AI Act Nederland: toezicht en wat het betekent voor bedrijven

Linda: Welkom bij The State of Tech. Ik ben Linda Duursma.

Siert: En ik ben Siert de Groot.

Linda: Vandaag in de uitzending: AI die gepersonaliseerde geneeskunde voor zeldzame ziekten in een stroomversnelling brengt, Nederland zet de volgende stap in de implementatie van de Europese AI Act, en AI met digital twins die datacenters slimmer maakt.

Siert: Daarna kijken we naar duurzame koeling die onmisbaar wordt voor die energieslurpende datacenters, doorbraken die solid-state batterijen dichter bij massaproductie brengen, en we sluiten af met VR-training met haptische handschoenen die de industrie verandert. We beginnen met AI in de zorg.

AI tilt de behandeling van zeldzame ziekten naar een niveau dat tot voor kort niet mogelijk was.

Linda: AI-algoritmes plowen door enorme bergen patiëntdata, genetische profielen, klinische geschiedenis, en halen daar behandelpaden uit die specifiek voor één patiënt werken. Voor mensen met een zeldzame aandoening is dat baanbrekend, want voor hen bestaat vaak helemaal geen standaardprotocol.

Siert: En de winst zit op twee fronten. Behandelingen worden effectiever, en bijwerkingen nemen af, omdat een algoritme veel beter kan voorspellen wie op welke therapie reageert. Dat versnelt ook klinische trials, die normaal jaren duren door het zoeken naar de juiste patiëntengroep.

Linda: Zeldzame ziekten zijn lang verwaarloosd geweest, simpelweg omdat de patiëntengroepen klein zijn. Met AI verandert die rekensom. Een algoritme dat patronen herkent in genetische data kan een geneesmiddel matchen aan een paar honderd patiënten wereldwijd, en dat ineens economisch haalbaar maken.

Siert: Daar zit ook de keerzijde. Wie is er aansprakelijk als een AI-aanbeveling fout uitpakt, de arts of het systeem? En de privacyvraag is groot: dit werkt alleen als je genetische data op grote schaal kunt poolen, en dat raakt direct aan de AVG.

Linda: De zorgkwaliteit verbetert, en de ontwikkelkosten van nieuwe medicijnen kunnen flink omlaag. Dat is winst voor patiënt én zorgstelsel.

Siert: De Nederlandse infrastructuur is sterk, maar gegevensdeling tussen ziekenhuizen blijft een bottleneck. Het Integraal Zorgakkoord moet daar beweging in brengen, en AI maakt die discussie urgenter dan ooit.

De Europese AI Act krijgt in Nederland concreet handen en voeten.

Siert: Staatssecretaris Aerdts van Digitale Economie en Soevereiniteit heeft een wetsvoorstel in internetconsultatie gebracht dat het nationale toezicht op de Europese AI-verordening regelt. Daarmee zet Nederland een belangrijke stap, want zonder nationale toezichthouder is de Europese wet een papieren tijger.

Linda: De AI Act werkt risicogebaseerd. Hoe hoger het risico van een toepassing, hoe strenger de eisen. De transparantieregels gaan in augustus 2026 in, en de regels voor hoog-risico AI volgen in fases in augustus 2026 en augustus 2027.

Siert: De Autoriteit Persoonsgegevens en de Rijksinspectie Digitale Infrastructuur, ar-dee-ie, zijn de meest genoemde kandidaten. Maar toezicht op AI vraagt technische kennis die niet zomaar voorhanden is, en het werkveld waarschuwt al langer voor onderbezetting.

Linda: Voor bedrijven is dit het moment om in kaart te brengen welke AI-systemen ze gebruiken en in welke risicocategorie die vallen. Wie HR-software met AI inzet voor sollicitanten, zit al in de hoog-risico categorie. Daar gelden documentatie-eisen, transparantie en menselijke controle.

Siert: De industrie roept om duidelijkheid, niet om verlamming. Op papier biedt de wet ruimte voor sandboxes en proeftuinen, maar in de praktijk moet dat nog vorm krijgen.

Linda: Brancheorganisaties als VNO-NCW pleiten voor heldere richtsnoeren en niet voor een tweede AVG-trauma, waar bedrijven jaren bezig waren met compliance zonder duidelijk eindbeeld.

Linda: Even een kleine onderbreking. Luister je vaker naar The State of Tech? Druk dan op de likeknop en abonneer je, zodat je nooit een aflevering mist. Oké, verder.

Datacenters bezwijken bijna onder de AI-vraag, en digital twins zijn de redding.

Linda: Op de Hannover Messe is laten zien hoe AI en digital twins datacenters totaal anders laten functioneren. Een digital twin is een digitale kopie van het hele datacenter, waarin beheerders koelstrategieën, piekbelastingen en storingen kunnen simuleren zonder dat er fysiek iets gebeurt.

Siert: Het verschuift datacenterbeheer van reactief naar voorspellend. Vroeger merkte je dat een rack te heet werd als de alarmen afgingen. Nu voorspelt het model dat een uur van tevoren, en grijpt de koeling al in voordat het probleem ontstaat.

Linda: Een GPU-cluster voor AI-training trekt vele malen meer stroom dan een gewone serverrij. Operators als Equinix en Digital Realty experimenteren met AI-gestuurde optimalisatie om koelvermogen, stroomverdeling en workloadplanning realtime te schikken.

Siert: De digital twin laat ook zien wat er gebeurt als één koeleenheid uitvalt op een hete zomerdag. Dat soort scenario's testen in de praktijk is onmogelijk, je kunt geen klanten in gevaar brengen om te kijken wat er gebeurt.

