GPT-5.4, Anthropic rechtszaak & AI-watercrisis — The State of Tech

Linda: Hallo, welkom bij The State of Tech, dinsdag 10 maart 2026. Ik ben Linda Duursma.

Siert: En ik ben Siert de Groot. Vandaag zes verhalen, en we trappen af met een grote lancering van OpenAI, een rechtszaak van Anthropic tegen de Amerikaanse overheid, de watercrisis die AI-datacenters veroorzaken, AI die steeds sneller de zorg binnendringt, Intel die flink uitpakt op Embedded World, en tot slot de vraag: pikken robots nu echt onze banen in?

OpenAI lanceert GPT-5.4, een model dat zelfstandig je computer kan bedienen — en dat verandert de spelregels.

Linda: We beginnen groot. OpenAI heeft gisteren GPT-5.4 aangekondigd, en Siert, dit is niet zomaar een update.

Siert: Nee, absoluut niet. Het gaat hier om een model dat native, dus ingebouwd, de mogelijkheid heeft om je computer te bedienen. Denk aan het openen van spreadsheets, het invullen van formulieren, het aanmaken van presentaties — maar dan volledig autonoom. Dus je geeft het een opdracht, en het model voert die uit over meerdere applicaties heen.

Linda: Wacht even. Dus je zegt eigenlijk: ik geef de AI een instructie, en die gaat dan zelf klikken, typen, tabbladen openen?

Siert: Ja, dat is precies wat het doet. En dat klinkt misschien als een gimmick, maar dat is het niet. Tot nu toe waren AI-modellen vooral goed in tekst genereren. Je stelde een vraag, je kreeg een antwoord. Maar nu gaat het een stap verder. Het model begrijpt de interface van je computer en kan daarbinnen handelingen verrichten. Dat is een fundamenteel andere capaciteit.

Linda: En wat betekent dat concreet? Stel, ik werk op een financiële afdeling. Wat kan dit dan voor mij doen?

Siert: Nou, denk aan maandelijkse rapportages. Nu haal je data uit het ene systeem, plak je het in Excel, maak je er grafieken van, en zet je die in een PowerPoint. Dat hele traject kan GPT-5.4 in theorie zelfstandig doen. En dat geldt voor heel veel administratieve processen.

Linda: Maar in theorie. Want hoe betrouwbaar is dat? Als zo'n AI per ongeluk je hele boekhouding overschrijft, heb je een probleem.

Siert: Zeker, en OpenAI zegt daar ook eerlijk over te zijn. Er zitten veiligheidsmechanismen in, zoals bevestigingsstappen bij kritieke handelingen. Maar je raakt hier wel een kernpunt. Autonomie zonder controle is gevaarlijk. De belofte is groot, maar de implementatie moet zorgvuldig.

Linda: En dit raakt natuurlijk iedereen die werkt met computers, en dat is zo'n beetje iedereen.

Siert: Klopt. En voor bedrijven wordt de vraag nu niet meer óf ze AI gaan inzetten, maar hoe snel. Want als je concurrent dit soort tools gebruikt en jij niet, dan loop je achter. Simpel.

Linda: En in Nederland speelt dan natuurlijk direct de privacyvraag. Als een AI-agent zelfstandig door je systemen navigeert, wie is er dan verantwoordelijk als er persoonsgegevens gelekt worden?

Siert: Dat is dé vraag. Onder de AVG ben je als organisatie verantwoordelijk voor de verwerking van persoonsgegevens, ook als een AI-tool dat doet. Dus bedrijven moeten heel goed nadenken over welke data zo'n agent mag benaderen. Ik verwacht dat de Autoriteit Persoonsgegevens hier snel mee aan de slag gaat.

Linda: Wordt vervolgd dus. Dan nu een verhaal dat echt een andere kant van AI laat zien.

---

Anthropic sleept de Amerikaanse overheid voor de rechter na aanwijzing als veiligheidsrisico — en dat zet de hele AI-industrie op scherp.

Siert: Dit is een opvallend verhaal. Anthropic, het bedrijf achter Claude, heeft een rechtszaak aangespannen tegen de Amerikaanse overheid. De reden: het Ministerie van Defensie, het Pentagon dus, heeft Anthropic aangewezen als veiligheidsrisico.

Linda: Dat klinkt behoorlijk heftig. Wat houdt die aanwijzing in?

