt worden als je heel specifiek DNA kunt bewerken zonder elders in het genoom schade aan te richten.

Linda: De financiële structuur is typisch voor pharma. Profluent krijgt een upfront bedrag, maar het grootste deel van die 2,25 miljard hangt aan mijlpalen: preklinische data, klinische fasen, marktautorisatie. Pas als een therapie daadwerkelijk werkt en wordt goedgekeurd, lopen de bedragen op. Dat dwingt Profluent om wetenschappelijk te leveren en niet alleen modellen te demonstreren.

Erik: Voor de bredere AI-sector is dit nieuws relevant omdat het laat zien dat AI buiten de chatbot-economie volwassen wordt. Eiwitontwerp, materiaalkunde, klimaatmodellen, hier zit de echte productiviteitswinst die analisten al jaren beloven. Het verschil met generatieve AI is dat de output meetbaar is in moleculen, niet in tokens.

Linda: Voor Nederland is de aansluiting bij life sciences-clusters in Leiden en Utrecht interessant. Nederlandse onderzoeksgroepen werken al jaren aan AI-modellen voor moleculair ontwerp. Een deal van deze omvang zet de markttarieven en verwachtingen, en dat trekt zowel talent als kapitaal in beweging.

Microsoft en OpenAI beëindigen exclusiviteitsafspraak voor AI-modellen, de markt opent zich.

Erik: Microsoft en OpenAI hebben afgesproken de exclusieve rechten op OpenAI-modellen los te laten. Dat betekent dat OpenAI vanaf nu nieuwe partnerships kan aangaan met andere cloudaanbieders en bedrijven, en niet langer gebonden is aan Azure als enige distributiekanaal. Voor een sector waarin Microsoft jarenlang als de exclusieve poort tot GPT-modellen gold, is dat een fundamentele verschuiving.

Linda: De marktreactie was direct. Microsoft-aandelen daalden initieel, Amazon-aandelen veerden kort op. De redenering: AWS en Google Cloud kunnen nu in theorie OpenAI-modellen gaan aanbieden. Voor Microsoft betekent het verlies van een unieke verkoopargument, voor OpenAI meer onderhandelingsruimte en meer kanalen.

Erik: Het past in een breder patroon. OpenAI heeft de afgelopen maanden meerdere stappen gezet om minder afhankelijk te zijn van één partner. Eigen datacenters, eigen chip-ambities, eigen consumentenproducten. Het loslaten van exclusiviteit is de logische volgende stap. Voor Microsoft is de boodschap dat de tientallen miljarden investering nu een rendement moet halen via gebruik en niet via lock-in.

Linda: Voor enterprise-klanten is dit goed nieuws. Een Nederlandse bank of verzekeraar die OpenAI-modellen wil inzetten, was tot nu toe in feite verplicht om Azure te kiezen. Met meerdere clouds als optie ontstaat onderhandelingsmacht en verdwijnt een stuk vendor lock-in. Compliance-afdelingen krijgen ook meer ruimte om datalocatie te kiezen, wat onder de AI Act van belang is.

Erik: Wel een waarschuwing: de details van de regeling zijn nog niet volledig openbaar. Welke modellen vallen er onder, welke termijnen gelden, en welke financiële afspraken blijven exclusief. Tot die details bekend zijn, blijft het beeld voorlopig: minder slot, niet geen slot.

IBM lanceert AI-collega Bob die al door 80.000 eigen medewerkers wordt ingezet.

Linda: We sluiten af met een verhaal waar je toch een beetje om moet glimlachen. IBM heeft een AI-ontwikkelpartner gelanceerd, en ze noemen hem gewoon Bob. IBM Bob. Geen "Cognitive Enterprise Development Assistant", geen "Watson Code Forge Pro Plus". Bob. Een blauwe Bob, kun je je voorstellen, op de kantoorgang.

Erik: Wat Bob doet, is best ambitieus. Hij ondersteunt complete softwareontwikkelingscycli: plannen, coderen, testen, uitrollen, moderniseren van legacy-systemen. Met ingebouwde governance- en beveiligingscontroles. Het is niet de zoveelste code-autocomplete, het is bedoeld als collega die meedenkt over de volledige levenscyclus van software in grote bedrijven.

Linda: De cijfers die IBM zelf meldt zijn opvallend. Meer dan 80.000 IBM-medewerkers gebruiken Bob al, en de gemiddelde productiviteitswinst die wordt gerapporteerd is 45 procent. Nu, claims van leveranciers over hun eigen producten lees je altijd met een korreltje zout, maar als zelfs een fractie daarvan klopt, dan verandert het werk van een ontwikkelaar binnen een groot bedrijf substantieel.

Erik: Het slimme aan de aanpak is de focus op legacy. De meeste enterprise-codebases bevatten miljoenen regels code in oudere talen, COBOL, oude Java-versies, mainframes. Daar zitten generatieve AI-tools van GitHub of Cursor minder goed in. IBM heeft historisch precies dat hoekje van de markt bediend, en Bob bouwt daarop voort.

Linda: Voor Nederlandse organisaties met grote legacy-systemen, denk aan banken, verzekeraars, overheidsdiensten zoals de Dienst Uitvoering Onderwijs, dee-uu-oo, is dit relevant. Modernisering van die systemen is een dossier dat al decennia loopt. Een AI-tool die dat traject versnelt, kan miljoenen besparen.

Erik: En toch, eerlijk: de naam is gewoon vermakelijk. Na al die jaren waarin tech-bedrijven elkaar overtroeven met namen als Gemini, Claude, Grok, Mistral en Olympus, komt IBM aanzetten met Bob. Een naam die je je collega bij de koffieautomaat geeft. Misschien is dat juist de marketing: niet eng, niet futuristisch, gewoon Bob die meehelpt.

Linda: Vandaag hadden we het over: Musk in de getuigenbank tegen OpenAI, China blokkeert Meta's overname van Manus, OpenAI mist verkoopdoelen en sleurt AI-aandelen mee, een miljardendeal van Profluent met Eli Lilly, het einde van de Microsoft-OpenAI-exclusiviteit, en IBM lanceert AI-collega Bob.

Erik: Meer weten of reageren? Ga naar thestateoftech.nl of mail ons op info@doorzetters.net.

Erik: State of Tech, de techwereld in 15 minuten.