Linda: De vraag naar rekenkracht groeit harder dan het stroomnet kan volgen, en operators die hun bestaande capaciteit slimmer benutten, winnen tijd.

Siert: Door netcongestie en de moratoriumdiscussie zit nieuwe capaciteit vrijwel op slot. AI-gestuurde optimalisatie van bestaande hallen is daarmee geen luxe maar pure noodzaak voor de Nederlandse cloudpositie.

Vloeistofkoeling wordt de nieuwe standaard, lucht alleen redt het niet meer.

Siert: Direct-to-chip koeling en immersiekoeling, waarbij servers letterlijk in een speciale vloeistof hangen, zijn de enige manieren om de hete AI-chips van vandaag fatsoenlijk te koelen. Voor 2026 worden tweefasige direct-to-chip systemen aangekondigd als opvolgers van de huidige generatie.

Linda: Bij tweefasige koeling verdampt de vloeistof aan de chip en condenseert elders, een veel efficiëntere warmteoverdracht dan enkelfasig. Daarmee zijn rackdichtheden van honderd kilowatt en meer haalbaar, vier tot vijf keer wat een gewoon datacenter aankan.

Siert: Microsoft, Meta en Google zitten in de voorhoede. Maar ook Europese spelers zoals Schneider Electric en Vertiv brengen kant-en-klare immersie-oplossingen op de markt voor enterprise-klanten.

Linda: Nieuw is dat warmteterugwinning meteen wordt meegeplanned. De warmte uit de vloeistof komt eruit op temperaturen die direct bruikbaar zijn voor stadsverwarming of industriële processen. Niet meer een afterthought, maar onderdeel van het ontwerp.

Siert: Investeerders en grote klanten eisen harde duurzaamheidscijfers. Wie geen geloofwaardig koelplan heeft, verliest contracten.

Linda: Met vloeistofkoeling wordt die restwarmte hoogwaardiger en daarmee aantrekkelijker voor warmtenetten. Vattenfall en Eneco kijken hier serieus naar, en gemeenten zien er een knop in om hun klimaatdoelen te halen.

Solid-state batterijen verlaten het lab en stappen de fabriekshal in.

Linda: Een Chinese accubouwer claimt de eerste productieklare solid-state batterij te hebben, met betere veiligheid, hogere energiedichtheid, sneller laden en een langere levensduur dan conventionele lithium-ion. Dat is op alle vier de assen winst, wat zeldzaam is in de batterijwereld.

Siert: De technologie was al jaren beloofd, maar liep vast op productieproblemen. Vooral het maken van een stabiele vaste elektrolyt op grote schaal bleek lastig. Recente doorbraken laten zien dat die hobbel nu echt wordt genomen.

Linda: Eén bekend probleem is gevoeligheid voor kou, een solid-state cel verliest bij lage temperaturen sneller capaciteit. Onderzoekers werken aan flexibele beschermlagen die de stabiliteit verbeteren, ook bij vrieskou.

Siert: De industrie verwacht dat solid-state tegen 2036 een markt van tien miljard dollar bereikt. Dat klinkt groot, maar tegen de totale batterijmarkt is het nog bescheiden, het laat zien dat de transitie geleidelijk gaat.

Linda: De brandgevoeligheid van lithium-ion is een hardnekkig probleem. Solid-state lost dat fundamenteel op, omdat er geen vloeibare elektrolyt meer in zit die kan lekken of ontbranden.

Siert: De Nederlandse positie zit in de keten: materiaalonderzoek, recycling en charging-infrastructuur. Bedrijven als Lithium Werks en VDL kijken nadrukkelijk naar solid-state als toekomstig speelveld.

Met VR-handschoenen voel je virtueel gereedschap echt in je handen.

Linda: VR-training rukt op in de industrie. Werknemers oefenen complexe assemblages of noodprocedures in een volledig digitale omgeving, zonder risico en eindeloos herhaalbaar. En dankzij geavanceerde haptische handschoenen voelen ze ook nog eens het verschil tussen een schroef vastdraaien en eentje die scheef gaat.

Siert: De handschoenen geven kracht-feedback. Probeer je een onderdeel te ver door te drukken, dan blokkeert de handschoen je beweging, alsof je tegen iets fysieks aandrukt. Dat soort tactiele realisme was tot voor kort sciencefiction.

Linda: Een nieuwe monteur kon vroeger pas oefenen op een echte turbine als die toevallig stilstond. Nu staat er een digitale tweelingturbine klaar, dag en nacht, en kun je een storing duizend keer naspelen tot je hem in je slaap oplost.

Siert: De resultaten zijn opvallend. Trainees onthouden meer, maken minder fouten in de praktijk, en bedrijven besparen op materiaal, reisbewegingen en stilstand. Vooral voor gespecialiseerde beroepen waar instructeurs schaars zijn, is dit goud waard.

Linda: VR-training kort de leercurve in en maakt zij-instromers eerder productief. Dat raakt direct aan de tekorten in de installatiebranche, energietransitie en industrie.

Siert: TNO werkt samen met defensie en industrie aan VR-protocollen voor onderhoud aan windturbines en complexe machines. En een leuk detail: Nederlandse studio's leveren wereldwijd de content voor deze trainingen, een nichemarkt waar we onverwacht goed in zijn.

Linda: Vandaag hadden we het over: AI in de strijd tegen zeldzame ziekten, de Nederlandse uitwerking van de AI Act, datacenters met digital twins, vloeistofkoeling als nieuwe standaard, solid-state batterijen richting massaproductie, en VR-training met haptische handschoenen.

Siert: Meer weten of reageren? Ga naar thestateoftech.nl of mail ons op info@doorzetters.net.

Siert: State of Tech, de techwereld in 15 minuten.