Siert: In de praktijk betekent het dat Anthropic wordt uitgesloten van bepaalde overheidscontracten en dat er extra restricties komen op samenwerking. Anthropic zegt dat dit een straf is omdat ze niet wilden voldoen aan bepaalde voorwaarden voor militaire toepassingen van hun AI.

Linda: Dus eigenlijk zegt Anthropic: wij wilden onze AI niet inzetten voor bepaalde militaire doeleinden, en nu worden we daarvoor gestraft?

Siert: Dat is hun lezing, ja. En ze noemen die classificatie illegaal. Ze zeggen dat de overheid haar macht misbruikt om bedrijven onder druk te zetten. Maar de overheid zal daar ongetwijfeld anders over denken.

Linda: Dit raakt aan iets veel groters, toch? Namelijk de vraag: wie bepaalt waar AI voor gebruikt mag worden?

Siert: Daar heb je gelijk in. En dat is het echte verhaal hier. We zien steeds vaker dat overheden AI willen inzetten voor surveillance, voor militaire operaties, voor grenscontrole. En dan is de vraag: mogen AI-bedrijven nee zeggen? En wat zijn de consequenties als ze dat doen?

Linda: En dit is belangrijk omdat het de machtsverhoudingen blootlegt. Grote techbedrijven hebben enorm veel invloed, maar overheden hebben de regelgevende macht.

Siert: Inderdaad. En als de rechter Anthropic gelijk geeft, dan krijgen AI-bedrijven meer ruimte om ethische grenzen te stellen. Maar als de overheid wint, dan wordt de boodschap: je werkt mee, of je wordt buitengesloten.

Linda: En in Nederland? We hebben hier ook discussies over AI bij Defensie.

Siert: Zeker. Het Nederlandse Ministerie van Defensie werkt aan eigen richtlijnen voor AI-inzet. En deze rechtszaak wordt in Den Haag echt nauwlettend gevolgd, want de uitkomst bepaalt mede hoe westerse landen omgaan met AI-bedrijven die niet mee willen werken aan militaire projecten. Het is een precedent dat ook hier consequenties zal hebben.

Linda: Even een kleine onderbreking. Luister je vaker naar The State of Tech? Druk dan op de likeknop en abonneer je — zo mis je nooit een aflevering. Het helpt ons enorm. Oké, verder.

---

AI-datacenters slurpen zoveel water dat Amerikaanse steden miljarden moeten investeren om bij te blijven.

Linda: Dan een verhaal dat letterlijk over water gaat. De groei van AI-datacenters zorgt voor een enorme druk op de watervoorziening in Amerika.

Siert: En de cijfers zijn echt schokkend. Onderzoekers van UC Riverside en Caltech hebben berekend dat de extra watervraag door koelsystemen van datacenters in 2026 kan oplopen tot het dagelijkse waterverbruik van heel New York City. Dat is gigantisch.

Linda: Wacht, even voor de duidelijkheid. Waarom hebben datacenters zoveel water nodig?

Siert: Het gaat om koeling. Die servers draaien dag en nacht op volle kracht en produceren enorm veel warmte. Een van de meest gebruikte koelmethodes is verdampingskoeling, en daar heb je water voor nodig. Heel veel water.

Linda: Tien tot achtenvijftig miljard dollar. Dat is een enorme bandbreedte.

Siert: Dat komt omdat het afhangt van hoeveel efficiëntieverbeteringen er worden doorgevoerd. In het beste scenario investeren techbedrijven fors in waterbesparende technologie. In het slechtste scenario verandert er weinig en draaien lokale gemeenschappen op voor de kosten.

Linda: En dat is natuurlijk het pijnpunt. De winst gaat naar de techbedrijven, maar de kosten worden afgewenteld op de gemeenschap.

Siert: Dat is het. En er zijn al steden in Amerika waar bewoners protesteren tegen de komst van nieuwe datacenters, juist vanwege het waterverbruik. In droge staten als Arizona en Texas is dit een enorm politiek issue.

Linda: En waar het op neerkomt is dat we niet kunnen doen alsof AI gratis is. Er zit een fysieke, ecologische prijs aan.

Siert: Absoluut. En dit gaat niet alleen over water. Denk ook aan energieverbruik, aan CO2-uitstoot. De AI-industrie moet hier verantwoordelijkheid in nemen, anders wordt de maatschappelijke weerstand alleen maar groter.

Linda: En in Nederland kennen we dit debat ook. De datacenters in de regio Amsterdam liggen al jaren onder vuur.

Siert: Klopt. Zowel voor energieverbruik als voor ruimtebeslag. En watergebruik komt daar nu bij. De gemeente Amsterdam heeft al restricties ingesteld voor nieuwe datacenters, en in Zeewolde werd een groot datacenter van Meta geblokkeerd. Dus ook hier speelt die spanning tussen economisch belang en leefbaarheid.

---

Van hartgeruisen tot kankerdetectie — AI krijgt steeds sneller groen licht in de medische wereld.

Linda: Verder naar de gezondheidszorg, want daar gebeurt ook veel. AI wordt in rap tempo goedgekeurd voor medische diagnostiek.

Siert: Ja, twee belangrijke ontwikkelingen deze week. Ten eerste heeft eMurmur goedkeuring gekregen van de FDA, de Amerikaanse toezichthouder, voor AI-software die hartgeruisen kan detecteren. Dat is software die luistert naar hartgeluiden en afwijkingen signaleert die een arts misschien zou missen.

Linda: Dat klinkt als iets wat enorm veel levens kan redden.

Siert: Dat potentieel is er zeker. Hartaandoeningen worden vaak te laat ontdekt, vooral bij mensen die niet regelmatig naar de huisarts gaan. Als je met een simpele AI-analyse al vroeg een afwijking kunt opsporen, dan is dat een doorbraak.

Linda: En dan is er ook nog de overname door RadNet?

Siert: Inderdaad. RadNet, een groot Amerikaans radiologiebedrijf, heeft Gleamer overgenomen. Dat is een Frans bedrijf dat AI-tools maakt voor het detecteren van kanker, MS-laesies en botbreuken op röntgen- en MRI-scans. Hiermee krijgt RadNet in één klap een heel pakket aan AI-diagnostiek in handen.

Linda: Wat me opvalt is dat dit niet meer over experimenten gaat. Dit is commerciële schaal.

Siert: Dat is het. En dat is de grote verschuiving. Een paar jaar geleden was AI in de zorg vooral onderzoek en pilots. Nu zie je dat het daadwerkelijk wordt ingekocht, geïmplementeerd en gebruikt in de dagelijkse praktijk. De transitie van lab naar kliniek versnelt enorm.

Linda: En dat is belangrijk omdat we overal een tekort aan artsen en specialisten zien.

Siert: Zeker. In Nederland wachten mensen maanden op een MRI-uitslag. Als AI de radioloog kan helpen door een voorselectie te maken, dan gaat dat proces sneller. Het vervangt de arts niet, maar het maakt die arts wel effectiever.

Linda: En Nederlandse ziekenhuizen doen hier ook al mee, toch?

Siert: Ja. Het Radboudumc in Nijmegen en het Amsterdam UMC lopen voorop met AI-toepassingen in radiologie. Maar de Europese goedkeuringstrajecten via de MDR, de Medical Device Regulation, zijn strenger dan in Amerika. Dus het duurt hier iets langer, maar de richting is duidelijk.

---

Intel gooit alles in de strijd op Embedded World met een nieuwe processor en AI-tools voor de zorg.

Linda: Een ander verhaal. Intel heeft op Embedded World 2026 flink uitgepakt.

Siert: Ja. Ze lanceerden de Intel Core Series 2-processor, specifiek ontworpen voor industriële edge-toepassingen. Dat zijn toepassingen waar rekenkracht nodig is op de locatie zelf, dus niet in de cloud maar aan de rand van het netwerk.

Linda: Kun je een voorbeeld geven?

Siert: Denk aan een slimme camera in een fabriek die realtime kwaliteitscontrole doet. Of een medisch apparaat dat direct aan het bed van een patiënt data analyseert. Dat soort toepassingen hebben een processor nodig die betrouwbaar, snel en voorspelbaar is, en dat is wat Intel hier levert.

Linda: En ze hebben ook iets specifieks voor de zorg?

Siert: Ja, de Edge AI-suite voor Gezondheid en Biowetenschappen. Dat is een pakket met referentie-pipelines en benchmarkingtools, waarmee zorgorganisaties AI-gestuurde patiëntbewaking kunnen opzetten. Denk aan continue monitoring van vitale functies, waarbij de AI lokaal draait op het apparaat en niet afhankelijk is van een cloudverbinding.

Linda: En dat is natuurlijk cruciaal in een ziekenhuisomgeving.

Siert: Dat is het. Als je AI-bewaking op een intensive care hebt draaien, dan wil je niet dat die uitvalt omdat het internet even happert. Lokale verwerking, edge computing, is daar essentieel.

Linda: Dit laat ook zien dat de AI-race niet alleen om grote taalmodellen draait. Het gaat ook om de hardware eronder.

Siert: Zeker. En Intel heeft het moeilijk gehad de laatste jaren tegenover concurrenten als Nvidia en AMD. Maar in edge computing zien ze een kans, en daar zetten ze nu vol op in. Het is een van hun snelstgroeiende segmenten.

Linda: En Nederland speelt in de chipwereld natuurlijk sowieso een grote rol.

Siert: Absoluut. ASML levert de machines waarmee deze chips gemaakt worden, NXP is groot in automotive en industriële chips. Dus de Nederlandse hightech-keten profiteert indirect mee van deze groei in edge computing.

---

AI neemt minder banen af dan gevreesd, maar verandert wel stilletjes driekwart van wat sommige beroepsgroepen dagelijks doen.

Linda: En dan ons laatste onderwerp, en het is er een waar veel luisteraars zich zorgen over maken. Pikt AI nu echt onze banen in?

Siert: Het korte antwoord: nee, nog niet op grote schaal. Nieuwe analyses laten zien dat in 2026 slechts acht procent van de ontslagen direct aan AI toe te schrijven is. Dus het idee van massale werkloosheid door AI klopt op dit moment niet.

Linda: Maar er zit een nuance in, toch?

Siert: Een hele grote nuance zelfs. Want hoewel complete banen niet verdwijnen, veranderen de taken binnen die banen wel drastisch. Onderzoekers van Anthropic, ironisch genoeg het bedrijf dat we net bespraken, hebben gekeken naar wat grote taalmodellen theoretisch kunnen. En de cijfers zijn opvallend.

Linda: Vijfenzeventig procent van de taken van programmeurs. Dat is enorm.

Siert: Dat is het. En zeventig procent bij klantenservicemedewerkers. Maar let op: dat is de theoretische capaciteit. In de praktijk worden die tools lang niet overal ingezet. Er is een groot verschil tussen wat AI kán en wat bedrijven daadwerkelijk implementeren.

Linda: En waarom is dat verschil zo groot?

Siert: Meerdere redenen. Bedrijven zijn voorzichtig. Implementatie kost tijd en geld. Er is weerstand van werknemers. Bestaande systemen zijn niet altijd compatibel. En er is onzekerheid over betrouwbaarheid. Dus de technologie rent vooruit, maar de adoptie hobbelt erachteraan.

Linda: En waar het op neerkomt, is dat we niet moeten kijken naar het aantal banen dat verdwijnt, maar naar hoe banen veranderen.

Siert: Dat is het. En daar zit het risico. Als jouw baan voor zeventig procent bestaat uit taken die AI kan overnemen, dan verdwijnt je baan misschien niet, maar wordt ie wel fundamenteel anders. En de vraag is: ben je daarop voorbereid? Heb je de vaardigheden om die resterende dertig procent goed in te vullen?

Linda: In Nederland hebben we veel banen in de dienstensector en kenniseconomie. Dat zijn precies de sectoren waar deze verschuiving het hardst raakt.

Siert: Inderdaad. Denk aan de financiële sector, juridische dienstverlening, IT, klantenservice. Allemaal sectoren waar AI-tools snel terrein winnen. De SER en het UWV, uu-wee-vee, waarschuwen al langer dat omscholing cruciaal is. Maar de praktijk laat zien dat we daar nog te langzaam mee bezig zijn. De technologie wacht niet.

Linda: En dat is misschien wel de belangrijkste boodschap van vandaag. Het gaat niet om de vraag of AI je baan afpakt, maar of je klaar bent voor de baan die overblijft.

Siert: Dat heb je mooi samengevat.

---

Linda: Vandaag hadden we het over: OpenAI's GPT-5.4 die je computer overneemt, Anthropic dat de Amerikaanse overheid aanklaagt, de watercrisis door AI-datacenters, AI-doorbraken in medische diagnostiek, Intel's nieuwe edge-processor, en de stille verandering van onze banen door AI.

Siert: Meer weten of reageren? Ga naar thestateoftech.nl of mail ons op info@doorzetters.net.

Siert: State of Tech — de techwereld in 15 minuten.